Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Instituti i Artit Bashkëkohor DELFIN hapi më 28 gusht 2026, në orën 11:00, në hapësirat e Bukëpjekësit “Drini i Bardhë” në Preshevë, ekspozitën personale “Vizatimi në Lumë” të artistit Agron Blakçori.
Ekspozita “Vizatimi në Lumë” e Agron Blakçorit mund të lexohet si një reflektim mbi pamundësinë për ta fiksuar përfundimisht realitetin. Lumi është lëvizje, ndryshim dhe kohë, vija është përpjekje për të lënë një gjurmë brenda kësaj rrjedhe. Por gjurma nuk është kurrë e përjetshme, ajo lind, fiksohet për një çast dhe mbetet e hapur ndaj ndryshimit. Blakçori nuk përpiqet ta ndalë rrjedhën, por ta shndërrojë atë në formë. Vija nuk e kap lumin; ajo vetë bëhet rrjedhë. Lumi është ndoshta një nga metaforat më të lashta të kohës. Ai rrjedh, ndryshon, përsëritet pa u kthyer kurrë identikisht në vetvete. Në këtë kuptim, “Vizatimi në Lumë” nis nga një kontradiktë ontologjike, të vendosësh një shenjë mbi një substancë që nuk e pranon shenjën si pronë të saj. Vija kërkon të fiksojë, ndërsa lumi kërkon të vazhdojë. Njëra dëshiron të mbetet, tjetra ekziston duke kaluar. Këtu ekspozita bëhet interesante sepse problemi nuk është më vetëm çfarë vizatohet, por çfarë i ndodh vizatimit kur baza mbi të cilën ai mbështetet nuk është e qëndrueshme. Vizatimi nuk është më një sipërfaqe mbi të cilën ndërtohet imazhi, por një akt që përballet me pamundësinë e përhershmërisë. Në vend që arti të premtojë kujtesën, ai vendoset përballë harresës. Në vend që të sigurojë praninë, ai pranon mundësinë e humbjes. Kjo e afron projektin me një pyetje themelore të artit bashkëkohor, a është vepra ajo që mbetet, apo është edhe akti që ndodh? Në rastin e Blakçorit, duket se pesha kalon nga objekti te procesi. Vizatimi nuk përcaktohet vetëm nga rezultati vizual, por nga tensioni ndërmjet gjurmës dhe zhdukjes. Kjo është një zhvendosje e rëndësishme, nga estetika e imazhit te ontologjia e gjestit.
Nëse gjurma tradicionale nënkupton një lloj fitoreje mbi kohën, këtu ajo përballet me kohën si forcë aktive. Lumi nuk është thjesht mbështetës i veprës, por kundërshtari i saj. Ai e neutralizon pretendimin e vijës për përhershmëri. Për këtë arsye, vija nuk duhet parë si simbol i triumfit të njeriut mbi natyrën, përkundrazi, ajo është dëshmi e brishtësisë së këtij pretendimi. Artistit i mbetet vetëm akti i përpjekjes. Në këtë pikë “Vizatimi në Lumë” mund të lexohet edhe si një reflektim mbi memorien. Kujtesa njerëzore nuk është arkiv i pandryshueshëm. Ajo është gjithnjë në lëvizje, riformulohet, deformohet, humbet dhe rikthehet në forma të tjera. Lumi bëhet kështu figurë e kujtesës jo sepse ruan, por sepse nuk mund të ruajë në të njëjtën mënyrë. Çdo çast i tij është një çast që ikën. Të vizatosh mbi të do të thotë të tentosh të regjistrosh diçka në një realitet që e ka të integruar zhdukjen. Prandaj, kjo ekspozitë mund të shihet edhe si një kritikë ndaj obsesionit bashkëkohor për arkivimin. Në epokën e fotografisë digjitale, databazave, regjistrimeve dhe ruajtjes pothuajse të pafund të imazheve, ne jemi mësuar të besojmë se gjithçka mund të dokumentohet. Blakçori propozon një situatë krejt tjetër, ekziston edhe një art që e pranon se nuk mund të ruajë gjithçka. Madje pikërisht aty mund të gjendet fuqia e tij. Në këtë kontekst, zgjedhja e një bukëpjekësie si hapësirë ekspozimi është më shumë sesa një gjest alternativ ndaj galerisë. Ajo e çliron veprën nga neutraliteti i hapësirës së ekspozimit dhe e rikthen në një territor ku jeta ndodh realisht. Bukëpjekësia është hapësirë e punës fizike, e temperaturës, erës, ujit, miellit dhe përsëritjes. Buka prodhohet për t’u konsumuar, ajo nuk është krijuar për përjetësi. Kështu, hapësira e ekspozimit rezonon thellë me vetë idenë e veprës, prodhojmë diçka duke e ditur se ajo do të ndryshojë, konsumohet dhe zhduket. Kjo marrëdhënie ndërmjet artit dhe punës së përditshme është veçanërisht domethënëse edhe duke pasur parasysh praktikën e mëparshme të Blakçorit. Në veprat e tij artisti ka trajtuar objekte të zakonshme, situata të jetës së përditshme, natyrën dhe problematika shoqërore, duke i zhvendosur ato në një kontekst tjetër ku kuptimi i tyre bëhet i dukshëm. Edhe në këtë rast objekti kryesor nuk është domosdoshmërisht një material i çmuar artistik, është një situatë. Dhe situata është ajo që prodhon kuptimin.
Presheva, nga ana tjetër, nuk funksionon vetëm si koordinatë gjeografike. Brenda konceptit të ekspozitës, “Drini i Bardhë” hyn si një lumë i pranishëm në mungesë. Ai nuk është aty fizikisht, por shfaqet përmes emrit, kujtesës dhe asociacionit. Kjo e shtyn ekspozitën drejt një gjeografie simbolike ku lumenjtë mund të tejkalojnë hartën. Një lumë bëhet lidhje mes vendeve, por edhe mes kujtimeve, ai mund të jetë kufi, rrugë, burim, pengesë dhe kujtesë njëkohësisht. Në këtë pikë vepra fiton edhe një dimension rajonal. Presheva nuk trajtohet si periferia ku arti bashkëkohor shkon përkohësisht, por si një hapësirë ku mund të ndërtohet kuptimi artistik. DELFIN, i themeluar në Preshevë më 2025, e pozicionon pikërisht këtë hapësirë si terren aktiv për artin bashkëkohor, kërkimin dhe prodhimin kulturor. Megjithatë, fuqia e “Vizatimi në Lumë” qëndron mbi të gjitha në faktin se nuk ka nevojë të bërtasë. Ajo nuk ndërton një deklaratë të madhe politike dhe nuk përdor sloganin si zëvendësim të mendimit. Në vend të kësaj, ngre një problem të thjeshtë që bëhet gradualisht filozofik, çfarë vlere ka të lësh gjurmë kur e di se gjurma do të zhduket? Pikërisht këtu qëndron paradoksi i veprës. Përpjekja bëhet e vlefshme jo sepse garanton mbijetesën e shenjës, por sepse pranon pamundësinë e saj. Vizatimi nuk triumfon ndaj lumit. Ai negocion me të. Dhe arti, në këtë kuptim, nuk është fitore mbi zhdukjen, është vetëdija se zhdukja ekziston dhe, megjithatë, dora vazhdon të vizatojë. Blakçori e zhvendos kështu vizatimin nga sipërfaqja në kohë, nga imazhi në akt dhe nga objekti në përvojë. Vija nuk është më thjesht një shenjë që përshkruan botën. Ajo bëhet një formë e rezistencës ndaj indiferencës së saj.
Prandaj, “Vizatimi në Lumë” nuk na pyet vetëm se çfarë mund të bëjë arti. Na pyet diçka më të vështirë, pse vazhdojmë të krijojmë kur e dimë se asnjë gjurmë nuk është e sigurt? Ndoshta përgjigjja e Blakçorit është pikërisht vetë akti i vizatimit. Të vizatosh mbi lumë është një veprim i pamundur, por pikërisht për këtë arsye bëhet një veprim njerëzor. Sepse njeriu, përballë rrjedhës së kohës, nuk ka në dispozicion përjetësinë. Ka vetëm gjestin.
Në punimet e artistit Blakçori, vija nuk është vetëm mjet përshkrimi, por një substancë që përpiqet të krijojë botën dhe njëkohësisht ta vërë në dyshim atë. Pikërisht këtu nis lidhja themelore me “Vizatimin në Lumë”, lumi nuk shfaqet domosdoshmërisht si imazh i drejtpërdrejtë, por si një parim i lëvizjes, i ndryshimit dhe i pamundësisë për ta fiksuar plotësisht formën. Ashtu si lumi ndryshon vazhdimisht ndërsa vazhdon të mbetet i njëjti lumë, edhe vija e Blakçorit ndërton forma që janë në një gjendje të vazhdueshme transformimi. Në një nga vizatimet, disa linja të shpejta ndërtojnë një hapësirë që ngjan me dhomë apo skenë, ndërsa dy masa të errëta në qendër shfaqen si prani njerëzore të zhveshura nga identiteti. Hapësira nuk është plotësisht e mbyllur, ajo duket sikur po lind përpara syrit. Muret, dyshemeja dhe kufijtë e saj nuk janë të prerë në mënyrë definitive, por mbeten të hapur, sikur mund të ndryshojnë në çdo çast. Kjo e afron drejtpërdrejt punimin me idenë e lumit, asgjë nuk është përfundimisht e fiksuar. Hapësira rrjedh nëpër vijë, ndërsa vija rrjedh nëpër hapësirë. Në qendër, dy figurat e errëta shfaqen si prani më të dendura ndaj një mjedisi të paqëndrueshëm. Ato duken sikur janë momentalisht të fiksuara, por përreth tyre gjithçka është në proces ndërtimi. Krijohet kështu një përballje ndërmjet asaj që kërkon të qëndrojë dhe asaj që vazhdimisht ndryshon. Njeriu shfaqet si një pikë e përkohshme në një hapësirë që nuk pranon të mbetet e njëjtë. Në këtë aspekt, lumi mund të lexohet si metaforë e kohës, ndërsa figura njerëzore si përpjekje për t’u vendosur brenda saj.
Vija, pra, nuk përshkruan realitetin, por e prodhon atë në mënyrë të pasigurt. Hapësira lind ndërsa dora lëviz, ajo nuk ekziston thjesht përpara vijës si një realitet i gatshëm, por bëhet e dukshme përmes saj. Kjo është thelbësore për logjikën e ekspozitës, sepse “Vizatimi në Lumë” nuk e paraqet lumin si një objekt për t’u parë, por si një mënyrë për të menduar vetë procesin e krijimit. Vizatimi bëhet rrjedhë. Çdo vijë është një kalim, çdo ndërprerje një ndryshim drejtimi dhe çdo përsëritje një rikthim që nuk e rikthen kurrë formën në pikërisht të njëjtën gjendje. Në një tjetër punim, vija shpërndahet në një rrjet organik, të parregullt, mbi një mbështjellëse letre të lidhur me përditshmërinë e bukëpjekësisë. Këtu vizatimi nuk ndërton më një objekt të identifikueshëm, por një sistem të brishtë marrëdhëniesh. Në pamje të parë, struktura mund të kujtojë një rrjetë, një hartë, një sistem damarësh, çarje të tokës ose një formacion organik, por asnjëra prej këtyre nuk përcaktohet plotësisht. Forma duket sikur është në lëvizje edhe atëherë kur është e fiksuar mbi sipërfaqe. Kështu ajo i afrohet edhe më shumë idesë së lumit, një rrjet që nuk ka një drejtim të vetëm, një rrjedhë që ndahet, bashkohet, përplaset dhe vazhdon. Edhe materiali i punimit e forcon këtë lidhje. Mbështjellësja e letrës është një objekt i përkohshëm, i krijuar për një funksion konkret dhe të përditshëm. Pasi e ka përmbushur atë funksion, ajo merr një jetë tjetër si sipërfaqe e vizatimit. Kjo lëvizje nga përdorimi te arti, nga funksioni te shenja, nga e përditshmja te përjetshmja e përkohshme, i përgjigjet vetë logjikës së ekspozitës. Ashtu si lumi nuk e ruan kurrë të njëjtin ujë, edhe objekti nuk mbetet në të njëjtin status, ai ndryshon kuptim përmes ndërhyrjes së artistit. Në këtë mënyrë, përditshmëria, materiali dhe vizatimi futen në të njëjtën rrjedhë. Bukëpjekësia lidhet me prodhimin dhe konsumimin, letra me përdorimin dhe zhdukjen, ndërsa lumi me lëvizjen dhe kalimin. Të gjitha këto bashkohen në një ide të vetme, asgjë nuk qëndron e pandryshueshme. Edhe vepra artistike, megjithëse fizikisht e fiksuar, mbetet e hapur ndaj një ndryshimi të vazhdueshëm të kuptimit.Kjo e bën “Vizatimin në Lumë” më shumë se një titull. Ai bëhet mënyrë e të menduarit mbi vetë aktin e vizatimit. Të vizatosh në lumë do të thotë të përpiqesh të lësh një gjurmë mbi diçka që nuk ndalet. Gjurmë, por jo zotërim, shenjë, por jo përfundim. Pikërisht kjo ndodh në punimet e Blakçorit. Vija vendoset mbi sipërfaqe, por kuptimi i saj nuk mbyllet. Ajo lë një gjurmë dhe njëkohësisht e ruan mundësinë e ndryshimit.
Punimet paraqesin kështu dy mënyra të ndryshme të të menduarit të rrjedhës. Vija ndërton hapësirë dhe vendos figurën njerëzore brenda një mjedisi të paqëndrueshëm, pastaj bëhet vetë rrjedhë, duke krijuar një strukturë organike që përhapet pa një qendër të vetme. Lumi perceptohet përmes pasigurisë së hapësirës, përmes shumëzimit dhe vazhdimësisë së linjave. Veprat tregojnë se forma nuk është kurrë plotësisht e mbyllur.
Akti i vizatimit mbetet i dukshëm, sikur mendimi të jetë ende duke ndodhur mbi sipërfaqe. Pikërisht kjo e bën vizatimin një gjurmë të mendimit në kohë reale, një gjurmë që është vendosur, por që mbart ende energjinë e lëvizjes nga e cila ka lindur.Në fund, “Vizatimi në Lumë” mund të lexohet si një reflektim mbi pamundësinë për ta ndalur rrjedhën. Lumi bëhet figurë e kohës, kujtesës, ndryshimit dhe vetë jetës, vija bëhet gjurma që njeriu përpiqet të lërë brenda kësaj rrjedhe. Por në vend që ta ndalojë atë, arti e pranon rrjedhën dhe e shndërron në formë. Në këtë ekspozitë, vizatimi nuk është një përpjekje për ta ngrirë botën, por një mënyrë për ta ndjekur lëvizjen e saj. Vija nuk e kap lumin, ajo vetë fillon të sillet si lumë.
Ekspozita do të qëndrojë e hapur për publikun deri më 15 dhjetor 2026.
