“Padrejtësia kudo që ndodh, përbën kërcënim për drejtësinë kudo në botë.”— Martin Luther King
I. HAGA: SPROVA E DREJTËSISË DHE E NDËRGJEGJES SHTETËRORE
Ka çaste kur një popull nuk vihet në sprovë vetëm nga ajo që i ndodh, por edhe nga mënyra se si reagon ndaj asaj që i ndodh. Kosova po kalon një prej këtyre çasteve historike. Çështja e ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Hagë nuk është më vetëm një proces gjyqësor kundër individëve të caktuar. Ajo është shndërruar në një sprovë të rëndë për kujtesën historike, dinjitetin institucional, vetëdijen juridike dhe përgjegjësinë politike të shtetit tonë.
Ta themi qartë: askush nuk mund të kërkojë imunitet nga drejtësia në emër të historisë, të luftës apo të sakrificës kombëtare. Përgjegjësia penale është individuale dhe çdo pretendim për krim duhet të hetohet e të gjykohet me standardet më të larta të procesit të rregullt. Por po aq e vërtetë është se drejtësia nuk mund të jetë selektive, e njëanshme në perceptim apo e shkëputur nga konteksti historik në të cilin zhvillohet.
Një drejtësi që nuk bind me paanshmërinë e saj, që nuk i jep shoqërisë përgjigje të qarta dhe që nuk e mbron dinjitetin e njeriut, rrezikon ta humbë besueshmërinë publike. Drejtësia nuk matet vetëm me dënimin që shqipton, por edhe me standardin që zbaton, me proporcionalitetin që garanton dhe me të drejtat që respekton.
II. DËNIMI I DYTË I HASHIM THAÇIT: NJË AKTGJYKIM I RI ME PYETJE TË REJA
Më 17 nëntor 2026, Dhomat e Specializuara në Hagë shpallën aktgjykimin e shkallës së parë në një çështje të veçantë që lidhet me administrimin e drejtësisë. Hashim Thaçi u shpall fajtor për veprat e përcaktuara nga trupi gjykues si tentim për pengim të personave zyrtarë në kryerjen e detyrave, shkelje të fshehtësisë së procedurës dhe mospërfillje të gjykatës, duke u dënuar me 17 muaj burgim. Bashkim Smakaj dhe Fadil Fazliu u dënuan me nga 12 muaj, Hajredin Kuçi me një muaj burgim me kusht, ndërsa Isni Kilaj u shpall i pafajshëm për të gjitha akuzat. Ky është proces i veçantë nga gjykimi për krime lufte.
Këtu duhet bërë një dallim juridik thelbësor: kemi të bëjmë me një aktgjykim të shkallës së parë, jo me një vendim përfundimtar pas përfundimit të të gjitha mjeteve juridike.Megjithatë, ky aktgjykim ngre një çështje që kërkon shpjegim të plotë dhe transparent. Urdhërarresti në çështjen e dytë ndaj Thaçit ishte ekzekutuar më 5 dhjetor 2024, ndërsa aktgjykimi u shpall më 17 nëntor 2026. Në këtë periudhë kohore kanë kaluar 23 muaj e 12 ditë. Ndërkaq, dënimi i shqiptuar është 17 muaj dhe, sipas njoftimit zyrtar, duhet të vuhet ndaras nga çdo dënim që mund të shqiptohet në çështjen e krimeve të luftës.
Kjo nuk mjafton për të nxjerrë përfundimin se kemi shkelje ligjore. Por është më se e mjaftueshme për të kërkuar sqarim juridik: si do të trajtohet periudha e kaluar në paraburgim, çfarë ndikimi ka pasur ajo në llogaritjen e dënimit dhe mbi cilën bazë juridike është përcaktuar vuajtja e tij e ndarë?
Në një sistem që pretendon të garantojë standardet më të larta të drejtësisë, këto pyetje nuk mund të mbeten në mjegullën e interpretimeve mediatike. Transparenca nuk është favor që gjykata ia bën publikut; është pjesë e besueshmërisë së saj.
III. JAKUP KRASNIQI: KUR HUMANIZMI MATET ME ORË DHE KONTAKTI FAMILJAR KTHEHET NË PRIVILEGJ
Më 18 nëntor 2026, Jakup Krasniqi u kthye për disa orë në Kosovë, me lejen e Dhomave të Specializuara, për të vizituar bashkëshorten, gjendja shëndetësore e së cilës ishte përkeqësuar. Vizita u zhvillua nën masa të rrepta sigurie dhe përfundoi në orën 17:00. Sipas raportimeve, vëllai i tij, Daut Krasniqi, nuk arriti ta takonte, ndërsa familjarët kishin droje se çdo përpjekje për kontakt jashtë kushteve të përcaktuara mund ta ndërpriste vizitën.
Këtu nuk është fjala për të vënë në dyshim nevojën e masave të sigurisë. As për të mohuar kompetencën e gjykatës për të përcaktuar kushtet e një vizite humanitare. Por është fjala për një parim më të thellë: njeriu nuk pushon së qeni njeri kur hyn në paraburgim; as familja e tij nuk humb të drejtën për afërsi, dhembshuri e dinjitet.
Një bashkëshorte në gjendje të rënduar shëndetësore, një familje që pret, një vëlla që nuk mund t’i afrohet shtëpisë dhe një takim i kufizuar nga protokolli i sigurisë — këto nuk janë hollësi të parëndësishme të një lajmi ditor. Janë pamje që e rikthejnë në qendër të debatit raportin ndërmjet sigurisë, proporcionalitetit dhe të drejtave themelore të njeriut.
Humanizmi nuk mund të jetë vetëm një përjashtim i rrallë, i administruar me orar dhe me ankth. Ai duhet të jetë parim i qëndrueshëm i çdo sistemi drejtësie. Nëse një gjykatë mund të organizojë vizitë humanitare, atëherë duhet të shpjegojë edhe arsyetimin e kufizimeve që e shoqërojnë atë. Sepse siguria dhe njerëzillëku nuk janë domosdoshmërisht dy vlera kundërshtare.
IV. NENI 162: KUR NJË ZGJEDHJE KUSHTETUESE KËRKON LLOGARIDHËNIE HISTORIKE
Gjykata Speciale nuk u krijua jashtë rendit juridik të Kosovës. Ajo u mundësua përmes Amendamentit Kushtetues nr. 24, me të cilin u shtua Neni 162 në Kushtetutën e Republikës së Kosovës, më 2015.
Paragrafi i parë i këtij neni e lidh themelimin e Dhomave të Specializuara dhe të Zyrës së Prokurorit të Specializuar me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës në raport me Raportin e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Doc. 12462, të 7 janarit 2011. Kjo është referencë kushtetuese ndaj raportit dhe detyrimeve ndërkombëtare që lidhen me të; nuk do të thotë se çdo pretendim i përfshirë në atë raport është shpallur fakt i provuar nga Kushtetuta.
Ky dallim është thelbësor dhe nuk duhet mjegulluar as nga mbrojtësit, as nga kritikët e Gjykatës.Por pikërisht këtu lind një pyetje politike dhe historike që Kosova nuk mund ta shmangë: si arritëm në pikën që një pjesë kaq e ndjeshme e drejtësisë për luftën tonë të zhvillohet jashtë territorit të shtetit, me një mekanizëm të veçantë dhe me një mandat që prek drejtpërdrejt kujtesën e luftës çlirimtare?
Kjo pyetje nuk e zhbën ekzistencën e Gjykatës dhe as nuk e zëvendëson debatin juridik. Ajo kërkon llogaridhënie për vendimet politike, diplomatike dhe institucionale që e sollën Kosovën deri këtu.
V. HESHTJA INSTITUCIONALE: KUR SHTETI NUK E SHPJEGON POZICIONIN E VET
Një nga dobësitë më të mëdha të Kosovës në këtë proces ka qenë mungesa e një komunikimi të qëndrueshëm, profesional dhe të koordinuar institucional. Në çështje që prekin drejtpërdrejt historinë, luftën, dinjitetin dhe imazhin ndërkombëtar të vendit, shteti nuk mund të sillet si spektator.
Mbrojtja e të drejtave të të akuzuarve nuk është ndërhyrje në drejtësi. Përkundrazi, është detyrim i një shteti demokratik. Institucionet duhet të kërkojnë respektimin e standardeve të procesit të rregullt, trajtim të barabartë, qasje në prova, mbrojtje efektive dhe respektim të të drejtave themelore.Por kjo kërkon strategji, jo deklarata të rastësishme; diplomaci, jo improvizim; argumente juridike, jo retorikë të çastit.
Shteti duhet të jetë i aftë ta mbrojë të vërtetën historike të luftës çlirimtare pa penguar drejtësinë për asnjë krim individual. Duhet të mbrojë dinjitetin e viktimave pa lejuar që përgjegjësia penale e individëve të shndërrohet në njollosje kolektive të një populli dhe të një lufte për liri.Këto nuk janë kundërthënie. Janë dy detyrime që një shtet serioz duhet t’i përmbushë njëkohësisht.
VI. PARADOKSI I LIRISË: SHTETI I LIRË DHE KUJTESA E PAPËRFUNDUAR
Kosova e fitoi lirinë përmes një procesi historik të gjatë, përmes rezistencës politike, sakrificës qytetare dhe luftës çlirimtare. Por liria politike nuk e mbyll automatikisht çdo kapitull të historisë. Ajo kërkon edhe aftësinë për ta mbrojtur të vërtetën, për t’i përballuar padrejtësitë dhe për të ndërtuar institucione që nuk frikësohen nga pyetjet.
Nuk duhet ngatërruar mbrojtja e UÇK-së si lëvizje çlirimtare me mbrojtjen e çdo individi nga përgjegjësia eventuale penale. Po ashtu, nuk duhet lejuar që gjykimi i individëve të shndërrohet në gjykim të një populli të tërë apo në relativizim të së drejtës së tij për liri.
Këtu qëndron dallimi ndërmjet drejtësisë dhe hakmarrjes, ndërmjet përgjegjësisë individuale dhe fajësimit kolektiv, ndërmjet historisë së dokumentuar dhe propagandës politike.Një popull që nuk e njeh këtë dallim rrezikon të bëhet peng i emocioneve; një shtet që nuk e mbron këtë dallim rrezikon të bëhet peng i dobësisë së vet institucionale.
VII. REVOLTA E NDËRGJEGJES: JO KUNDËR DREJTËSISË, POR KUNDËR ÇDO PADREJTËSIE
Revolta që buron nga këto zhvillime nuk duhet të jetë revoltë kundër drejtësisë si parim. Ajo duhet të jetë revoltë kundër çdo padrejtësie, çdo standardi të dyfishtë, çdo paqartësie që cenon besimin publik dhe çdo heshtjeje institucionale që e lë qytetarin pa përgjigje.
Nuk kërkojmë privilegje për askënd. Kërkojmë garanci për të gjithë.
Nuk kërkojmë që historia ta zëvendësojë ligjin. Kërkojmë që ligji të mos e shtrembërojë historinë.
Nuk kërkojmë që sakrifica të shndërrohet në imunitet. Kërkojmë që përgjegjësia të jetë individuale, provat të jenë bindëse dhe gjykimi të jetë i paanshëm.Dhe mbi të gjitha, kërkojmë që shteti të mos heshtë kur qytetarët presin prej tij qartësi, përgjegjësi dhe dinjitet.
VIII. PYETJET QË NUK MUND TË MBETEN PA PËRGJIGJE
Përballë këtyre zhvillimeve, disa pyetje kërkojnë përgjigje publike dhe institucionale:
A kanë institucionet e Kosovës një strategji të mirëfilltë juridike e diplomatike për përcjelljen e proceseve në Hagë?Çfarë garancish konkrete ekzistojnë që të drejtat e të akuzuarve dhe standardet e procesit të rregullt po respektohen në çdo fazë?
Si do të trajtohet juridikisht periudha e paraburgimit në çështjen e veçantë ndaj Hashim Thaçit, në raport me dënimin prej 17 muajsh dhe me dënimin në çështjen e krimeve të luftës?Po a denohet njeriu për një SMS që lavdëron një paraqutje televizive.Kjo nuk ka ndodhur as në regjime diktatoriale!
A po sigurohet një ekuilibër real ndërmjet masave të sigurisë dhe të drejtave familjare e humanitare të të burgosurve?Pse mungon një komunikim institucional i qartë, i vazhdueshëm dhe i bazuar në dokumente?Kush mban përgjegjësi politike për mënyrën se si u administrua ky proces që nga vendimmarrja për themelimin e mekanizmit deri te përcjellja e tij sot?Këto pyetje nuk janë sulm ndaj drejtësisë. Janë kërkesë për llogaridhënie. Dhe llogaridhënia është kusht i domosdoshëm i një shteti demokratik.
IX. SKANDALOZE: PSE VENDIMI SELEKTIV?! – PSE HASHIM THAÇI PESHOHET ME NJË STANDARD TJETËR?!
Një tjetër zhvillim që kërkon vëmendje të posaçme është kërkesa e Prokurorisë së Specializuar që koha e kaluar nga Hashim Thaçi në paraburgim, në kuadër të procedurës për pengim të drejtësisë, të mos i llogaritet në dënimin eventual të kësaj çështjeje, por të kreditohet vetëm në kuadër të rastit tjetër penal.
Kjo kërkesë ngre një dilemë serioze juridike, e cila nuk mund të anashkalohet me arsyetime procedurale: ku përfundon zbatimi i ligjit dhe ku fillon standardi i dyfishtë në trajtimin e të akuzuarve?
Prokuroria i referohet Rregullës 163(6) dhe praktikës së Dhomës së Apelit në çështjen Bemba et al., duke argumentuar se koha e kaluar në paraburgim, kur lidhet me fletarrestime të veçanta në çështje të ndryshme, mund të merret parasysh vetëm një herë. Ky është argumenti i organit të akuzës, por pikërisht këtu lind nevoja për një shqyrtim të pavarur, të plotë dhe të barabartë të praktikës gjyqësore.
Nuk mjafton të përmendet një precedent ndërkombëtar; duhet të provohet se rrethanat juridike dhe procedurale janë vërtet të krahasueshme. Drejtësia nuk mund të funksionojë me analogji të pjesshme, as me interpretime që rëndojnë pozitën e një të akuzuari pa një arsyetim të individualizuar dhe bindës.
Parimi i barazisë para ligjit nuk njeh kategori të privilegjuara, por as kategori të veçanta për rëndimin e pozitës juridike. Nëse për të njëjtat rrethana procedurale zbatohet një standard për njërin të akuzuar dhe një tjetër për Thaçin, atëherë kemi një çështje serioze të konsistencës së praktikës gjyqësore, e cila kërkon përgjigje publike dhe juridike.
Drejtësia nuk matet me emrin e të akuzuarit, me peshën politike të tij apo me perceptimin publik që e rrethon. Ajo matet me ligjin, me provat dhe me zbatimin e njëjtë të standardeve juridike.
Prandaj, pyetja mbetet e pashmangshme: pse Thaçi duhet të përballet me një interpretim që mund t’ia rëndojë pozitën juridike, nëse në raste të krahasueshme të tjerët trajtohen ndryshe?
Shënim redaktorial: Për ta bërë këtë pjesë juridikisht të pakontestueshme, duhet të identifikohen konkretisht rastet e tjera, emrat e të akuzuarve dhe vendimet përkatëse. Pa këtë krahasim, selektiviteti mbetet një dyshim serioz dhe një çështje për t’u hetuar, jo një fakt i provuar.
EPILOG: SHTETI NUK MUND TË JETË SPEKTATOR I HISTORISË SË VET
Historia nuk mbrohet me heshtje, as me parulla. Ajo mbrohet me dokumente, argumente, dije, institucione të përgjegjshme dhe guxim për ta thënë të vërtetën edhe kur ajo është e vështirë.
Kosova nuk duhet të kërkojë drejtësi të posaçme për bijtë e saj. Duhet të kërkojë drejtësi të barabartë, të paanshme dhe të pakompromis me standardet. Nuk duhet të kërkojë që askush të jetë mbi ligjin, por as që askush të jetë nën mbrojtjen e ligjit.
Sepse një shtet që nuk i mbron të drejtat e qytetarëve të vet, nuk e mbron as dinjitetin e lirisë së vet. Një shtet që nuk e njeh historinë e tij, rrezikon t’ua lërë të tjerëve në dorë interpretimin e saj. Dhe një shoqëri që hesht përballë pyetjeve të mëdha, gradualisht mësohet të jetojë me pasigurinë si normalitet.
Revoltë nuk bëhet nëpër terr. As dëshpërimi në ndërgjegje nuk është i mjaftueshëm. Madje,në asnjë mënyrë,dorëzim përballë historisë.Sepse liria nuk është vetëm kujtim i një fitoreje të dikurshme. Është detyrim i përditshëm për ta mbrojtur të vërtetën, dinjitetin dhe drejtësinë. Është detyrim i përditshëm për ta mbrojtur pastërtinë e luftës çlirimtare të UÇK-së, historinë tonë,të vërtetën, dinjitetin dhe drejtësinë e lirinë.
Prishtinë, më 19 nëntor 2026
Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
