Ilir Sefaj

Ilir Sefaj: A arsyetohet ky nënshtrim total i rinisë sonë kur fajtori i gjendjes kaotike ka emër dhe mbiemër?

Kur shoku im i fëmijërisë T, më drejtohej mua dhe shokëve të tjerë të lagjes me shprehjen; Motrat!, ne të gjithë e dinim se për çfarë në fakt e kishe fjalën.

Shprehjen; Motrat, as shoku im i fëmijërisë T atëbotë, dhe as unë sot, nuk do ta përdornim për t’i dhënë ngjyrime stilistike diskursit tonë, por do ta përdornim për një dhe të vetmen arsye; për ta thënë atë që duam e mendojmë, shumë drejtpërdrejt dhe pa u mërzitur nëse i pëlqeu apo nuk i pëlqeu dikujt.

Pra, nëse për dikë ende ka ngelur e paqartë shprehja; Motrat, kujtoj që është koha tua zbërthejë edhe më këtë fjalë ‘enigmatike’. Motrat; në kontekstin që e përdorte shoku im i fëmijërisë T, dhe në kontekstin që do ta përdorim në këtë përqasje, e dimë të gjithë…

Shprehja; Motrat, me të cilën dikur na drejtohej shoku i fëmijërisë sa herë që mllefosej në ne, më kujton vitet më të mira të jetës sime. Tani kur them vitet më të mira të jetës sime dhe kur në mendje më sillen vitet ’90 të shekullit të kaluar, sikur habitem me vetën, sikur nuk i besoj asaj që them, se nitet ’90, ishin vitet më të mira të jetës sime?! Si është e mundur, sikur dua t’i them vetës kur marr guximin ta jap një konstatim të këtij lloji.

Sigurisht se t’i konsiderosh vitet ’90 si më të mirat në kontekstin kombëtar e historik në të cilin gjendej Kosova dhe populli i saj atëbotë, do duhej të konsideroheshe i marrë, njeri që ke lajthitur, thjesht si njëri që të ka ikur truri.

E po…

Të gjithë ne që jemi dëshmitarë të luftës së pamëshirshme e gjenocidoale të Serbisë kundër Kosovës, ku për pasojë u vranë e u masakruan me mijëra njerëz, u përdhunuan mijëra femra shqiptare, u dogjën po ashtu me mijëra shtëpi e vendbanime, sot sikur na duket e pabesueshme ajo që jo më larg se pak vite më parë përjetuam direkt mbi kurrizin tonë!

Sigurisht kësaj ndenjeje sikur i kontribuoi sistemi që u instalua më 1999 në Kosovën tashmë të çliruar nga pushtimi qindravjeçar serb.

Nëse Kosova u çlirua nga një armik i përbetuar siç ishte Serbia, ajo do të ripushtohej shumë shpejt, ende pa kaluar ca muaj si e lirë, nga disa grupe kriminale që u thirrën në emër  të UÇK-së, e që në fakt më së paku u takonte ta zinin në gojë këtë emër të shenjt që është sinonim i lirisë së Kosovës.

Pra këto grupe kriminale që e futën në qorrsokak vendin që nga përfundimi i luftës më 1999, sikur nuk janë ngopur ende. Ato vazhdojnë të sorollatën edhe më, mu sikurse Hijenat, për ta gëlltitur edhe ‘kockën’  e fundit që do të mund të ketë mbetur nga preja e tyre.

Pra ky ripushtim që i ndodhi Kosovës dhe popullit të saj nga këto grupe kriminale, madje ende pa marr frymë lirshëm nga pushtimi shekullor serb, vazhdon të jetë i fuqishëm edhe sot. Vetëm një vizitë në mbrëmje në Stacionin e Autobusëve në Prishtinë, do të mjaftonte për ta dëshmuar efektin e këtij pushtimi të ri, që po bën dy dekada jetë në Kosovën e ‘çliruar’!

Pushtimi i ri i Kosovës, po e zbraz vendin, po i imponon rinisë e saj në këtë segment mu sikurse ia imponoi eksodin regjimi i Millosheviqit në vitet ’90.  Dhe fatkeqësisht është për të të ardhur keq se si një rini e shëndoshë e fuqishme po dorëzohet çdo ditë e më shumë karshi këtyre grupacioneve kriminale që po na imponojnë; rrugët. A do duhet të dorëzohemi kaq lehtë? A do duhet t’ia dorëzojmë të ardhmen tonë Hijenave të pangopura? A do duhet që fatin tonë ta lëmë në duart e ca grupimeve kriminale, që me një organizim të vogël do t’i detyronim ta pinin edhe shurrën e vet?  Rini ku je, ku është zëri yt! A arsyetohet ky nënshtrim total i pjesës më vitale të kombit?! Njëmijë herë jo! Atëherë çfarë presim, fajtori i gjendjes sonë ka emër dhe mbiemër.

Sidoqoftë, deri në kohën kur rinia e Kosovës do të mund ta mblidhte vetën dhe t’i kundërvihej fuqishëm këtyre grupimeve kriminale që po vrasin të ardhmen dhe ëndrrat tona, nuk na mbetet tjetër vetëm se klasës politike kosovare, sistemit të drejtësisë, prokurorëve e gjyqtarëve, duke filluar nga kryeprokurori i ‘Shtetit’, Aleksandër Lumezi e poshtë, dhe të gjithë atyre që po kontribuojnë në katandisjen e vendit t’u themi hapur fjalët që duhet thenë me këtë rast, por jo vetëm ato.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …