Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Njeriu që duhej vrarë për t’ua lënë fajin atyre që i kishte akuzuar
Ka raste kur historia prodhon ironi aq të rënda, saqë satira bëhet e panevojshme.
Rasti i Dick Marty-t është një prej tyre.
Në vitin 2011, raporti i tij në Këshillin e Evropës ngriti akuza jashtëzakonisht të rënda lidhur me krime të kryera nga persona të lidhur me UÇK-në. Pretendimi që mori jehonën më të madhe ndërkombëtare ishte ai për marrjen dhe trafikimin e organeve të disa të burgosurve serbë. Vetë raporti përdorte formulime si “indikacione të shumta” që “duket se konfirmojnë” pretendimet.
Pasojat politike dhe mediatike qenë të jashtëzakonshme.
Kosova u përball me një njollë që nuk mbeti te disa individë të dyshuar. Në perceptimin publik ndërkombëtar, akuza u lidh pashmangshëm me UÇK-në dhe me luftën e Kosovës.
Pastaj historia mori një kthesë pothuajse të pabesueshme.
Kur objektivi u bë vetë Dick Marty
Në vitin 2022, Marty tregoi publikisht se prej dhjetorit 2020 jetonte nën masa të rënda sigurie. Sipas informacionit që ai tha se kishte marrë nga autoritetet zvicerane, kërcënimi vinte nga qarqe të inteligjencës serbe, të cilat synonin të angazhonin vrasës profesionistë për ta likuiduar.
Por pjesa më tronditëse ishte qëllimi i pretenduar: vrasja e Dick Marty-t do t’u atribuohej shqiptarëve të Kosovës.
Marty e tha vetë publikisht. Autoritetet serbe i mohuan akuzat, ndërsa Zyra e Prokurorit Federal të Zvicrës konfirmoi se ai ndodhej nën një “kërcënim serioz”.
Pra, sipas vetë Marty-t, disa qarqe serbe ishin të gatshme ta vrisnin atë për të prodhuar një krim që do t’u faturohej shqiptarëve.
Këtu lind një pyetje që nuk është as hakmarrëse, as emocionale.
Është pyetje elementare profesionale:
A nuk duhej kjo përvojë ta detyronte Dick Marty-n të rishikonte me një skepticizëm shumë më të madh gjithçka që i ishte servirur më parë botës për shqiptarët e Kosovës?
Nëse ishin të gatshëm të fabrikonin vrasësin, çfarë tjetër duhej verifikuar?
Pas kësaj a nuk do të duhej së paku dyshuar Dik Matri se lere më konkluduar se çdo informacion që Marty kishte marrë nga burime serbe ishte i rremë.
Por lind detyrimisht pyetja tjetër:
Nëse qarqe të lidhura me inteligjencën serbe, e që kjo i bie vetë Inteligjencia serbe, sipas informacionit që iu komunikua vetë Marty-t, ishin të gatshme të organizonin vrasjen e tij dhe të fabrikonin autorësinë shqiptare, a nuk duhej ai të pyeste:
Çfarë tjetër mund të jetë fabrikuar?
Cilat burime kam përdorur?
Nga kanë ardhur?
Kush i ka prodhuar?
Kush i ka ndërmjetësuar?
Çfarë interesi kishte burimi?
Sa prej tyre janë verifikuar në mënyrë të pavarur?
Këto nuk janë pyetje politike.
Janë pyetjet më elementare të një ish-prokurori.
Akuza që tronditi botën, por nuk u bë akuzë penale
Ka edhe një fakt që e bën këtë çështje akoma më të ndjeshme.
Pretendimi për trafikimin e organeve, që u bë simboli mediatik i raportit Marty, nuk figuron si akuzë në aktakuzën kryesore ndaj Hashim Thaçit dhe të bashkakuzuarve në Dhomat e Specializuara. Një parashtresë publike e mbrojtjes pikërisht këtë fakt e ka përdorur për të argumentuar se pretendimi nuk kishte prodhuar bazë për akuzë.
Dhe këtu qëndron një padrejtësi e vjetër e jetës publike:
Dyshimi udhëton me aeroplan.
Korrigjimi vjen në këmbë.
Bota dëgjoi për “shtëpinë e verdhë”.
Bota dëgjoi për organe.
Bota dëgjoi për UÇK-në.
Por sa prej atyre që dëgjuan akuzën fillestare e morën vesh më vonë se pretendimi për trafikim organesh nuk u përfshi si akuzë në atë aktakuzë?
Shumë më pak.
Nuk kërkohej vetëposhtërim – kërkohej përgjegjësi
Nëse nuk mund tu kërkonte falje shqiptarëve për arsye antiamerikanizmi, prorusizmi, paraje të majme, apo te trija së bashku, të paktën ai mund të kishte bërë diçka shumë më të rëndësishme moralisht dhe profesionalisht.
Mund të kishte thënë:
“Fakti që vetë u bëra objekt i një komploti që, sipas informacionit të autoriteteve zvicerane, synonte t’ua atribuonte shqiptarëve vrasjen time, më detyron të rishikoj kritikisht burimet, informacionet dhe rrethanat mbi të cilat kam mbështetur përfundimet e mia të mëparshme.”
Kjo do të ishte madhështi.
Jo dobësi.
Mund të kërkonte rihapjen transparente të zinxhirit të burimeve.
Mund të kërkonte që të përcaktohej se çfarë kishte ardhur nga shërbime inteligjence, çfarë ishte verifikuar dhe çfarë kishte mbetur informacion i pakonfirmuar.
Dhe, nëse një rivlerësim i tillë do të tregonte se ishte manipuluar, atëherë po:
duhej të kërkonte falje.
Jo pse ishte zviceran.
Jo pse shqiptarët e kërkonin.
Por sepse reputacioni i njerëzve dhe i një lufte të tërë nuk është material pa peshë.
Propaganda nuk ka miq – ka mjete
Ka diçka edhe më tragjike në këtë histori.
Nëse versioni për komplotin ndaj Marty-t është i saktë, atëherë njerëzit që donin ta përdornin vdekjen e tij kundër Kosovës nuk e shihnin Marty-n si mik.
E shihnin si mjet.
Sa kohë raporti i tij mund të përdorej politikisht, ishte i dobishëm.
Në momentin kur edhe kufoma e tij mund të ishte më e dobishme se raporti, sipas skenarit të përshkruar prej tij, atëherë duhej vrarë dhe vrasja t’i vishej armikut.
Kjo është anatomia e propagandës.
Propaganda nuk të do.
Të përdor.
Dhe kur nuk i duhesh më i gjallë, mund të përpiqet të të përdorë të vdekur.
Pyetja që Marty duhej t’ia bënte vetes
Prandaj pyetja historike për Dick Marty-n nuk është vetëm:
“A kishte të drejtë apo gabim?”
Pyetja më interesante është:
“Çfarë bëri pasi kuptoi se edhe ai vetë mund të përdorej në një fabrikim kundër shqiptarëve?”
Sepse aty iu dha një përvojë që nuk mund t’ia jepte asnjë dosje.
Ai nuk po lexonte më për një manipulim.
Sipas rrëfimit të tij, ishte vetë objekti i manipulimit.
Dhe jo i një manipulimi të vogël.
I një skenari ku duhej të humbte jetën, që kufoma e tij të shndërrohej në provë propagandistike kundër Kosovës.
Një njeri i zakonshëm do të tronditej.
Një gazetar do t’i rikontrollonte burimet.
Një historian do t’i rilexonte dokumentet.
Por nga një ish-prokuror pritej edhe më shumë:
të kthehej te dosja.
Të pyeste se kush i kishte folur.
Kush kishte interes.
Çfarë ishte provuar.
Çfarë kishte qenë vetëm informacion.
Dhe çfarë mund t’i ishte servirur si e vërtetë.
Një fjali që mungoi
Dick Marty ndërroi jetë në dhjetor 2023. Prandaj sot nuk mund t’i kërkohet një përgjigje e re.
Por mbetet e drejtë ta shtrojmë pyetjen historikisht.
Sepse fjalia më e rëndësishme që mund të kishte thënë në fund të kësaj historie do të ishte ishte:
“Unë kisha gabuar.”
Pastaj fjalia që mund dhe duhej të vinte para kësaj do të ishte shumë më elementare:
“Pasi mësova se njerëz nga qarqe të inteligjencës serbe dyshohej se donin të më vrisnin dhe t’ua linin fajin shqiptarëve, kam detyrim moral dhe profesional të pyes nëse dhe ku jam manipuluar edhe më parë.”
Sepse kërkimfalja me prova nuk mund të jetë teatër.
Por dyshimi ndaj burimeve pas zbulimit se dikush ishte gati të të vriste për të fabrikuar një faj shqiptar, do të ishte minimumi i përgjegjësisë profesionale.
Dhe pikërisht ky rivlerësim publik është ai që i mungoi historisë së Dick Marty-t.
