Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
28 gusht 1944-2026
Lufta 55-ditore e Konispolit. Epopeja heroike për çlirimin e krahinës
Konispoli është zemra e Çamërisë martire. Një qytet unik në skajin më jugor të Shqipërisë, me shtëpitë e tij karakteristike, kullat, relievin e veçantë dhe mbi të gjitha me njerëz që ndër breza kanë dëshmuar dashurinë për atdheun dhe vendosmërinë për ta mbrojtur atë. Në këtë trevë, historia e Luftës Nacionalçlirimtare ka një faqe të veçantë. Kjo është Lufta e Konispolit, lufta 55-ditore e vitit 1943, një nga përballjet më të gjata dhe më të ashpra të rezistencës antifashiste shqiptare. Ajo nisi më 5 gusht 1943 dhe vazhdoi deri më 28 shtator 1943, duke përfshirë jo vetëm qytetin, por një hapësirë të gjerë të krahinës së Konispolit. Ishte një luftë që u zhvillua në kufirin shtetëror me Greqinë dhe që kishte një rëndësi të madhe strategjike për pushtuesit gjermanë. Synimi i tyre ishte të siguronin kontrollin mbi brezin jonian dhe rrugët që lidhnin Shqipërinë e Jugut me territorin grek. Përballë tyre u ngritën partizanët e Batalionit “Çamëria”, të mbështetur nga forcat territoriale dhe vullnetare të krahinës.
Pesë gushti, fillimi i betejës
Më 5 gusht 1943 filluan luftimet që do të shndërroheshin në një epope 55-ditore. Forcat gjermane, të ardhura edhe nga drejtimi i Filatit, synonin të depërtonin drejt Konispolit dhe të merrnin nën kontroll këtë pikë strategjike. Përballë tyre u vendosën forcat partizane dhe vullnetarët e krahinës. Rezistenca nuk ishte një përplasje e vetme. Ajo u shtri në disa drejtime dhe në një hapësirë të gjerë, duke përfshirë Qafën e Botës, Qafën e Likojanit, rrugën Skalomë–Konispol, Lopësin dhe pozicione të tjera strategjike. Mbrojtja u organizua me pozicione të fortifikuara, sulme dhe kundërsulme. Terreni i thyer i krahinës u shfrytëzua me mjeshtëri nga luftëtarët vendas, të cilët njihnin çdo qafë, shteg, përrua dhe lartësi.
Konispoli nën zjarr
Në ditët e para të gushtit, luftimet u ashpërsuan. Më 5, 6 dhe në vijim të muajit, përleshjet u zhvilluan në Qafën e Botës, Qafën e Likojanit dhe drejt Konispolit. Por epërsia e forcave gjermane në armatim dhe mjete luftarake ishte e madhe. Më 23 gusht 1943, gjermanët arritën të pushtonin Konispolin. Qyteti u plaçkit dhe mbi 40 shtëpi u dogjën. Por pushtimi i qytetit nuk nënkuptonte përfundimin e rezistencës. Përkundrazi, lufta vazhdoi. 55 ditë që nuk e thyen rezistencën. Kjo është pikërisht ajo që e bën Luftën e Konispolit të veçantë. Edhe pasi armiku hyri në qytet, forcat partizane dhe vullnetarët e krahinës vazhduan luftimet. Përballja u shtri në një hapësirë gjithnjë e më të madhe. Më 1 shtator pati luftime në Sajadhë, në urën e Koskës dhe në Smartë. Nga 13 deri më 16 shtator u zhvilluan luftime në Qafën e Madhe dhe në hapësirën nga Qafa e Botës deri në Vërvë. Kështu, beteja nuk ishte më vetëm një luftë për një qytet. Ajo u shndërrua në luftë për gjithë krahinën e Konispolit dhe për mbajtjen e ndezur të rezistencës në këtë pjesë të kufirit shqiptar. Batalioni “Çamëria” në ballë të luftës. Në qendër të kësaj rezistence qëndroi Batalioni “Çamëria”. Ishte një formacion që përfaqësonte në mënyrë të drejtpërdrejtë angazhimin antifashist të popullsisë çame. Ai u mbështet edhe nga forcat vullnetare të zonës së Konispolit dhe të fshatrave përreth, ndër të cilët përmenden Sopiku, Pandelejmoni, Vagalati, Xarra dhe Mursia. Këta luftëtarë nuk mbronin vetëm një pozicion ushtarak. Ata mbronin vendin ku kishin lindur, familjet e tyre dhe tokën e tyre. Në këtë përballje morën pjesë shqiptarë nga të dyja anët e kufirit politik, një dëshmi e lidhjeve të forta njerëzore dhe kombëtare që ekzistonin në atë hapësirë. . Një betejë e gjatë dhe e përgjakshme. 55 ditë luftimesh lanë pas viktima dhe dëme të mëdha. Sipas burimeve që dokumentojnë këtë betejë, në luftime ranë rreth 30 partizanë shqiptarë dhe katër antifashistë italianë të inkuadruar në Batalionin “Çamëria”. Çdo emër i rënë në këto luftime është një pjesë e historisë së Konispolit. Çdo shtëpi e djegur është një dëshmi e dhimbjes së popullsisë. Çdo ditë rezistence është dëshmi e vendosmërisë së atyre njerëzve që nuk pranuan ta shohin vendin e tyre të nënshtruar pa luftë.
28 shtatori 1943 – fundi i betejës 55-ditore
Më 28 shtator 1943 përfundoi kjo përballje e gjatë. Konispoli mbeti në duart e forcave gjermane, por pushtuesi nuk arriti ta shuante rezistencën dhe ta kthente krahinën në një hapësirë të sigurt për veprimet e tij. Prandaj rëndësia e Luftës së Konispolit nuk matet vetëm me rezultatin e drejtpërdrejtë territorial të betejës. Ajo matet me 55 ditë rezistencë, me pengimin e planeve të pushtuesit, me sakrificat e partizanëve dhe popullsisë dhe me faktin se një forcë shumë më e armatosur u përball për javë të tëra me një rezistencë të vendosur.
Nga beteja 55-ditore te çlirimi përfundimtar.
Lufta e vitit 1943 ishte një kapitull i rëndësishëm, por jo fundi i përpjekjeve për çlirimin e Konispolit. Në vitin 1944, ndërsa Ushtria Nacionalçlirimtare kalonte në fazën e operacioneve të mëdha për çlirimin e vendit, edhe zona e Konispolit u bë përsëri një hapësirë e rëndësishme luftarake. Në fund të gushtit 1944, Brigada VIII Sulmuese dhe forca të tjera të Ushtrisë Nacionalçlirimtare morën detyrën për të goditur pozicionet armike në Konispol. Brigada marshoi nga zona e Lunxhërisë në drejtim të Libohovës, Dropullit, Leshnicës dhe Theollogos, ndërsa efektivat u shpërndanë më pas në Markat, Ninat, Dishat e Vërvë në pritje të detyrës luftarake. Në ditët 25–27 gusht 1944, pjesa më e madhe e krahinës së Konispolit ishte zonë e çliruar. Përjashtim bënte qyteti, ku forcat pushtuese kishin ruajtur një bazë të rëndësishme ushtarake. Pozicionet gjermane në Konispol ishin goditur vazhdimisht nga njësitë e vogla partizane. Garnizoni gjerman përbëhej nga një kompani e Repartit Bregdetar 999 të Korpusit XXII, ndërsa në qytet dhe rreth tij kishin gjetur strehë edhe forca balliste. Pikërisht për këtë arsye, çlirimi i Konispolit kërkonte një goditje të organizuar dhe të fuqishme. Më 27 gusht 1944 u dha detyra për goditjen e garnizonit armik në Konispol. Në operacion u angazhuan Brigada VIII Sulmuese dhe Grupi IV i Zonës I Operative, me pesë batalione dhe rreth 1400 luftëtarë, sipas materialeve historike të përdorura për këtë ngjarje. Ishte një nga ato beteja ku vendosmëria, njohja e terrenit dhe mbështetja e popullsisë kishin po aq rëndësi sa numri i armëve. Qendrat më të afërta, ku armiku kishte garnizone ushtarake, ishin Saranda, Delvina, Filati dhe Korfuzi. Për të ardhur në ndihmë do të duhej 5-8 orë. Ndihma më e afërt e mundshme mund të dërgohej nga Filati, të tjerat ndodheshin më larg… urat e Bistricës ishin hedhur në erë dhe komunikacioni me Sarandën e Delvinën ishte ndërprerë. Komanda gjermane e Korpusit XXII vazhdonte ta mbante Konispolin, sepse i shërbente si garnizon i ndërmjetme për lëvizjen e trupave në rrugën automobilistike Sarandë-Delvinë-Gjirokastër-Janinë dhe prej Korfuzit. Pas luftimesh të ashpra Konispoli martir u çlirua. Fitore historike. Mbetën të vrarë 10 partizanë, të plagosur më shumë se kaq; ndërsa armiku la në fushëbetejë, 26 të vrarë, 40 të plagosur, 39 robër, dhe materiale të shumta ushtarake. Pra, 55-ditëshi i vitit 1943 dhe luftimet e vitit 1944, duhen parë si dy etapa të rëndësishme të një historie më të gjerë të rezistencës dhe çlirimit të krahinës së Konispolit.
Për çlirimin e Konispolit ranë dëshmorë: Razo Zenel Birçe (Bolena); Sinan Lame Lizaj (Nivicë); Zaim Selim Ballaxhia (Zhapokikë); Hasan Latif Durka (Shalës T); Jani Vasil Leka (Goranxi); Kosta Tasi Çavo (Vurg); Mustafa Fejzo (Kuç – Çamëri); Nazif Asllan Dedaj (Beçisht T); Nail Fylfos Tona (Çamëri) dhe Enver Safet Llapi (Erind) si dhe u plagosën më shumë se kaq.
Konispoli nuk është vetëm një datë në histori
Sot, kur kujtojmë luftën për çlirimin e Konispolit, nuk duhet të shohim vetëm datën 27 gusht 1944. Pas saj qëndrojnë ditë e net të tëra luftimesh, sakrifica, të plagosur, dëshmorë, familje që ndihmuan luftëtarët dhe një popullsi që e përjetoi drejtpërdrejt dramën e luftës. Konispoli është një qytet që mbart shumë histori. Është qytet i kullave dhe shtëpive karakteristike, i një relievi të jashtëzakonshëm, i njerëzve që kanë ruajtur ndër breza ndjenjën e fortë të atdhedashurisë. Është një nga ato vende ku historia shqiptare nuk lexohet vetëm në libra, por edhe në kujtesën e familjeve, në rrëfimet e brezave dhe në gjurmët që kanë lënë ngjarjet e mëdha. Prandaj, Lufta e Konispolit është pjesë e pandashme e historisë së Çamërisë dhe e Luftës Nacionalçlirimtare shqiptare. Ajo dëshmon se çlirimi i një qyteti nuk është vetëm një moment ushtarak. Është një proces sakrifice, që kërkon bashkimin e luftëtarëve, të popullsisë dhe të forcave që synojnë të njëjtin qëllim. Sot, më shumë se tetë dekada më vonë, detyra jonë është ta ruajmë këtë histori me përgjegjësi. Historia nuk duhet as të zbukurohet artificialisht, as të harrohet. Ajo duhet studiuar, dokumentuar dhe përcjellë te brezat e rinj me emrat, datat, vendet dhe sakrificat e njerëzve që e bënë atë. Në këtë kuptim, Konispoli meriton një vend të veçantë në kujtesën kombëtare. Sepse ai është Konispoli i Çamërisë martire. Është qyteti që përjetoi luftën në pragun e shtëpive të veta. Është qyteti që u bë arenë e një prej përballjeve të forta të fundit të pushtimit gjerman në Jug. Dhe është qyteti që, në gushtin dhe shtatorin e vitit 1943, dëshmoi edhe një herë se liria nuk erdhi pa sakrifica. Ndërsa 27 gushti 1944 mbetet kështu një datë për t’u kujtuar: dita kur Konispoli u çlirua dhe kur luftëtarët e tij, së bashku me forcat e ardhura nga trevat e tjera të Jugut, i dhanë një goditje të rëndësishme forcave pushtuese. Kjo është historia që duhet ruajtur. Historia e një qyteti. Historia e një treve. Historia e zemrës së Çamërisë martire.
