Bedri Halimi: SËMUNDJA E PËRHAPJES SË ZJARRIT: “REVOLUCIONARËT E TASTIERËS” DHE TIRANA

Ndërsa në rrugët e Tiranës, gjatë përplasjeve të dhunshme, mund të digjen kosha mbeturinash, të thyhen xhama dhe të hidhen mjete zjarrvënëse, në botën paralele të rrjeteve sociale zhvillohet një veprimtari tjetër: nxitja e kaosit nga largësia, shpesh prej rehatisë së një kolltuku.

Në Facebook, TikTok, Telegram dhe platforma të tjera, disa individë marrin rolin e komandantëve të një revolucioni imagjinar. Ata kërkojnë përshkallëzim, bëjnë thirrje për përplasje dhe e paraqesin shkatërrimin si heroizëm, pa marrë vetë përgjegjësi për pasojat.

Kjo dukuri nuk është thjesht shprehje e zemërimit politik. Kur fjala shndërrohet në nxitje të drejtpërdrejtë të dhunës, kemi të bëjmë me një problem serioz të përgjegjësisë qytetare dhe morale.

1. Sindroma e “trimërisë pa rrezik”

Një nga karakteristikat më të dukshme të këtyre “revolucionarëve” është gatishmëria për t’u kërkuar të tjerëve atë që vetë nuk janë të gatshëm ta bëjnë.

Është shumë e lehtë të shkruash statuse me tone epike, të kërkosh “përmbysje me gjak”, “djegie institucionesh” apo “revolucion pa mëshirë”, kur nuk je vetë në shesh, nuk përballesh me gazin lotsjellës, nuk rrezikon të lëndohesh dhe nuk përballesh me përgjegjësi penale për veprime të dhunshme.

Nga largësia, çdo përplasje duket si trimëri. Nga ekrani i telefonit, çdo zjarr duket si fitore. Nga rehatia e divanit, çdo thyerje xhami mund të shpallet akt revolucionar.

Por trimëria që kërkon sakrificën e të tjerëve, ndërsa vetë fshihet pas ekranit, nuk është trimëri. Është papërgjegjshmëri.

Është e lehtë të bëhesh revolucionar kur barrikada jote është divani, arma jote është tastiera dhe viktimat e mundshme janë fëmijët e të tjerëve.

2. Hipokrizia historike: trimëria e vonuar e atyre që kërkojnë sakrificën e të tjerëve

Një nga paradokset më të mëdha të kësaj dukurie shfaqet kur thirrjet më të zhurmshme për dhunë vijnë nga individë që jetojnë larg Shqipërisë dhe që nuk do t’i përjetojnë drejtpërdrejt pasojat e përshkallëzimit.

Ata flasin për flijim, por flijimin ua kërkojnë të tjerëve. Flasin për guxim, por guximin e matin me rrezikun që duhet të marrë dikush tjetër.

Kjo kundërthënie bëhet edhe më e theksuar kur njeriu që sot predikon përplasje e sakrifica, në të kaluarën nuk ka treguar të njëjtën gatishmëri për t’u përballur vetë me rrezikun në rrethana historike shumë më të rënda.

Në kujtesën tonë kombëtare, lufta e UÇK-së përbën një periudhë kur shumë njerëz morën mbi vete përgjegjësi dhe sakrifica të jashtëzakonshme. Megjithatë, pjesëmarrja apo mospjesëmarrja në luftë nuk mund të përdoret si masë e vetme e karakterit të një njeriu. Ajo që mund dhe duhet të gjykohet është hipokrizia e atij që sot kërkon me lehtësi gjakun e të tjerëve.

Askush nuk është i detyruar të bëhet hero. Por askush nuk ka të drejtë ta shndërrojë heroizmin në detyrim për të tjerët, ndërsa vetë qëndron i sigurt në prapavijë.

Trimëria e vonuar, kur paguhet me gjakun e huaj, është vetëm një formë tjetër e frikës së maskuar.

3. Të rinjtë si instrumente të aventurave politike

Një ndër rreziqet më serioze të nxitjes së dhunës në rrjetet sociale është ndikimi që mesazhe të tilla mund të kenë te të rinjtë, veçanërisht te të miturit.

Një video e montuar me muzikë dramatike, një thirrje e zjarrtë apo një mesazh që e paraqet përplasjen me policinë si akt heroik mund të krijojë përshtypjen se dhuna është rruga më e shkurtër drejt lavdisë.

Për një adoleshent që ende po formon gjykimin e vet, dallimi ndërmjet guximit dhe papërgjegjshmërisë mund të jetë më i vështirë sesa për një të rritur.

Prandaj, çdo përpjekje për t’i përfshirë të miturit në veprime të dhunshme përbën një shqetësim të veçantë moral dhe shoqëror.

Fëmijët nuk duhet të shndërrohen në instrumente të ambicieve politike të të rriturve.

Ata nuk janë as ushtarë partie, as mjete propagande, as material për fotografi e video që më pas shërbejnë për të mbledhur pëlqime dhe shikime në rrjetet sociale.

Ai që e nxit një fëmijë të hedhë gurin, ndërsa vetë mbledh klikimet, nuk po krijon një revolucionar. Po rrezikon të shkatërrojë të ardhmen e një të mituri.

4. Kush e paguan faturën e “benzinës virtuale”?

Kur një “revolucionar i tastierës” shkruan “vërini flakën”, ai rrallëherë ndalet të mendojë se kush do ta paguajë faturën e zjarrit.

Institucionet publike nuk janë pronë personale e kryeministrit apo e ministrave. Ato janë pasuri e përbashkët, të ndërtuara dhe të mirëmbajtura me taksat e qytetarëve.

Edhe bizneset private, automjetet dhe pronat që mund të dëmtohen gjatë përplasjeve nuk janë përgjegjëse për korrupsionin e qeverisë apo për dështimet e politikës.

Pas çdo dëmi qëndron puna e dikujt, kursimet e një familjeje dhe mundi i qytetarëve të zakonshëm.

Po kështu, pas çdo protestuesi të lënduar dhe çdo polici të lënduar qëndron një familje që përjeton ankth e dhimbje.

Përgjegjësia për veprimet e paligjshme duhet të përcaktohet individualisht, ndërsa institucionet shtetërore kanë detyrimin të përdorin forcë vetëm kur është e nevojshme dhe në mënyrë proporcionale.

Protesta paqësore është e drejtë demokratike. Kundërshtimi i qeverisë është legjitim. Kërkesa për dorëheqje është pjesë e jetës politike.

Por asnjëra prej tyre nuk e justifikon djegien e pasurisë së përbashkët apo rrezikimin e jetës njerëzore.

Qeveritë ndërrohen me votë dhe me mekanizmat kushtetues; pasuria e shkatërruar nuk rikthehet me një status në Facebook.

5. Kur kundërshtimi i qeverisë ngatërrohet me armiqësinë ndaj shtetit

Shqipëria ka probleme serioze që kërkojnë përgjigje politike dhe institucionale. Korrupsioni, abuzimi me pushtetin, mungesa e llogaridhënies dhe mosbesimi i qytetarëve ndaj institucioneve nuk mund të zgjidhen duke i mohuar apo relativizuar.

Por ekziston një dallim themelor ndërmjet qeverisë dhe shtetit.

Qeveria mund të kritikohet, të kundërshtohet dhe të ndryshohet. Shteti, si organizim i përbashkët i qytetarëve, duhet të mbrohet nga shkatërrimi.

Një qytetar mund të kërkojë largimin e kryeministrit pa kërkuar djegien e institucioneve. Mund të denoncojë korrupsionin pa dëmtuar pasurinë publike. Mund të protestojë me vendosmëri pa e shndërruar protestën në përplasje të dhunshme.

Kush i barazon këto qëndrime me dobësinë apo mungesën e patriotizmit, nuk e ka kuptuar thelbin e demokracisë.

Demokracia nuk kërkon heshtje përballë padrejtësisë, por as nuk e njeh dhunën shkatërruese si zëvendësim të argumentit.

Të jesh kundër një qeverie nuk do të thotë të jesh kundër Shqipërisë. Por të kërkosh shkatërrimin e Shqipërisë për ta rrëzuar një qeveri është një kundërthënie që nuk mund të quhet atdhedashuri.

Përfundim: Ilaçi kundër sëmundjes së zjarrit virtual

Përballë kësaj dukurie, përgjigjja më e mirë është demaskimi i hipokrizisë, përgjegjësia qytetare dhe zbatimi i barabartë i ligjit.

Nxitja e drejtpërdrejtë e dhunës nuk duhet të ngatërrohet me shprehjen e pakënaqësisë politike. Po ashtu, kritika e ashpër ndaj pushtetit nuk duhet të përdoret si pretekst për kufizimin e lirisë së fjalës.

Por ata që kërkojnë publikisht zjarr, shkatërrim dhe gjakderdhje duhet të përballen me përgjegjësinë morale dhe, kur plotësohen kushtet ligjore, edhe me përgjegjësinë juridike për thirrjet e tyre.

Këtu merr kuptim edhe ironia popullore:

“Mule, vrapo për Tiranë, merre edhe një kantë benzinë me vete!”

Kjo thirrje ironike e nxjerr në pah kundërthënien e njeriut që kërkon zjarr nga larg, por nuk dëshiron të jetë vetë pranë flakëve.

Shqipërisë nuk i duhen revolucione të dirigjuara nga njerëz që nuk mbajnë përgjegjësi për pasojat. Nuk i duhen as qeveritarë që i shmangen llogaridhënies, as opozitarë që e zëvendësojnë alternativën politike me nxitjen e zemërimit.

I duhen institucione funksionale, drejtësi e pavarur, protesta paqësore, qytetarë të informuar dhe një kulturë politike që e vendos interesin e vendit mbi ambiciet personale.

Sepse Shqipëria nuk është pronë e asnjë kryeministri, e asnjë partie dhe e asnjë grupi protestuesish.

Ajo është atdheu i të gjithë shqiptarëve.

Kush kërkon ta shpëtojë Shqipërinë nga korrupsioni, duhet të kërkojë drejtësi, jo zjarr. Kush kërkon ta shpëtojë nga një qeveri, duhet të ofrojë një alternativë, jo rrënoja.

Dhe mbi të gjitha:

Revolucionari i tastierës e ndez zjarrin me një fjali, e shikon nga larg me kënaqësi dhe pastaj e fik telefonin. Por Shqipëria nuk ka një buton për t’i fshirë pasojat e atij zjarri.