Adil Fetahu

Adil Fetahu: A MUND TË BËHET E PAMUNDURA?!

Kemi dëgjuar shpesh kur thonë për ndonjë  gjendje, punë a veprim të dikujt:”E bëri të pamundurën”!  Kjo thënie është absurde, sepse e pamundura nuk mund të bëhet. Por, varet nga konceptimi,  përceptimi, zotësia dhe vendosmëria e individëve për një gjë a një gjendje,  se a mund të  ndryshohet, a mund të arrihet, a mund të realizohet ose jo. Nga ky aspekt, diçka që është e pamundur ta arrijë dikush, është e mundur të arrihet nga të tjerët.

Ka gjëra që sipas ligjeve të Zotit dhe ligjeve fizike (edhe ligjet fizike janë të lidhura me ligjet e Zotit), të cilat vërtetë nuk mund të ndryshohen as të arrihen. Bie fjala, sipas ligjeve të Zotit, askush nuk mund t’i shpëtojë vdekjes.  Sipas ligjeve fizike, të natyrës, njeriu nuk mund të fluturojë si shpezët, as nuk mund të ecë në këmbë mbi sipërfaqen e ujit, në det, liqen apo të lum.

Por, ka edhe gjëra e situate që na duken të pamundura të arrihen, por ato në të vërtetë nuk janë të pamundura, veçse varet nga zotësia, dija, angazhimi, vendosmëria e njeriut për t’i arritur e realizuar. Para 100 vjetëve ka qenë “e pamundur” të udhëtohet me avionë, por sot kjo është e zakonshme. Kush ka mund ta paramendojë si të mundur televizionin, apo celularin përmes të cilit flet dhe shihesh prej një skaji të botës në skajin tjetër?! Por, ja që është bërë e mundur. Dhe kushedi se çfarë  gjëra e situata të cilat sot na duken të pamundura, nesër do bëhen të mundura, në saje mençurisë, angazhimit, punës, kreativitetit, teknologjisë dhe vendosmërisë së njerëzve kreativë. Ata do të mund të bëjnë vetëm të mundurën, që na duket si pamundur (relative), por të pamundurën absolute (vdekjen) nuk do të mund ta ndalë askush! 

Për “të pamundurën relative”, është një thënie, së cilës nuk i dihet autori, por disa thonë se është e filozofëve të vjetër grekë, e të tjerët se është thënie nga filozofia e Lindjes, që thotë:

O Zot, 

-Më jep paqe ta pranoj atë që s’mund të ndryshohet,

– Më jep forcë e guxim që ta ndryshojë atë që mund të ndryshohet, dhe

– Më jep dituri që të di ta dallojë njerën prej tjetrës!

Nga ana tjetër, ka shumë njerëz të cilët, nga mosdija, nga  friga, nga pritesa, nga dembelia, nga përtacia, nga mosbesimi në vetvete, nga mospërceptimi adekuat, shumë gjëra e situata të mundshme i konsiderojnë të pamundura dhe nuk përpiqen të provojnë të arrijnë t’i ndryshojnë  ato. 

Kjo që u tha më sipër për situata dhe gjëra materiale, vlenë edhe për gjendjen shoqërore të njerëzve, në shoqëri e shtete të caktuara, në sistemet diktatoriale, për të cilat është një porosi në librin e shenjt, Kur’an: “Zoti nuk do t’ia ndryshojë gjendjen një populli, derisa ai të mos e ndryshojë vetveten”. Natyrisht, kjo thënie ka konotacion fetar, por është shumë adekuate edhe për aspektin e moralit individual dhe shoqëror (shtetëror, dhe global): luftimin e  kriminalitetit, padrejtësisë, tiranisë, korrupsionit, lakmisë, hajnisë, fajdes, gënjeshtrës, falsifikimit (intelektual etj.), urrejtjes, egoizmit, mashtrimit, hipokrizisë, gjelozisë, smirës, vetëlavdërimit, shtirjes,  dhunës, pedofilisë,  dhe veseve shumta  tjera të këqija. 

Këto vese janë bërë praktikë e rendomtë dhe njerëzia po i konsideron si gjëra të pamundura për t’i eliminuar. E nuk është ashtu, por apatia e krijuar nga këto vese i bënë njerëzit t’i durojnë e të mos ndërmarrin asgjë kundër tyre, sepse me kriteret dhe masën e vet – e konsiderojnë të pamundur ndryshimin.

Nga ana tjetër, disa arritje krejtësisht të thjeshta – i cilësojnë, reklamojnë dhe lavdërojnç se “ka bërë të pamundurën”! 

Për ilustrim të “të pamundurës”, këtu më poshtë lexoni përrallën e harabelit:

Tregohet se një njeri zuri një harabel dhe e futi në kafaz. Harabeli jo vetëm se ishte i mbyllur, por edhe frikësohej se mos do ta therrnin dhe hanin, i tha njeriut:

-Zotëri,  mishi im, krahasuar me mishin e kecit, deles ose të viçit, është asgjë, s’ke ndonjë dobi prej tij. Më liro nga kafazi dhe unë do t’i tregoj tri urtësi, të cilat do ta përmirësojnë jetën, por me një kusht që: këshillën e parë do ta jap sa të jem në grushtin tënd; këshillen e dytë do ta them sapo të futuroj mbi dritare; dhe të treten pasi të hypi mbi degën e pemës në oborr.

Njeriu pranoi kërkesën dhe kushtet, e nxorri harabelin nga kafazi dhe e mbajti në shuplakë të dorës. Harabeli i tha:

  • Këshilla e parë imja është: asnjëherë mos i beso të pamundures!

Njeriu e lëshoi harabelin nga dora. Harabeli pasi hypi mbi dritare tha:

  • Asnjëherë mos u pendo për atë që t’iku nga dora!

Pasi fluturoi dhe hypi mbi një degë të pemës, tha (për ta provokuar njeriun):

-Në barkun tim kam  një diamant të madh dhe nëse do më kishe therrur për të më ngrënë, do ta kishe gjetur diamantin dhe do ishe bërë i pasur?!

Kur dëgjoi këto fjalë, njeriu u pendua pse e kishte lëshuar harabelin, sa nisi t’i bjer kokës së vet me grushta, pastaj u kthye nga harabeli e tha: – Më thuaj këshillën e tretë që pemtove. Harabeli i tha:

  • A nuk të thash mos i beso të pamundures? Si besove kaq lehtë, që në  barkun tim gjendet diamanti! Ti jo vetëm që besove, por fillove të godasësh veten me grushta nga pendimi. 
  • Tani më thuaj, çfarë do të vlente ty këshilla ime e tretë?!

Dhe këshilla ime, lexues të nderuar është: Mos u besoni atyre që thonë se “bëri të pamunduren”, por përpiquni maksimalisht të bëni atë që është e mundur nga punët dhe virtytet e mira, se ajo është në dobi tuajen, të familjes, të shoqërisë, të njerëzimit! (A.F.)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …