Nebih Rexhepi

Nebih Rexhepi: Energjia e Diellit e ardhmja e njerëzimit

Çdo gjë që lëvizë në natyrë prodhon energji. Pastaj ajo shndërrohet në mënyra të ndryshme për qëllime  të mira njerëzore. Sot enrgjia kryesore pa të cilën as që mund të imagjinohët bota, është energjia elektrike. Burimet  e energjisë elektrike janë  natyrale, si: dielli, ajri, uji, nafta, thëngjilli, gazi natyror, urani etj.

Idenë e parë mbi elektricitetin e dha fizikani dhe filozofi anglez, William Gillbert(1544-1603), më vonë i njohur si Gilberd . Ai ishte fizikan dhe filozof natyral i pasionuar në “filozofinë e Aristotelit” dhe në metodën “Skolastike” të universitetit. Është interesant te fizikanët anglezë, Isak Nutoni dhe Gilberdi, që të dy bënë zbulime epokale me anë të shembujve të thjeshtë. Isak Njutoni zbulon Forcat e Gravitacionit ku si ide ishte: rënia e mollës në tokë. Kurse Gilberti: kur fërkon qelibarin në leckë të leshtë, vërejti dukuri tërheqëse. Dhe nga aty mori inspirim për elektricitetin dhe magnetin.  Nga atëherë Gilberti konsiderohët si baba i  Elektricitetit si  inxhinier i Elektricitetit, por edhe i Magnetizmit. Ku më vonë i dha botës literaturë kolosale të këtyre shpikjeve.

Rrota e mullirit me ujë ishte inspirim për fizikanët si: Francisi, Peltoni dhe Kapllani të cilët arritën t’i zbulojnë: turbinat e ujit për prodhimin e energjisë elektrike. Këto turbina i konstruktuan në atë mënyrë që të vëhën në lvizje nga rrjedhja ujit si në lumenj,liqene etj, ku fuqia e tyre varej nga: lartësie e rënjes së ujit, sasia e ujit,shpejtësia e ujit në m/s etj. Pastaj ato turbina energjinë e fituar sipas numrit të rrotullimeve për minut e bartin te Gjeneratori elektrik. Turbinat vihen në lëvizje me ujë dhe avull.

Kosova furnizohët me energji elektrike nga termo-elektrana(thermos-nxehtësi) : Kosova A dhe B. Të cilat kanë të instaluara turbinat me avull. Thëngjilli i ndezur, lironë temperaturë të lartë ,ku uji i vluar në kazanat special shëndërrohët në avull. Ai avull vë në lëvizje turbinat me avull pastaj gjeneratorët elektrikë. Kurse Shqipëria prodhimin e enrgjisë elektrike e merr nga Hidro-Elektranat,  të cilat funksionojnë me turbina të ujit. Nga aspekti ekonomikë turbinat e ujit koeficientin e dobishmëris e kanë shumë të lartë mbi 90%. Kurse turbinat me avull që vëhën në lëvize nga ndezja e thëngjilli dhe nafta e ndotin ambientin, shembulli më i keq TC në Kastriot. Kurse në botë përdorën edhe centralet bërthamore të cilat vëhën në lvizje nga Uraniumi, por për fat të keq këto janë shum të rrezikëshme ku një avari vogël mundë të shkatoi eksplodim atomik.

Rrezet e diellit, më së miri i ka studijuar fizikani i njohur Albert Ajnshtajni i cili për mes: teorisë së relativitetit. Arriti të precizoi se drita e rrezeve të diellit arrinë në tokë për 8minuta e 17 sekonda, me një shpejtësi afër 300mijë km. në sec. Rrezet e diellit që i japin jetë gjallesave në tokë, do jenë një burim i  përë-herëshëm i çdo gjëje në të ardhmën . Për fat të mirë sot në botë me të madhe ka hyrë në funksion enrgjia e Diellit, e cila gradualisht do ti zëvendësoi në masë të madhe turbinat për prodhimin e energjisë elektrike , sidomos ato me avull për shkakun se për së tepërmi e ndotin ambientin, rasti i TC afër Prishtinës . Ajri kur të lëvizë shëndërrohët në erë, kurse sot era gjithashtu po zbatohët me të madhe, duke vërë në funksion lëvizjen e turbinave me erë. Energjia e diellit tashmë po gjenë zbatim të madhë në mbarë botën demokratike. Pajisjet janë tejet të thjeshta të cilat sot no botë njihën me emrin: Panelat Solare. Panelat solar funsionojnë sipas rrezeve të diellit, sa më të forta rrezet e diellit aq më i madhë do të jetë kapaciteti i panelave solarë, por panelat mundë të prodhojnë energji edhe në dritë gjatë ditës, por vetëm në errësirë ato nuk janë në funksion. Kosova dhe Shqipëria i kanë kushtet më të mira për energji të Diellit . Urbanistët e qyteteve të mëdha veq i kanë përgaditur projektet e tyre që në të ardhmën sa më shumë të funksionoi sistemi i panelave solare. Kur jemi te urbanizmi duhët cekur se fjala urbanizëm rrjedh nga fjala latine-qytet, kurse rurizmi-fshat. Roli i urbanistëve është  ta përgatisn planin, se si do të dukët qyteti për 50 deri në 100 vitët e ardhshme. Zbatimi i energjisë elektrike veq ka hyrë me të madhe në teknologjinë e automobilizmit , kanë filluar të qarkullojnë veturat elektrike me bateri rimbushëse, me një mbushje disa vetura mundë të kalojnë një rrugë prej mbi 150km, dhe para disa kohe veq ka filluar projektimi i aeroplanëve të vogël me kapacitet pre 5 persënave sipas shumë gjasave do të jetë i suksesshëm. Tashi imagjinojeini botën me automjete pa karburant të cilat e ndotnin ambientin me CO2, dhe të vëhën në lëvizje me energji elektrike të fituar nga panelat solarë. Imagjinojeni në të ardhmën e afërt aeroplanët me energji të diellit. Përfundimisht energjia e diellit do pa pikë dyshimi do jetë e ardhmja e njerëzimit.

21 Korrik 2017

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …