Ylli Mece

YLLI MEÇE: INTERVISTË ME VETVETEN PËR ENVER HOXHËN

(Me rastin e përvjetorit të ditëlindjes së Tij )

Shpesh herë pyes veten:- Në periudha të ndryshme historike ,madje në çdo lloj epoke popujt me veprimtarinë e tyre janë krijuesit e historisë, teksa individët udhëheqës brenda për brenda ketyre situatave luajnë ose rol pozitiv ose negativ, kur u kundervihen interesave të popullit…pra në të gjithë periudhën historike qysh prej formimit të PKSH-së e deri në ditët e fundit të jetës së tij E. Hoxha luajti rol pozitiv apo negativ ?!

Enveri, si individ a pati dhe a bëri gabime gjatë kësaj periudhe gati gjysëm shekullore apo jo? Natyrisht që unë nuk mund të jap përkufizime filozofike, por si bashkëjetues i asaj periudhe them se , analiza që i duhet bërë E. Hoxhës domosdoshmërisht duhet të lidhet me rrugën e përshkuar të popullit tonë gjatë gjithë dekadave kur në pushtet rolin udhëheqës e kishte PKSH-ja e më vonë PPSH-ja.

Pra, analiza fillon jo me individin si Enver, por me rolin që luajti PKSH gjatë dy periudhave historike – a) Atë të luftes Nac-Çlirimtare dhe – b) Rruga që ndoqi për ndërtimin e socializmit. Në rastin parë, pra atë të rolit të PKSH-se në luftën për çlirimin e Shqipërisë nga pushtimi nazi-fashist, se çfarë bëri ajo në teori e praktikë për organizimin drejtimin dhe kurorëzimin e kësaj lufte deri në fitoren përfundimtare. Duhet theksuar se PKSH-në nuk e formoi Enveri ,por ishte një domosdoshmëri historike krijimi i një reparti të tillë pararojë për të realizuar misionin e vet të lirisë pavarsisë së vendit duke e mobilizuar popullin dhe gjithë shtresat e tij pa dallim feje krahine dhe ideje.

Nuk e formoi Enveri PKSH-në, sepse idetë komuniste ishin futur në Shqipëri me anë të Ali Kelmendit i cili zbatonte direktivat e KOMITERN-it (Komiteti internacional i Partive komuniste) dhe Enveri nuk bëri gjë tjetër veçse, me largpamësinë dhe nismën tij, bashkoi grupet komuniste, luftoi fraksionizmin dhe pikëpamjet e gabuara të tyre dhe mbi këtë bazë me elementët më të mirë të këtyre grupeve bashkërisht punuan për formimin e PKSH-se. Ishte pikërisht kjo PKSH e cila e bazuar në traditat luftarake të popullit tonë për liri e pavarsi kombëtare bëri realitet çlirimin e Atdheut dhe nëse kjo parti nuk do t’i kishte rrenjët në popull apo të udhëhiqej nga elementë të lëkundur gjysëm feudalë borgjezë e mikro-borgjezë, sigurisht që do përfundonin si nacionalistëqë do e donin atdheun por nën pushtimin fashist, sikurse bëri “Balli Kombëtar”.

Pra e gjithë periudha e luftës Nac- Çl, u karakterizua nga roli udhëheqës i PKSH-së në të gjitha formacionet partizane që nga çetat e para si ajo e Babë Lymit e Dibrës së H. Lleshit e deri në formacionet më të mëdha të krijimit të brigatave sulmuese dhe në fund të divizioneve partizane që na çuan në 29 Nëntorin e lavdishëm te vitit 1944, që u kurorëzua me çlirimin e plotë të Shqipërisë nga fashizmi. A veproi mirë Enveri me shokë që çliruan Mëmëdhenë ? Unë them se po, Enveri me shokë dhe me ata 28 mijë dëshmorë që vaditën me gjakun e tyre këtë tokë vepruan në menyrë të shkëlqyer. Historia ka një veçanti, që atë mund ta plagosësh shumë, shumë rëndë me fallsifikime por nuk e varros dot. Epopeja e Luftës Nacional- Çlirimtare ngelet e do të ngelet ne shekuj të shekujve si faqia me e lavdishme e popullit shqiptar dhe bijve të tij të ushehqura nga PKSH-ja dhe E. Hoxha. Kështu që në parim rezulton se E. Hoxha dhe PKSH-ja që ai drejtoi gjatë lufte kanë vepruar në interes të popullit dhe të Shqipërisë.

PO MBAS LUFTE ?!

Periudha e dytë lidhet me vazhdimsinë e misionit historik që PKSH-ja i pat caktuar vetes sigurisht dhe me misionin statuor të saj për të udhëhequr popullin jo vetëm në rindërtimin e vendit, por dhe mbi çbaza do të ngriheshin mardhëniet ekonomiko – shoqërore? Dhe PKSH-ja e filloi me Reformën Agrare, e jo vetëm si një ënderr, por dhe si një kërkesë të domosdoshme të popullit tonë i cili vuante shtypjen dhe shfrytëzimin e faudalëve dhe gjysëmfeudaleve me tendenca borgjezie dhe PKSH-ja me E. Hoxhen e mbajten fjalen.

Shpronësimet e mëdha që ju bënë bejlereve dhe agallareve, por dhe shtetëzimi i pasurive që qeveritë qysh nga koha e A. Zogut dhe aderi te ato to kolaboracioniste jua u kishin shitur apo dhënë me koncension te huajve. Rindërtimi i vendit nga plagët e luftës u shoqërua dhe me presionin që na bënintë ashtuquajturit ”miq jugosllavë”, me presionin Anglo- Amerikan për të ndërhyrë në punët tona të brendshme e deri te Titua ,i cili kërkonte të fuste divizionet e veta ( nën maskën e një rreziku të ndërhyrjes nga ana e monarkofashistëve grekë për ta bërë Shqiperinë si Republikë të shtatë …të endrrës se tij të vjetër të “Konfederatës Ballkanike”, por që hasi në kundërshtimin e PKSH-se dhe të E.Hoxhes, pikërisht të asaj Partie që e morën Shqipërinë më pak se 1 milonë banorë dhe me politikën demografike që ndoqën e çuan për 4 dekada deri në 3, 5 milojnë banorë teksa ,sot më shumë se gjysma e popullsisë është larguar nga Mëmëdheu i vet, si rezultat i politikës antikombetare që gëzon vetëm armiqtë që kemi për -rreth të cilët kështu na dëshirojnë deri sa të shuhemi apo të asimilohemi tërsisht si rracë, pra vrej se Enveri nuk paska gabuar teksa ua përplaste në fytyrë të gjithë atyre që u kullonin jargët e helmëta të endrrave të tyre shoviniste.

Në pak kohë madje tejet rekord Enveri me shokët e tij dhe popullin e vet heroik ndërtuan një ushtri moderne dhe kush guxonte të ndërhynte apo të na kërcënonte do të përballej me krenarinë dinjitetin e të qenit shqiptar e që ky emër rrjedh nga shqipet e malit. Enveri me shokët e tij, do tjua u përplaste në surrat endërrat e armiqve duke deklaruar se… “kanë perënduar ato kohëra kur të tjerët vendosnin apo luanin me fatin e shqiptareve” duke i paralajmeruar armiqtë që kishim për -rreth: “ Mos luani me zjarrin sepse po u nxeh shqiptari merr flakë e zjarr edhe stërralli”!.. Vallë të kish gabuar partia dhe Enveri në çështjen nacionale ? Unë e daklaroj se jo..! Madje këto veprime të tij jo vetëm se bënë jehonë në botë, por Shqipëria u bë dhe një vend që tashmë respektohej nga bota mbarë aq sa dhe udhëheqsa e burra shteti kudo në botë çmonin trimërinë dinjitetin dhe inteligjencën e udhëheqsit shqiptar.

 Masat e marra për fuqizimin e ekonomisë, kishin dhe karakter strategjik që do të thoshte se në një rast agresioni ndaj vendit tonë, apo dhe situatave luftarake e konflikteve botërore Shqipëria ta kishte mundësinë që në disa sektorë jetikë të ekonomisë ti përballonte ndaj dhe mori masa të jashtezakonshme sikurse ishte… Sigurimi i bukës në vend që do të thish jo vetem ne kriza ushtarake por dhe ekonomike ne të kishim sasine e nevojshme te drithrave.. u bë tërësisht elektrifikimi i vendit, u ngritën uzina fabrika e kombinate që na siguronin veshjen.. armatimin madje dhe uzinën e traktorve që në rast lufte kthehej në uzinë tankesh. Duke përgatitur një popull të tërë ushtar. U ngrit një sistem arsimimi i tillë që dhe vet armiqtë madje dhe ish ballistët e kulakët tanë kurrë nuk e kanë anatemuar përkundrazi dhe pse e urrenin pushtetin ata ishin e ngelën dëshmitarë të drites se dijes që përhapej në gjithë Shqipërinë…Të ketë gabuar vallë Enveri dhe PPSH-ja që vepruan kështu ? Absolutishtqë jo !Pra gjithë këto arritje kanë qenë të popullit shqiptar që udhëhiqej nga PPSH-ja dhe E. Hoxha.

PO ATËHERE KU U GABUA ?!

Ajo që u bë gengrenë e cila shkatërroi dhe marëdhëniet socialiste të gjithë vendeve të kësaj bashkësie ishte pikërisht revizionizmi i cili manifestohej me mënyrën burokrate të drejtimit. Burokratizmi apo individi burokrat dhe pse mund të ketë triskën e komunistit, ka si të veçantë se karakterizohet nga mënyra borgjeze e mendimit dhe drejtimit e i prirur drejt karrierizmit, veçse nuk e deklaron hapur këtë rrugë, por përkundrazi maskohet me frazeologji komuniste…si psh:- Shokë!

Në kuçiotët e labërisë trime që i dhamë kaq gjak e dëshmorë atdheut propzojmë që të behet krejtësisht dhe kolektivizimi i gjësë së gjallë sepse prona private sjell çdo ditë kapitalizmin” ! Në pamje të jashtëme. kjo duket parullë revolucionare dhe në përputhje me ekonominë politike të socializmit, pra me parimet e tij. Por në fakt jo , jo ..sepse nuk është ashtu. Nuk është ashtu, sepse nuk i ka ardhur ende koha dhe për pasojë do të kemi dështime dhe ulje të nivelit ekonomik. Por kur bëhet kjo? Kjo bëhet atëhere, kur i gjithë prodhimi dhe të ardhurat për frymë në kooperativa janë të kënaqshme aq sa dhe vet fshatari e ndien se po humbet kohën kot me pula e lopë, sepse tashmë këto në mënyrë të kënaqshme i realizojmë nëpërmjet kooperativave.

Ja pse Enveri këmbëngulte në luftë kundër burokratizmit teknokratizmit, liberalizmit dhe shpesh burokratet akuzojnë njerzit që e thonë të vërtetën hapur duke u venë përballë.. idetë komuniste dhe vijën e Partisë.. qe ne fakt janë këta burokratë të cilët i kundervihen linjes marksiste në fushën e ekonomisë. Këto fenomene e të tjera si këto i degjenerojnë mardhëniet socialiste dhe i hapin rrugën mardhenieve kapitaliste , sepse e çojnë ekonominë drjet rrënimit duke rritur pakënaqsinë e masave tashmë jo më kundër burokrateve por dhe kundër vet sistemit. Ky fenomen si teori e praktikë kunder-revolucionare ,është çfaqur dhe e ka shoqrëuar PKSH..apo më vonë PPSH-në, madje në disa raste dhe nën maskën e luftës së klasave janë akuzuar dhe elementët revolucionarë komunistë e punonjës të devotshëm duke i spostuar ata nga drejtimet qofshin ata në fushën e ekonomisë në ushtri arsim kulturë e kudo.

 Sado që E. Hoxha në këtë fushë u përpoq aq shumë këta aparatçikë ja patën zenë frymën revolucionare partisë dhe tashmë prisnin vdekjen e Enverit që bashkë me të duke patur në drejtim kryerenegatin R. Alia patën organizuar dhe vdekjen e sistemit sepse një pjesë të mirë të masave të popullit i kishin bërë të pa kënaqur. Dhe ata ja arritën qëllimit. Po vallë mos e mundën E. Hoxhën?! Jo aspak E. Hoxha me partizanët dhe popullin e tij heroik janë e ngelen monumentalë. Këtë gjë e tregoi jo vetëm sondazhi që bëri gazeta “Koha Jonë” në vitin 1998, por dhe sot po të intervistosht atë brez që përjetoi sistemin socialist me këte sistem e deklarojnë hapur se janë si dita me natën. Plagë të tilla që përjeton populli shqiptar dhe drama të tilla të pa imagjinushme e rivendosin E. Hoxhen në vendin që i takon. Këtu nuk po flas unë, por është vet koha që shkruan e flet më mirë se kushdo historian apo gazetar.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …