Mexhit Demiri: Dështimi i planit për ndarjen territoriale të Shqipërisë pas Luftës së Dytë Botërore

Mexhit Demiri: Dështimi i planit për ndarjen territoriale të Shqipërisë pas Luftës së Dytë Botërore

Në vitet e para, pas çlirimit të Shqipërisë nga fashizmi, përveç organizatave klandestine, në vendin tonë vepronin edhe një numër bandash të armatosura, në arrati. Sipas një raporti të Ministrisë së Punëve të Brendshme, qershor 1946 ky numër arrinte mbi 600 banda, siç ishte ajo e Gjon Markut në Mirditë (ish ministër i brendshëm i periudhës së luftës), biri i Bajraktarit Gjon Marka Gjonit, i arratisur jashtë shtetit, banda e Muharrem Bajraktarit në zonën e Kukësit që bashkëpunonte me Drazha Mihajlloviçin, kreun e çetnikëve serb (dënuar në Beograd për tradhëti të lartë), sipas dëshmisë së këtij të fundit në gjyq, pastaj në Dibër, bajraktari i Pukës, të cilët bashkëpunonin në mënyrë permanente me reaksionin e jashtëm, me bandat diversioniste që hidheshin nga toka, ajri e deti për të përmbysur rendin kushtetues.

Vetem gjate viteve 1945-1954 u hodhën në Shqipëri rreth 900 banda të armatosura që përbënin një numër të madh mercenarësh, nga të cilët u shkatërruan mbi 4.000 diversantëtë arratisur si dhe qindra grupe, agjentë e bashkëpunëtorë të tyre, me 3000 pjesmarrës, shumica e të cilëve i përkisnin UDB-së Jugusllave.

Banda e diversionistë mercenarë që përgatiteshin e stimuloheshin nga shtetet ku ata vepronin, kryesisht në Itali, në Maltë, në Greqi, financoheshin nga terrorizmi ndërkombëtar, në kundërshtim me normat e miratuara nga vetë këto shtete. Pas vitit 1948 Jugosllavia ishte bërë bazë kryesore ku organizoheshin veprimtaritë e zbulimeve jugosllave, angleze e greke kundër regjimit të Tiranës. Ndërkohe, legata Jugosllave në vend ishte bërë çerdhe e UDB-së. Ajo nxiste pakënaqësi në masat punonjëse, rekrutonte elemente të pakënaqur e kundërshtarë të pushtetit.

Bënte sabotime në ekonomi duke i shkaktuar asaj dëme të pallogaritshme, incidente kufitare, provokacione të shumta ushtarake në rreth 5000 të tilla, nga ajri e toka, që organizonte qeveria e Beogradit me monarko–fashistët Grek. Këto të fundit, me bandat e Napoleon Zervos, masakruan, në mbarim të luftës popullsinë çame, mbi 30.000 burra, gra e fëmijë dhe shpërngulën nga vatrat e tyre, mijëra të tjerë.

“Vetëm në vitin 1950-shovinistët grek-dërguan 56 banda me 294 vetë si ajo e Priftit, Hamit Matjanit, Piro Milecit, me detyra propagandistike, nxitje arratisjesh, organizim të rrjetit agjenturor, kryerje aktesh terrori e diversioni etj“. Provokacionet dhe hedhja e bandave diversioniste ishin parapërgatitje për një intervencion të hapur në Shqipëri, i planifikuar dhe i nxitur nga shërbimet sekrete angleze, jugosllave e greke.

Në një raport të shërbimit sekret amerikan i vjeshtës së vitit 1949, shkruhet për një plan bashkëpunimi anglo-jugosllav e grek sipas të cilit Shqipëria duhej ndarë në tre pjesë: Veriu t‘i shkojë Jugosllavisë, Jugu t‘i shkojë Greqisë dhe ajo që mbetet, Shqipërisë, kjo është marrëveshje top sekret, dt. 15 shtator 1949. Plani për ndarjen e Shqipërisë, ishte dakordësuar në bashkëpunim të plotë me liderët e emigracionit shqiptar “Shqipëria e Lirë“, Mit‘hat Frashëri, Abaz Kupi, Abaz Ermenji, Seit Kryeziu, Gani Kryeziu. Ky i fundit ishte angazhuar se do të sulmonte Shqipërinë e Veriut, me forcat që dispononte. Në takimet e tyre me emisarët e Titos, në Trieste, më 19 tetor 1949 u nënshkrua, ajo që u quajt “Marreveshja e Liderëve Shqiptar me Titon“, ku u ra dakord, që influenca italiane të përjashtohej, që Shqipëria të mos kishte më pretendime territoriale për Kosovën.

Nëse plani anglo-jugosllav e grek i sipërpërmendur, nuk do të dështonte kundër Shqipërisë, nëqoftese agjenturat e huaja, bandat dhe organizatat e tyre, diversioniste e terroriste nuk do të dështonin, siç dështuan me disfatë të plotë, gjë që e ka konfirmuar edhe kryeministri anglez Toni Bler, në Shqipëri do të ndodhte e paimagjinueshmja, më tronditëse e kohërave. Shqipëria do të shuhej nga harta e shteteve. Veteranët e luftës, partizanët e lirisë, shqiptarët patriotë e mëmëdhetarë, do të shkonin në plumb ose do të dergjeshin nëpër burgje dhe Shqipëria do të ripushtoheje do të sundohej nga kolaboracionistët nazi-fashistë, të cilët të mbështetur nga ato shtete që do t’i sillnin në krye të vendit, njëherësh mercenarë të tyre, do të ushtronin diktaturën më barbare të kohës moderne. Por kjo nuk ndodhi. Merita i takon popullit shqiptar, udhëheqjes së urtë e dinjitoze, që e shpëtuan Shqipërinë nga copëtimi territorial, jo më pak, por dy herë. Një herë, me Luftën Nacional Çlirimtare që bënë kundër okupatorëve nazi-fashistë dhe arritjen e çlirimit të vendit, me sakrifica të panumërta, deri në sublim e dëme te shumta materiale. Herën e dytë, me asgjesimin, pas çlirimit të vendit, të planeve djallzore si ai për copëtimin territorial të Shqipërisë nga shovinistët e shteteve fqinje, të hedhjes së bandave e të grupeve diversioniste deri tek ndërmarrja e agresionit të hapur, me ushtri e armatime të rënda, të monarko-fashistëve grek, në gusht të 1949-ës, të cilët u zbrapsën dhe u përballuan me guxim, ndonëse me humbje të ndjeshme në njerëz e dëme materiale.

Është e nevojshme të theksohet se gjykatat dhe gjygjet e zhvilluara në vitet e para pas çlirimit, në situata të ″acarta″ politike, nuk mund të mos kenë patur dhe anësitë e tyre subjektive që në lartësinë e viteve shihen në tjetër këndvështrim. Megjithatë historia na mëson se ngjarjet dhe fenomenet merren të lidhura ngushtësisht me kohën dhe rrethanat, në të cilat ato ndodhin. Gjykimet dhe dënimet e dhëna ndaj bashkëpunëtorëve të nazifashizmit synonin të afirmonin vlerat e LANÇ dhe të ruanin e të mbronin vazhdimësinë e pushtetit të popullit të dalë nga lufta çlirimtare. (Dita)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …