Edi Rama dhe Aleksandar Vuciq

Lulzim Shkreli: Nëse Rama nuk do të fliste për Kosovën, në Beograd do duhej larguar sa më parë nga posti i tij

 Në vitin 1981, pas demonstratave të njohura të pranverës së atij viti, një funksionar i lartë serb në Kosovë, Dushan Ristiq, deklaronte se “Kurrfarë librash nuk na duhen nga Shqipëria”. Përse thirrjet e sotme janë si dy pika uji me thirrjet e ristiqëve. Së dyti, mund ta mbrosh Berat Buzhalën kur oligarkët e politikës turke kërkojnë ta arrestojnë, dhe mirë bën. Në fund të fundit është një shenjë e mëvetësisë së shtetit të Kosovës. Por nuk mund t’i drejtohesh shtetit shqiptar, liderëve të tij, me zhargonin e rrugëve dhe “patriotizmin” e Berat Buzhalës.

Ka një dallim mes të parës dhe të dytës: në të parën nuk lejon askënd të abuzojë me të drejtën e shtetësisë tënde; në të dytën ti vetë abuzon me këtë të drejtë, duke ia mohuar të tjerëve ndjenjën e kombit. Edhe sikur të kemi jo një, jo dy, si ndodh aktualisht, por tre shtete shqiptare, përsëri mbi to, sipërore, është ndjenja e kombit. Secili shtetar ka të drejtën, por edhe detyrën të flasë për, dhe jo në emër të… secilës pjesë të kombit tonë. Në të gjitha vitet që shkuan ndjenja e kombit ka qenë mbizotëruese. Një pjesë e madhe e mëvetësisë së Kosovës ka ardhur pikërisht nga shteti shqiptar. Unë i kuptoj meskinët, të cilët, të frymëzuar prej idesë së tregtisë me ndjenjën e kombit, shesin çfarë munden, deri edhe nderin, të vërtetën,ndërgjegjen, por nuk i kuptoj dot njerëzit e zgjuar, prej të cilëve jo rastësisht është pritur e vazhdon të pritet shumë më tepër se sa kaq.

Unë i kuptoj një plejadë neotitistësh, mëria e të cilëve është kaq e madhe ndaj Shqipërisë, sa do të kishin pranuar disfatën e kombit për të arritur një fitore të brendshme, kosovarizmin.

Edhe më patrioti në Kosovë e jashtë saj duhet të respektojë të vërtetën e lirisë tradicionale të shtetit amë për vete dhe për gjakun e njëjtë. Unë e di se në Kosovë ka mjaft njerëz të dehur me titizmin. Djalli i së keqes, shkruante Karl Stjuarti, mbreti i Anglisë, merr shpesh pamjen e engjëllit të reformës. Mohuesit e vlerave, që nxisin forcërisht këtë luftë absurde mes pjesëve të një kombi, as nuk i bren ndërgjegjja dhe as nuk janë të shqetësuar. Nëse Edi Rama nuk do të fliste për Kosovën ai do të kishte bërë një faj të rëndë dhe duhej larguar sa më parë nga posti i tij. Nëse nuk do të kishte folur ai duhej linçuar politikisht.

Unë nuk trazohem nga rryma neotitiste, unë shqetësohem deri në palcë për miqtë e mi, shumë nga të cilët, kur u betuan si luftëtarë të UÇK-së, u betuan se do të luftonin deri në fund për bashkimin e kombit. Shumë vite më parë, Ukshin Hoti, politologu më i madh dhe më i ndershëm shqiptar thoshte se “Kush është për republikën e Kosovës, të vijë pas meje. Kush është për bashkimin e kombit, ai le të prijë dhe unë do i shkoj pas”. Politologu mentar e dinte dhe e shprehte se liria e Kosovës mund të vinte vetëm përmes luftës, ndërsa bashkimi kombëtar përmes proceseve evropiane. Ende në Kosovë nuk ka një përmendore të denjë për Ukshin Hotin. Mund të kishte, nëse udhëheqësit e Kosovës do ta kishin dashur më shumë kombin. Nëse liderët e Shqipërisë londineze do të kishin qëndruar në atë pozicion ku i ftojnë tash rrymat filotitiste dhe çupërlinat gazetareske, sikur ato në vitet 1998 dhe1999 të kishin thënë se “nuk mund të flasim as për Kosovën e as në emër të saj” e, shumë gjëra do të kishin qenë ndryshe. Një valë e shfrenuar e mohimit të vlerave ka nisur prej disa kohësh në Prishtinë dhe në Tiranë. Po nëpërkëmben shumë gjëra, po njësohen krimet serbe ndaj shqiptarëve me ngjarjet ende të pasqaruara të pasluftës, liderët e UÇK-së po njësohen me nazistët dhe Gjykata Speciale me Gjyqin e Nurenbergut, sikur fashizmi ishte në Kosovë dhe jo regjimi i Millosheviçit ishte një regjim thellësisht fashist, kundër të cilit u bashkua e gjithë bota demokratike; mijëra e mijëra shqiptarë të vrarë, të zhdukur, të varrosur në betonierët “harrohen”, sepse sot nuk është “moderne” të dëshmosh të vërtetën, por të mbrosh krimin. Qëndrimi i shtetit shqiptar dhe i liderëve të luftës lirisjellëse në Kosovë ka qenë e mbetet i njëjtë: larg romantizmit nacionalist, ne jemi me shtetin shqiptar, në të njëjtën rrugë drejt Evropës.

Se fundi, duan apo nuk duan një shtresë pinjollësh titistë, Shqipëria është vendi ynë amë, dhe sado të bëjmë krahasime romantike për nacionalizmin në Kosovë, Shqipëria mbetet thelbi i kombit.Më thoshte në telefon një mik i imi, në njërin ndër Institutet më të rëndësishme evropiane se, “Sikur edhe një lider nga Venezuela të mbronte Kosovën në Beograd, do i thonit “faleminderit”, jo më një politikan fqinj, i të njëjtit komb, i cili, duhet të jeni të bindur se disa nga deklaratat e tij politike, lidhur me Kosovën, nuk i lëshon në tymrat ballkanike, por nën dritën e Evropës”

I rikthehem Ukshin Hotit. “Kosova, shkruante ai, nuk mund ta ndërtojë demokracinë në baza të ekskluzivitetit nacional, e as të antikomunizmit. Të provohet e kundërta do të thotë të dhunohet demokracia dhe të provokohet e ardhmja demokratike” Nuk ka gjë më të shëmtuar kur bashkimvllazëruesit e djeshëm na shiten sot si nacionalistë.

Anglezët thonin dikur – budallaqja si paqja. Ne mund të themi sot, nuk ka luftë më budallaqe se sa kjo që duan ta shpikin. (Dita)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …