Mr.Ali Hertica: Demokracia është një sistem i brishtë apo i dështuar

Politike modern dhe me zhvillimin e konceptit të lirisë dhe, me të, themelin e demokracisë sonë. Fija e përbashkët që përshkon hulumtimin e saj është se zhvillimi i demokracisë sonë buron nga frika nga pushteti i popullit. Kërcënimi më i madh për demokracinë është pra pushteti i një grupi të vogël njerëzish jashtëzakonisht të pasur: oligarkët, të cilët përdorin pushtetin e tyre ekonomik për të ndikuar në pushtetin politik nga frika e popullit. Kjo në fakt ka qenë rasti që nga fillimi i shoqërive njerëzore dhe luan një rol të madh në demokracinë tonë aktuale teknokratike, e cila po zbrazet nga të gjitha anët kur bëhet fjalë për të drejtat themelore dhe lirinë e mendimit të popullit.Ka pakënaqësi midis popullsisë dhe zërat mospajtues po bëhen gjithnjë e më të fortë çdo ditë. Besimi në politikë nuk ka qenë kurrë kaq i ulët. A po zbrazet Parlamenti para zgjedhjeve për këtë arsye? A e ndiejnë përfaqësuesit e zgjedhur përplasjen e ashpër që po afron.

Çfarë kuptojmë me një demokraci të pjekur? Një demokraci e pjekur është një sistem i bazuar në zgjedhje të lira dhe të ndershme, respekt për të drejtat e njeriut, ndarjen e pushteteve, shtypin e lirë dhe pluralizmin politik. Është një sistem në të cilin qytetarët luajnë një rol aktiv dhe në të cilin të drejtat dhe liritë e tyre (themelore) mbrohen. Ndarja e pushteteve do të thotë që degët legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore veprojnë në mënyrë të pavarur nga njëra-tjetra dhe kontrollojnë njëra-tjetrën për të parandaluar abuzimin me pushtetin. Kjo ndarje e pushteteve siguron që asnjë institucion ose person i vetëm të mos fitojë shumë pushtet dhe se ka kontrolle dhe balanca të mjaftueshme për të garantuar një administratë të ekuilibruar dhe të drejtë. Përveç kësaj, një shtyp i lirë është një parakusht. Një media e pavarur dhe kritike është thelbësore për informimin e popullsisë, mbajtjen e pushtetit përgjegjës dhe promovimin e debatit publik. Një demokraci nuk mund të funksionojë siç duhet pa një shtyp të lirë të aftë për të raportuar mbi ngjarjet pa pengesa dhe për të bërë pyetje kritike për ata që janë në pushtet. Shkurt, një demokraci e pjekur është dinamike dhe evoluon me kalimin e kohës, duke u përpjekur gjithmonë për përmirësim dhe përfshirje. Gjatë trembëdhjetë viteve të fundit nën drejtimin, kemi parë që përfaqësuesit tanë të zgjedhur u shërbejnë kryesisht interesave të kapitalit të madh, shumëkombësheve. Por kjo organizatë private natyrisht nuk ka të bëjë fare me demokracinë tonë, kështu që është e jashtëzakonshme që përfaqësuesit tanë të zgjedhur janë me sa duket të impresionuar nga planet e tyre.

Mediat sociale po përmbyten nga të ashtuquajturat faqe lajmesh që shesin kryesisht opinione dhe propagandë politike si lajme. Ato e paraqesin veten si ‘platforma lajmesh online’, por u mungon çdo bazë gazetareske. Ato janë barërat e këqija dixhitale në depon e plehrave të politikës: të zhurmshme, toksike dhe vdekjeprurëse për cilësinë e debatit publik.Këto platforma shfaqen kudo – nëpërmjet Ajo që përhapin nuk është lajm, por mbeturina: mashtrim i maskuar si informacion. Ato nuk kanë staf editorial, as adresë, as kryeredaktor dhe shpesh nuk kanë ose vetëm një autor të identifikueshëm për artikujt e tyre. Askush nuk mban përgjegjësi, askush nuk mund të mbahet përgjegjës. Postimet ‘normale’ publikohen gjithashtu për të krijuar iluzionin se është një media e vërtetë.Ajo që prodhojnë, në çdo rast, është një rrjedhë e pafund opinionesh, shpesh të ngjyrosura politikisht dhe të manipuluara strategjikisht. Qëllimi i tyre nuk është të informojnë, por të infektojnë. Prapa skenave, grupe të errëta po tërheqin fijet – lojtarë politikë që mbjellin kaos, nxisin përçarje (shpesh etnike) dhe minojnë besimin e qytetarëve në median e vërtetë. Lajmet e tyre të rreme përbëhen nga citate të sajuara, foto të modifikuara, pamje të vjetra të paraqitura si aktuale dhe të ashtuquajtura histori “zbuluese” pa një burim të vetëm të verifikueshëm. Mesazhi i tyre është si helm në mjaltë: joshës, por vdekjeprurës për besimin publik.Dëmi ndaj shoqërisë është i madh. Dezinformimi minon themelet e demokracisë. Polarizimi zëvendëson dialogun dhe gazetaria e ndershme kërcënon të mbytet në një det gënjeshtrash. Faktet manipulohen, emocionet fryhen dhe qytetarët nuk e dinë më se çfarë është e vërtetë dhe çfarë jo. Ajo që duket si liri e fjalës është, në realitet, mashtrim i organizuar.

Kjo ndotje dixhitale duhet të trajtohet me vendosmëri – jo përmes censurës, por përmes përgjegjësisë. I takon medias së vërtetë, gazetarisë profesionale, të ekspozojë këto shtëpi të fantazmave dhe të armatosë publikun kundër ndikimit të tyre. Jo për të kufizuar lirinë, por pikërisht për ta mbrojtur atë.Por liria nuk është kurrë absolute. Ajo ekziston vetëm brenda kufijve të së vërtetës, përgjegjësisë dhe etikës. Në hulumtimin e tij mbi implikimet e mundshme për të ardhmen e gazetarisë, ku  argumenton se liria e vërtetë e shtypit mund të garantohet vetëm nga redaksitë e pavarura që veprojnë brenda kornizave profesionale dhe morale. Këtu qëndron vija ndarëse midis lirisë dhe abuzimit.Ajo që nevojitet urgjentisht tani është transparenca: një listë publike ose indeks i mediave të lajmeve të akredituara që punojnë me burime të verifikueshme, përgjegjësi editoriale dhe kode gazetareske. Kushdo që e vendos veten jashtë kësaj nuk i përket gazetarisë. Gazetaria e vërtetë kërkon kohë, përpjekje dhe profesionalizëm. Ajo kërkon përkushtim, integritet dhe llogaridhënie. Lajmet e rreme nuk kushtojnë asgjë – përveç besimit të shoqërisë.Vetë shoqëria gjithashtu ka një detyrë. Qytetarët duhet të rimësojnë se çfarë është lajmi, kush e prodhon atë dhe me çfarë duhet të përputhet. Kontrolloni se kush e publikon, kushtojini vëmendje atribuimit të burimit dhe shmangni faqet që kryesisht bërtasin, akuzojnë ose nxisin pa e korrigjuar kurrë. Liria e fjalës nuk është një licencë për kaos sepse kushdo që helmon lajmin helmon demokracinë.