Bilall Sherifi : Farsa me krimet dhe farsa politike me drejtësinë

Edhe pse Kuvendi i Kosovës nuk e votoi projektligjin për Gjykatën Speciale mbështetësit e formimit të kësaj gjykate vazhdojnë ta mbajnë këtë temë si temë aktuale të skenës politike të Kosovës. Në këtë shkrim të shkurtër do të vë theksin në disa nga shtyllat e argumenteve të tyre.

Kështu, për të qenë sa më bindës në arsyetimet  e tyre  për domosdoshmërinë e krijimit të kësaj gjykate nga të huajt, ata vënë në shënjestër të goditjeve të tyre sistemin e drejtësisë së Kosovës. Në këtë kontekst ata e kualifikojnë sistemin tonë si sistem të paaftë për të sjellë vendime të drejta gjyqësore sepse, sipas tyre, “prokurorët dhe gjykatësit e Kosovës frikësohen të gjykojnë krimet e luftës që i ka kryer UÇK-ja”.

Në rastin konkret forma e sulmeve kundër sistemit të drejtësisë është e motivuar politikisht sepse “argumentet” e tilla nuk kanë asgjë të përbashkët me qëndrimet që duhet të mbajnë juristët. Në vend të prezumimit të pafajësisë deri sa të përfundojë procesi ata paragjykojnë rezultatin e procesit: SHPALLJEN FAJTOR!

Në të kundërtën, çdo vendim tjetër nuk do të shihej si rezultat i provave por si “vendim nga frika e trupit gjykues”.

Po rikujtojmë se drejtësi e këtij lloji është aplikuar në kohën e inkuizicionit, pasi që proceset e kohës së inkuizicionit nuk e kishin për detyrë të gjenin të vërtetën, por me çdo kusht të vërtetonin akuzat.

 

Çdo fund tjetër pos shpalljes së fajësisë konsiderohej dështim.

Ndoshta inkuizicioni është shumë i largët dhe njerëzit e kanë mësuar vetëm në histori. Por, formë të ngjashme si të priftërinjve që pretendonin se kishin mandatin hyjnor të mbronin “pastërtinë e doktrinës kishtare” e zbatuan edhe komisarët politik të komunizmit që pretendonin të krijonin “parajsën tokësore” duke ruajtur të drejtën ekskluzive edhe mbi ndarjen e drejtësisë. Populli i Kosovës e njeh fare mirë këtë përvojë të hidhur.

Tani, nën arsyetimin e “domosdoshmërisë që të pastrohet lufta e UÇK-së”, një kategori që sillet mes logjikës së priftërinjve të inkuizicionit dhe komisarëve komunistë përpiqen të ushtrojnë një terror të përgjithshëm psikologjik kundër atyre që nuk votuan për suprimimin e sovranitetit të Kosovës.

Krahas akuzave se gjoja “sistemi i drejtësisë së Kosovës ka frikë të gjykojë krimet e UÇK-së” kjo kategori akuzuesish e arsyeton mungesën e një gjykate në Kosovë që do t’i gjykonte krimet e serbëve. Këtë mungese e arsyetojnë me gjoja “subjektivitetin e prokurorëve dhe gjyqtarëve shqiptarë”, të cilën nuk do të ishin profesional në gjykimet e tilla sepse janë të përkatësisë së njëjtë etnike me viktimat.

 

Pra, për rastet kur të akuzuar mund të jenë serb, jo vetëm që vlen prezumimi i pafajësisë, por, për të qenë aktgjykimi i besueshëm,vendimi duhet të jetë gjithsesi PAFAJËSIA.

Kur kësaj kategorie mbrojtësish të krijimit të Gjykatës speciale ua nxjerrim faktin se Serbisë, e cila ishte gjeneratori i luftërave në hapësirën e ish-Jugosllavisë dhe që kreu gjenocid në Kosovë i është lejuar të ketë Gjykatë për Krime Lufte, ku nuk ka as prokurorë, as gjyqtarë të huaj ata, të zënë ngushtë, pohojnë se “Serbia megjithatë ka bërë disa procese gjyqësore për krimet e luftës në Kosovë edhe pse proceset kanë qenë farsë”!

Mbrojtësit e gjykatës speciale e dinë fare mirë se farsa, që nga antikiteti e deri më sot ishte pjesë teatrale që synonte ta bëj të qeshë publikun. Sot kjo fjalë ka marrë kuptimin e ndodhisë që të bën të qeshësh; veprimtari qesharake; lojë a veprim që bëhet për të mashtruar dikë, për t’ia arritur një qëllimi jo të mirë. (Fjalori elektronik i gjuhës shqipe).

Të mbahen gjykime farsë, pra gjykime tallëse me viktimat, është padrejtësia më e madhe që mund të bëhet në një rast kur pritet të ngadhënjejë drejtësia.

Pra siç shihet edhe pse të gjithë e pranojnë se janë proçese farsë, Sërbisë i lejohet të gjykojë krimet e luftës, pra i lejohet të tallet me viktimat, të mashtrojë përmes proceseve Farsë.

Ndërsa Kosovës nuk i është  lejuar dhe as nuk po i lejohet pikërisht duke u bazuar në argumentin se do të bënin procese Farsë.

Siç e pamë nga kuptimi i fjalës Farse, del se me viktimat shqiptare mund të tallesh, ndërsa me viktimat serbe nuk ka tallje.

Përderisa për viktimat shqiptare i lejohet vrasësit të ndaj drejtësi, për viktimat serbe drejtësia duhet të vij nga më kompetentja, ajo ndërkombëtare.

 

Duke e pasur parasysh faktin se drejtësia duhet t’i trajtojë të gjitha viktimat  njësoj, nga qasja e deritashme del se kemi dy standarde. Dhe vetëm duke u nisur nga ky fakt është e mjaftueshme që një modeli të tillë t’i thuhet jo.

Për fund kam lënë argumentin e këtyre “inkuizitorëve modern” se gjoja tani është shumë vonë që Kosova të gjykojë vet krimet e luftës!

Pse vonë? Prej kur po u bëka vonë hetimi dhe gjykimi i krimevetë luftës?

Duke e pasur parasysh, në njërën anë, faktin se Serbia bën vetëm procese farsë dhe në anën tjetër për Kosovën qenka bërë vonë t’i gjykojë krimet e luftës, atëherë dilema shtrohet se kush do ta vë drejtësinë në vend për ato mijëra viktima shqiptare që i ka shkaktuar shteti i Serbisë në Kosovë?

Nuk dua të besoj që dikujt mund t’i shkojë ndërmend që të heqë dorë nga hetimi dhe gjykimi i këtyre krimeve të tmerrshme që janë kryer kundër shqiptarëve.

Të pajtohesh me këtë qasje është njëjtë sikur të thuash se nuk na intereson fare nëse do të vihet drejtësia në vend për viktimat shqiptare. Kjo logjikë është e papranueshme, dhe si e tillë duhet refuzuar.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …