Ka momente në jetën shoqërore kur e keqja nuk shfaqet si shpërthim i papritur, por si një bashkëjetesë e heshtur mes dy ndjenjave që ushqejnë njëra-tjetrën: urrejtjes dhe poshtërsisë. E para është zjarr, e dyta është baltë. Kur bashkohen, krijojnë një terren ku asgjë e shëndetshme nuk mund të rritet.
Urrejtja, në vetvete, është një ndjenjë e verbër. Ajo nuk pyet, nuk analizon, nuk kërkon të vërtetën. Ajo vetëm kërkon objektin e saj, dikë mbi të cilin të shkarkojë mllefin e brendshëm. Por urrejtja, kur mbetet vetëm ndjenjë, shpesh është e pafuqishme. Ajo bëhet e rrezikshme kur gjen aleatin e saj më të errët: poshtërsinë.
Poshtërsia është ajo që i jep urrejtjes formë dhe drejtim. Ajo e vesh atë me fjalë të zgjedhura, me qëllime të fshehura, me buzëqeshje të rreme. Poshtërsia nuk bërtet; ajo pëshpërit, intrigon, shtrembëron. Nëse urrejtja është një thirrje e egër, poshtërsia është strategjia që e kthen atë në veprim.
Kur këto dy forca bëhen bashkë, lind një fenomen i rrezikshëm: normalizimi i së keqes. Fjalët e rënda fillojnë të duken të zakonshme. Akuzat pa bazë shiten si guxim. Mohimi i sakrificës paraqitet si “mendim kritik”. Dhe kështu, pak nga pak, shoqëria fillon të mësohet me një gjuhë që dikur do ta kishte refuzuar me neveri.
Më e dhimbshmja është se kjo aleancë nuk synon vetëm individë të caktuar; ajo synon kujtesën kolektive. Ajo përpiqet të rishkruajë atë që ka ndodhur, të relativizojë të vërtetën, të përmbysë vlerat. Sepse një shoqëri që harron, bëhet më e lehtë për t’u manipuluar. Një shoqëri që përçan vetveten, bëhet më e dobët për të mbrojtur të drejtën.
Megjithatë, historia ka treguar se kjo bashkëjetesë e errët nuk është e përjetshme. Sa herë që urrejtja dhe poshtërsia janë përpjekur të marrin pushtetin mbi mendjen dhe zemrën e njerëzve, kanë hasur në diçka që nuk mund ta shkatërrojnë lehtë: ndërgjegjen. Sepse, në fund, edhe në kohët më të vështira, ka gjithmonë zëra që refuzojnë të bëhen pjesë e kësaj loje të ndyrë.
Kjo ese nuk është vetëm një reflektim, por edhe një kujtesë: se përgjegjësia për të mos lejuar bashkimin e urrejtjes me poshtërsinë bie mbi secilin prej nesh. Sepse heshtja përballë saj nuk është neutralitet por është bashkëfajësi.
Dhe ndoshta sfida më e madhe e një shoqërie nuk është të përballet me armiqtë e jashtëm, por të mos lejojë që brenda saj të rrënjoset një mendësi që e shkatërron nga brenda.
Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
