Dritan Hila

Dritan Hila: Pse duhet diskutuar për Mit’hatin?

Në fillim të vitit 2014, qeveria krijoi një grup pune ndër-ministror që do të merrej me përkujtimin e 70 vjetorit të çlirimit të atdheut.

Unë përfaqësoja ministrinë e mbrojtjes. Organizatorët dhe ideatorët,  që në përgjithësi janë  tipa që, siç i ka qejf Rama, janë sipërfaqësorë dhe jashtë profilit, propozuan që mos të përmendej pikërisht kjo luftë dhe kontributi i shqiptarëve, por kontributi i popujve në përgjithësi, duke përfshirë edhe Luftë e Parë Botërore.

Kundërshtova duke thënë se edhe Kina ka kontribuar me 100 mijë kinezë në hapjen e llogoreve, por është ndryshe çmimi i gjakut që ne kemi dhënë.

Ishte prezent edhe Rustem Peçi, kryetari i atëhershëm dhe aktual i Organizatës së Veteranëve të LANÇ i cili u ankua se qeveria Berisha i kishte dhënë tre herë më shumë buxhet ngase po i jepte qeveria e “majtë” për përkujtimet e nevojshme. Dhe iku nga mbledhja. Berisha ishte ai që i futi babanë në burg. Ndërsa “të majtët” e sotëm po i shembin shtëpinë tek pularia. Nejse. Për fat, qeveria përkujtoi luftën e shqiptarëve dhe jo kontributin e kinezëve.

Gjithë këtë parashtrim e bëra thjesht për të hyrë në temë dhe argumentuar për  aktin e qeverisë Rama për të sjellë në atdhe eshtrat e Mit’hat Frashërit, si një aksion që nuk ka lidhje fare me seriozitetin e një shteti ndaj të shkuarës dhe së tashmes.

Zakonisht, hapa të tillë ndërmerren pas ngritjes së një grupi pune me historianë që diskutojnë pozitivet dhe negativet e një personazhi dhe pastaj ndërmerren hapat dhe shkalla e nderimit. Nuk më rezulton që për pinjollin e Frashërllinjve të jetë bërë diçka e tillë. Si çdo gjë voluntariste që bën kryeministri ynë, jam i bindur që hapi është ndërmarrë nga enturazhi i Ramës, që në përgjithësi janë njerëz jashtë profileve, një mishelë mes jokompetencës dhe dijeve sipërfaqësore, që diskutojnë për historinë, ekonominë, politikën  dhe trashëgiminë me citate të peshkuara lart e poshtë apo gojëdhëna folklorike. Ky besoj është edhe rasti i Mit’hatit. Dhe ndoshta nuk do ja vlente zgjatja, nëse kjo nuk ka të bëjë me një relativizim të historisë sonë dhe si po e gjykojmë atë.

Nuk jam historian që të klasifikoj qëndrimet ndaj figurave, por besoj se vlen thënia e Kristo Frashërit që duhet parë raporti i tyre me atdheun. Dhe nga ky pikëvështrim, qasja e shqiptarëve ndaj personazheve të historisë po shkon drejt banalizimit komplet. Pjesëmarrësve në delegacionin e bashkimit me Italinë, me kontribute në pavarësimin e vendit, i është harruar tërësisht akti i dorëzimit të kurorës së Skënderbeut, Mbretit Emanual i III-të pas pushtimit të vendit. Harrojmë se ishte ky akt ku bazohet Greqia në mbajtjen e Ligjit të Luftës dhe që për pak na rrezikoi rreshtimin në fuqitë humbëse të Luftës së Dytë Botërore në Konferencën e Paqes në Paris. Po harrohen qëndrimet e dhjetëra figurave që firmosën pavarësinë por për inat të Zogut, fjetën me Italinë fashiste e më pas Gjermaninë. Harrohet se këta përveç firmosjes së pavarësisë, kanë firmosur edhe përndjekjen dhe vrasjen e luftëtarëve të lirisë. Justifikohemi me tezën idiote se nazifashizmi, nëse fitonte do na bashkëngjiste Kosovën (nga budallallëku apo injoranca nuk përmendin se do ishte pa Çamërinë, Mitrovicën apo Iliridën), duke harruar se nazifashizmi ishte edhe një armik jo vetëm i komunizmit por edhe i vlerave bazike të drejtave të njeriut. Dhe këtë e thonë pikërisht ata që shajnë komunizmin si shkelës së këtyre të drejtave (çka vërtet ishte).

Në gjykimin dhe vlerësimin e figurave të periudhës nga shpallja e pavarësisë e deri në nëntor ’44, ajo që ne duhet të gjykojmë duhet të ketë lidhje pikërisht sesi u sollën këta njerëz në aktin final të jetës së tyre. Sepse nëse nuk e bëjmë këtë vlerësim, askush më vonë nuk ka pse sakrifikon për këtë vend dhe mbrojë sovranitetin e tij. Nëse ne nuk jemi të qartë që bashkëpunimi me nazifashizmin ishte një ndër aktet e pafalshme të njerëzve, akt që nuk është parashkruar as sot e kësaj dite nga bota e qytetëruar, atëhere gjykimi ynë ndaj vlerave të njerëzimit dhe historisë sonë, mbetet primitiv dhe tribal.

Mit’hat Frashëri, e shumë të tjerë që më pas bashkëpunuan apo flirtuan me pushtuesin, mund të kenë bërë për Shqipërinë, dhe duhen respektuar për atë që kanë bërë si poete, filatesliste apo librashites, megjithëse e bënë si ajo lopa që i bie me shkelm kovës që mbush me qumësht. Por nuk mund t’iu bëhet ceremoni shtetërore, nuk mund të vendosen në altarin e atyre që bënë gjithçka dhe pa kompromis me askënd për Shqipërinë. Përndryshe çfarë u kuptua.(dritare.net)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …