Krasniqi: Ideja për korrigjim kufijve është antikushtetuese por nuk është ide e Thaçit, është ide e vjetër e Serbisë

Jakup Krasniqi: Tranzicioni i vonuar drejt demokracisë

 Që nga shpërbërja e sistemeve komuniste në Bllokun e shteteve të Lindjes së Evropës dhe të atyre ballkanike nuk kanë munguar analizat shteruese që objekt parësor trajtimi kanë procesin e tranzicionit të këtyre vendeve drejt sistemeve të mirëfillta demokratike. Nga këndvështrimi i një historiani mendoj se një procesi i tillë duhet të shihet në specifikat e secilit vend veç e veç dhe më pastaj të bëhen analiza krahasuese për ngjashmëritë që do t’i karakterizonte vendet e ndryshme të përfshira në këtë tranzicion. Qëllimi i këtij shkrimi është që të vë theksin në një element: kultura e trashëguar politike si pengesë e madhe e tranzicionit. Kjo kulturë tek ne shfaqet jo vetëm nga pasuesit e saj, por edhe te “kundërshtarët” e saj të fjalëve.

Karakteristikë e përbashkët e kulturës politike të shoqërive postkomuniste është se për më shumë se gjysmë shekulli këto shoqëri kishin kultivuar kultin  e individit, të mishëruar në liderin partiak të pakontestueshëm. Besnikëria ndaj liderit ishte shtylla kryesore rreth së cilës artikulohej veprimtaria politike. Tërë arsenali propagandistik i strukturave shtetërore përpiqej të dëshmonte se “projektet e liderit ishin projekte që i duheshi popullit”, “marrëveshjet që lideri bënte me shtetet tjera ishin marrëveshje të drejta”, madje as guxonte kush që t’i kundërshtonte, “avancimi i besnikëve të partisë në funksionet më të larta shtetërore ishte siguria e vazhdimësisë së linjës së drejtë partiake” e kështu me radhë. Politika shqiptare as pas kaq dekadave nuk po mund të lirohet nga “liderët” e gjithëfuqishëm, liderë të rrethuar nga një makutëri plangprishëse. Rruga e Kosovës në tranzicionin demokratik filloi pas tërheqjes së forcave të okupatorit serb dhe sidomos pas shpalljes së pavarësisë së shtetit, të deklaruar më 17 shkurt 2008. Fatkeqësisht trashëgimia e mënyrës së funksionimit, ku lideri partiak uzurpon tërë hapësirën partiake, do të mbetet forma kryesore e kulturës politike në Kosovën e lirë.

Fillimisht, liderët partiakë marrin në duart e tyre të gjitha segmentet e partisë e të shtetit dhe në vendet kyçe i vendosën njerëzit e dëgjueshëm, të cilët verbërisht iu nënshtrohen urdhrave të liderit. Uzurpimi i partisë është hapi i parë strategjik që të shtrihet pastaj në tërë segmentet e shteti me ardhjen e partisë në pushtet. Si rezultat i kësaj logjike, kulturën tonë politike e dominon politika e interesave të ngushta individuale dhe grupore. Strategjia e interesave të ngushta individuale dhe grupore e polarizoi shoqërinë tonë si në kohën e komunizmit. Por, duke iu përshtatur kontekstit të pluralizmit partiak si “armik i brendshëm” konsiderohet çdo individ apo forcë politike që manifestohet si pengesë për realizimin e planeve të tyre. Mjafton të shihet arsenali propagandistik i kësaj “kulture” politike kundër opozitës në përgjithësi, apo personaliteteve të caktuara në veçanti, për të parë se kultura e moçme e cilësimit të kundërshtarëve të politikës si armiq është tejet e pranishme në “trenzicionin tonë” drejt demokracisë.

Mjafton të shihet se çka u ofrohet qytetarëve tanë sot. Në rrafshin e politikës së jashtme partitë e kultit të individit, që qeverisin Kosovën, mundohen të arsyetojnë pagabueshmërinë e liderëve të tyre edhe në rastet kur marrëveshjet me shtetet tjera u dëshmuan se ishin (dhe janë) në dëm të interesave tona shtetërore. Marrëveshja për Asociacionin e Komunave Serbe, përmes të cilës humbej sovraniteti i shtetit të Kosovës, trumbetohet si “marrëveshje e drejtë” edhe pse Gjykata Kushtetuese e Kosovës e sanksionoi, duke e hedhur poshtë, për shkeljet drastike të Kushtetutës së vendit. Marrëveshja për demarkacionin e kufirit me Malin e Zi u dëshmua nga ekspertët e pavarur dhe madje edhe të disa anëtarëve të parive në pushtet se është marrëveshje që cenon rëndë integritetin territorial të Kosovës. Megjithatë, partitë e kultit të individit dhe argatët e tyre vazhdojnë propagandën se liderët e tyre janë të pagabueshëm, se liderët e tyre bëjnë marrëveshje në interes të popullit etj. Sipas “logjikës” lideriste, fajim për mosrealizimin e këtyre marrëveshjeve e ka opozita, e cila po e pengon jetësimin e tyre si dhe po e pengon në realizimin e shumë projekteve të tjera!

Dukuritë negative, që kanë skandalizuar opinionin publik të Kosovës, si kapja e shtetit nga interesat grupore, familjarizmi, nepotizmi dhe avancimi i kuadrove që janë të dëgjueshme, është në përputhje të plotë me “kulturën” politike të interesave të ngushta individuale dhe grupore.

Që të dilet nga kjo gjendje e rëndë politike dhe ekonomike, Kosovës i duhet një kulturë tjetër politike: kultura politike e synimeve të qarta demokratike. Këtë kulturë e karakterizon interesi për ndërtimin e një shteti të mirëqenies së përgjithshme shoqërore, ku secili individ do të mund të kishte mundësitë që të shpaloste dhe realizonte kapacitetet e veta intelektuale dhe profesionale pa cenuar të drejtën e askujt. Kjo kulturë do të hapte mundësitë e mobilizimit të potencialit të përgjithshëm kombëtar për t’u dhënë përgjigje problemeve të shumta me të cilat ballafaqohet shoqëria jonë. Pa një kulturë të tillë dhe pa bojkotimin shoqëror të logjikës lider-parti-shtet nuk mund të realizohet tranzicioni i Kosovës nga trashëgimia e kaluar në sistem të mirëfilltë demokratik. Gjërat janë të qarta, aty ku nuk ka sistem demokratik, nuk ka sundim të ligjit, nuk ka zhvillim ekonomik e as drejtësi sociale dhe për pasojë nuk ka as shtet të se drejtës.Ish-shtetet e Bllokut Lindor të Europës si dhe të shumtën e shteteve Ballkanike, me gjithë vështirësit që kishin, kanë vajtur përpara me tranzicionin e tyre, ndërsa ne për  shumë cka po vendnumërojmë, të mos themi po kthehemi shumë mbrapa kur zotëronte mania e kultit të individit…

Dëmet për tranzicionin e vonuar në zhvillimin e Kosovës drejt një shteti të mirëfilltë demokratik janë të pallogaritshme!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …