Refki Jashari: Na fal shteti ynë, ti s’ke faj edhe pse ne s’kemi gabuar!

“Të vrasësh një njeri të pafajshëm, thonë: “Krim që s’falet, dënojeni!”, ndërsa të vrasësh një popull të pafajshëm në shtëpinë e tij, thonë: “Ky është problem, për këtë duhet negociuar”!”

Neve shqiptarëve të Kosovës na ka përcjellë aspirata për liri, sovranitet e shtetësi dhe edhe përkundër ndërhyrjes e represionit propagandistik, sistematik e shtetëror serb, kemi përjetuar situata dhe kohë kur kanë vlejtur parimet dhe standardet e dyfishta.

Në kontekst të Kosovës, testi kryesor ka qenë intervenimi i NATO-s në vitin 1999 dhe për këtë ne i jemi mirënjohës ndihmës së Amerikës e Perëndimit.

Dimensioni i strategjisë ndaj problemit shqiptaro-serb buron nga faktori media, nga qarqet politike, nga publiku, por edhe nga vetë këndvështrimi ndërkombëtar.

Në një kohë kur padrejtësitë nga dhuna dhe terrori serb shtoheshin, krijohej pashmangshmërisht nevoja për rezistencë, jo vetëm politike e intelektuale, por edhe fizike-luftarake dhe kjo u bë përmes krijimit të UÇK-së – Ushtria Çlirimtare e Kosovës.

Entuziazmi dhe shpresa nga populli viktimë e i përvuajtur shqiptar nuk mungonte dhe kjo shihej vetëm tek UÇK-ja, si mënyra e vetme e rezistencës dhe kjo bëri që edhe populli ta pranojë si të pashmangshme rezistencën me luftë përmes ushtrisë së krijuar.

Sensibilizimi i publikut se viktima dhe krimineli nuk barazohen, është çështje që kërkon një trajtim serioz. Për t’iu qasur drejt kësaj duhet të shkëputemi nga vetëdija neo-koloniale dhe folkloriste. Vërtetë kishte një ideal, kishte një pafajësi, kishte një rezistencë, por etiketimet dhe gjykimet nga qarqe të ndryshme për UÇK-në, për organizimin e saj, për udhëheqjen e saj, kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë të paargumentuara dhe tendencioze edhe përkundër raporteve ndërkombëtare.

Periudha e viteve të luftës së fundit ishte kulminacioni i brutalitetit shtetëror e ushtarak serb. Këtë e dëshmojnë edhe dy librat e botuara të ASHAK-ut në vitin 2013 Krimet e Serbisë në Kosovë 1998-1999 dhe Krimet e Serbisë ndaj fëmijëve në Kosovë 1998-1999 për bilancin e luftës: Në periudhën janar 1998 – 12 qershor 1999 u vranë 11.840 viktima, prej tyre 1392 fëmijë deri në 18 vjeç, 296 fëmijë deri në 5 vjeç, 1739 femra, 1882 të moshuar mbi moshën 65-vjeçare, ndërsa 1450 banorë ende janë të pagjetur. Janë dhunuar edhe 20.400 femra shqiptare. U shkatërruan dhe u dëmtuan 100.589 shtëpi, 358 shkolla, 30 shtëpi kulture, 93 biblioteka publike dhe shkollore, 123 objekte shëndetësore, 215 objekte fetare, 88.101 objekte ndihmëse etj.

Prandaj kjo në sytë e faktorit ndërkombëtar nuk duhet relativizuar sepse përgjegjësia bie mbi armatën, policinë dhe ushtrinë serbe, me të cilën faktori ndërkombëtar do të duhej të merrej më seriozisht dhe të mos e barazonte viktimën me kriminelin, ku për pasojë do ta pësonte edhe vetë shteti dhe populli i Kosovës. që synon integrim dhe mirëqenie, ashtu që të mos bëhet pengesë politike. Andaj, pse duhet krijuar një fajtor i paqenë përmes burgosjeve, sulmeve e ndjekjeve të udhëheqësve të UÇK-së?  Megjithatë nuk mungon gatishmëria për t’u sakrifikuar edhe për “krimet imagjinare” për hir të shtetit të Kosovës. Andaj na fal shteti ynë se ne s’kemi gabuar! Ti ke të drejtë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …