Epir Qeriqi: Vlerësim profesional mbi rrezikun e shuarjes së Shërbimit Gjeologjik të Kosovës (SHGJK)

Nga këndvështrimi institucional dhe shkencor, transformimi i SHGJK-së nga një agjenci ekzekutive në një departament administrativ në ministri nënkupton:

reduktim të autonomisë institucionale dhe vendimmarrjes profesionale,

kufizim të funksioneve kërkimore-shkencore dhe aplikative,

dobësim të kapaciteteve laboratorike dhe të infrastrukturës ekzistuese,

rrezik për fragmentim të të dhënave gjeoshkencore dhe humbje të vazhdimësisë së projekteve afatgjata.

SHGJK është themeluar me ligj si institucion përgjegjës për hulumtimet gjeologjike në nivel kombëtar, duke përfshirë: hartëzimin gjeologjik, gjeokiminë, vlerësimin e resurseve minerale, monitorimin e rreziqeve natyrore dhe mbështetjen e politikave publike në sektorët e energjisë dhe mjedisit.

Në praktikën evropiane, institucionet homologe funksionojnë si agjenci të pavarura ose institute kërkimore me mandat të qartë shkencor dhe ekzekutiv. Të gjitha shtetet e Evropës kanë shërbime gjeologjike të organizuara dhe funksionale, të integruara në rrjete ndërkombëtare dhe me rol të drejtpërdrejtë në mbështetjen e vendimmarrjes strategjike. Këto institucione nuk janë thjesht departamente administrative, por struktura me autonomi të plotë shkencore dhe teknike.

Disa nga institucionet homologe në Evropë përfshijnë:

Franca – BRGM (institut publik)

Gjermania – BGR (agjenci federale)

Finlanda – GTK (institut kërkimor)

Danimarka – GEUS (institut)

Norvegjia – NGU (institut shtetëror)

Suedia – SGU (agjenci)

Holanda – TNO Geological Survey (institut)

Irlanda – Geological Survey Ireland (agjenci)

Austria – GBA (agjenci)

Polonia – Polish Geological Institute

Çekia – Czech Geological Survey

Sllovakia – State Geological Institute

Hungaria – Geological Survey

Spanja – IGME (institut)

Portugalia – LNEG (institut)

Italia – ISPRA (institut shtetëror)

Greqia – HSGME (institut)

Sllovenia – Geological Survey (institut)

Kroacia – Geological Survey (institut)

Serbia – Geological Survey (institut)

Rumania – Geological Institute

Bullgaria – Geological Institute

Shqipëria – Shërbimi Gjeologjik Shqiptar

Maqedonia e Veriut – Geological Survey

Estonia – Geological Survey

Lituania – Geological Survey

Ukraina – Geological Survey

Devijimi nga ky model, përmes degradimit institucional të SHGJK-së, është në kundërshtim me parimet bazë të menaxhimit modern të gjeoinformacionit dhe burimeve natyrore.

Pretendimi se ky riorganizim bazohet në “praktikat më të mira të BE-së” nuk qëndron, pasi shumica e vendeve evropiane ruajnë dhe forcojnë autonominë e shërbimeve të tyre gjeologjike.

Nga aspekti profesional, zgjidhja nuk qëndron në shuarje, por në:

forcimin e kapaciteteve shkencore dhe teknike,

rritjen e transparencës dhe llogaridhënies,

depolitizimin e menaxhimit përmes përzgjedhjes meritore të drejtuesve,

integrimin aktiv në rrjetet evropiane të gjeoshkencës.

Në këtë kontekst, çdo vendimmarrje që cenon funksionin themelor të SHGJK-së duhet të rishqyrtohet në mënyrë të bazuar në analiza profesionale dhe standarde ndërkombëtare.

Ky është një qëndrim profesional dhe personal i imi, në mbrojtje të integritetit institucional dhe zhvillimit të qëndrueshëm të gjeoshkencës në Kosovë.