Arton Musliu

Arton Musliu: Marrëveshjet ndërkombëtare të ish- Jugosllavisë nuk duhet të ratifikohen

Çështja e ratifikimit të marrëveshjeve ndërkombëtare nga ana e Republikës së Kosovës, të cilat i ka bërë Jugosllavia është mjaft komplekse dhe si e tillë duhet trajtuar duke u bazuar në dispozitat e të drejtës ndërkombëtare. Marrëveshjet të cilat i ka dekretuar Presidentja e Kosovës, e që kanë të bëjnë me aspektet suksesive të marrëveshjeve ndërmjet ish- Jugosllavisë dhe Hungarisë, pavarësisht se nuk dëmtojnë interesin tonë publik e politik, për mendimin tim nuk është dashur të dekretohen, apo të ratifikohen. Siç dihet formacioni politik i quajtur Jugosllavi është shpallur inekzistent jo vetëm nga Komisioni i Badinterit por edhe nga Organizata e Kombeve të Bashkuara nw fund të shekullit të kaluar. Ky Komision për ish- Jugosllavinë në vendmin numër 8 të tij theksoi se “Komisioni në mendimin 8, të datës 4 korrik 1992,  duke rikujtuar mendimin numër  1 se RSFJ është në procesin e shpërbërjes,  se ekzistenca apo zhdukja e shteteve është çështje fakti, se Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia dhe Sllovenia janë njohur nga të gjitha shtetet anëtare të Komunitetit Evropian dhe janë pranuar anëtarë në Kombet e Bashkuara me 22 maj 1992,  duke iu referuar rezolutave 752 dhe 757 te Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara të cilat RSFJ- së iu adresohet si “ RSFJ e dikurshme”, duke iu referuar Rezolutës 757 se “ kërkesa e Republikës Federale të Jugosllavisë  (Serbia dhe Mali i Zi) për të vazhduar automatikisht anëtarësinë e ish Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë (në Kombet e Bashkuara) nuk është pranuar gjerësisht”,  thekson se procesi i shpërbërjes së RSFJ- së, duke iu referuar Mendimit 1 të datës 29 nëntor 1991, është kryer dhe RSFJ nuk ekziston më.

Çështja e suksesionit të Jugosllavisë është trajtuar si barrë e Republikave të saj, siç ishin Serbia, Sllovenia, Kroacia, Bosnjë e Hercegovina dhe Maqedonia. Kosova atëbotë ka qenë njësi federale, por jo Republikë, në kuadër të shtetit jugosllav dhe njëkohësisht njësi autonome në kuadër të Serbisë. Në këtë drejtim, në qershor të vitit 2001, në Vienë të Austrisë, Sllovenia, Kroacia, Bosnjë e Hercegovina, Maqedonia dhe Serbia, nën ndërmjetësimin e komunitetit ndërkombëtar, nënshkruan Marrëveshjen mbi Trashëgiminë e Jugosllavisë. Kjo marrëveshje e cila ka hyrë në fuqi në korrik të vitit 2004, konfirmonte prishjen e Jugosllavisë nga e cila dolën 5 shtete sovrane të cilët ishin trashëgimtare të barabarta të Jugosllavisë. Kësisoji, duke qenë se Kosova është shtet i pavarur, i cili është pavarësuar nga Serbia, ajo nuk ka ndonjë obligim ligjorë ndërkombëtar për ratifikimin e marrëveshjeve ndërkombëtare të cilat i ka lidhur ish- Jugosllavia. Shtetet e reja nuk mund të kenë obligime të vjetra. Këtë problematikë e rregullon edhe Konventa e Vienës mbi Trashëgimin e Shteteve, e 23 gushtit të vitit 1978 dhe e hyrë në fuqi me 6 nëntor të vitit 1996. Në bazë të kësaj Konvente shtetet e reja të cilat, në mënyrë eksplicite në momentin e lidhjes së marrëveshjeve ndërkombëtare nga shteti prej të cilit ndahen, nuk kan obligime ndërkombëtare, nuk mund të ngarkohen me obligime të tilla.

Një gjë e tillë ka ndodhur më rastin e shkëputjes së Pakistanit nga India pas Luftës së Dytë Botërore. Kësisoji, Sekretariati i Kombeve të Bashkuara në vitin 1947, duke diskutuar për pozitën e Pakistanit në këtë organizatë, theksoi se Pakistani është shtet i ri dhe nuk mund të ketë të drejta apo obligime nga marrëveshjet të cilat i ka lidhur shteti i vjetër, r India. Ky qëndrim ka edhe mbështetje të autorëve eminent të së drejtës ndërkombëtare. Autori Malcolm N. Shaw përkitazi me trashëgimin e shteteve të reja të cilat dalin si entitete të pavarura si rezultat i secesionit nga shteti paraardhës, thekson se “në rast të ndarjes apo secesionit nga një shtet i pavarur, për të krijuar një shtet të ri, ai shtet, pra shteti i vjetër, vazhdon të ekzistoj pavarësisht se me territor të reduktuar, me të drejta dhe obligime të paprekura ndërkombëtare. Shteti i ri i cili formohet si rezultat i ndarjes nga shteti i vjetër, fillon jetën e re ndërkombëtare i lirë nga të drejtat apo obligimet e marrëveshjeve të cilat aplikohen në shtetin e vjetër.” Këtë qasje e mbështetë edhe autori tjetër i së drejtës ndërkombëtare, O’Connell. Kjo mbështetet edhe nga praktika ndërkombëtare e secesioneve gjithandej nëpër botë. Pavarësimi i Belgjikës nga Holanda në vitin 1830 ka bërë që Belgjika të filloj subjektivitetin e saj në të drejtën ndërkombëtare me ‘dosje te pastër’. E njëjta mund të thuhet edhe për secesionin e Kubës nga Spanja në vitin 1898 dhe atë të Panamasë nga Kolombia në vitin 1903. E pse të mos jetë e njëjta qasje edhe për shtetin tonë? Pra, marrja e obligimeve ndërkombëtare nga shteti i Jugosllavisë nuk duhet të vihet në diskutim, pra nuk duhet të ndodhë, përveç nëse parashihet shprehimisht, përderisa ratifikimi i obligimeve të cilat dalin nga marrëveshjet ndërkombëtare, në të cilat Kosova ka obligime eksplicite, marrëveshje këto të cilat i ka nënshkruar Serbia, mund të marrin trajtë juridike duke u bazuar në parimin e përgjithshëm juridik Pacta Sunt Servanda.  Prandaj, bartësit e institucioneve të Kosovës duhet të kenë kujdes në ushtrimin e funksionit të tyre politik për shkak se veprimet dhe vendimet e tyre mund të prodhojnë efekte tejet negative për shoqërinë dhe shtetin tonë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …