Prof.h.c Max Brym

Profesor h.c Max Brym: Kosova – një vend ku socialdemokratët mbahen në burg

Që nga tetori 2017 Dr. Sadri Ramabaja gjendet në burg „pa kurrfarë prove“. Në rastin e këtij të pandehuri bëhet fjalë për një autor librash, për një docent si dhe për një anëtar të Lëvizjes Vetëvendosje (VV). Në mars të vitit të shkuar ndodhi një atentat kundër Azem Vllasit në Prishtinë. Prokurori i shtetit argumenton se dy ditë para të shtënave kundër Azem Vllasit Dr. Ramabaja është parë bashkë me atentatorin në restorantin Vila Panorama, në paralagjet e Prishtinës. Se çfarë mund të jetë kjo provë mbetet një sekret i prokurorit. Përpos kësaj, gjatë procesit të apelimit në fillim të janarit nga prokuroria e shtetit u fol edhe për një recension të një libri, shkruar nga Sadri Ramabaja. Në të vërtetë, para disa vitesh Dr. Sadri Ramabaja recensoi një libër historik të Murat Jasharit që flet për Luftën çlirimtare në Kosovë. Në fakt Dr. Ramabaja kishte shkruajtur edhe parathënien e librit. Libri mund të blihet lirisht nëpër librari. Se ç’lidhje mund të ketë kjo gjë me terrorizmin mbetet një sekret më shumë për prokurorin special të Kosovës. Dr. Ramabaja është arrestuar për shkaqe të thjeshta politike. Nuk ekziston asnjë fakt i vetëm i cili do të justifikonte arrestimin e Dr. Ramabajës. Organizata terroriste virtuale “Syri i popullit” pati ekzistuar vetëm për disa ditë në internet. Në këtë kontekst nuk ekziston ndonjë dëshmi kundër Dr. Ramabajës. Socialdemokrati i bindur Dr. Ramabaja duhet liruar menjëherë.

Unë personalisht e njoh Dr. Ramabajën që prej vitesh përmes angazhimit tim shumëvjeçar si docent i ftuar në Universitetin publik të Prishtinës. Në mars 2017 banoja në shtëpinë e Dr. Ramabajës, në afërsi të Vila Panorama. Dr. Ramabaja më pati pyetur një ditë nëse kisha kohë që bashkë me të shkonim për të takuar për një kafe një të njohur të tij të vjetër nga Zvicra, Murat Jasharin. Këtë ditë unë nuk kisha kohë. Terroristët me siguri nuk sillen kësisoj. Me intelektualin Dr. Ramabaja zhvilloja shpeshherë debate mbi historinë dhe mbi aktualitetin. Në secilin rast Dr. Ramabaja i kushtonte rëndësi faktit që të paraqitej si një socialdemokrat i vërtetë, pa kurrfarë radikalizmi. Në mënyrë shumë miqësore ia bëja të qartë pozicionin tim si një marksist antistalinist. Akuza kundër Dr. Ramabajës, se ai na qenka një terrorist, po të mos qe kaq e pikëllueshme, do të qe një shaka e keqe. Këtë bindje e ndajnë edhe shumë profesorë dhe docentë nga Gjermania që kanë pasur kontakt me Dr. Ramabajën, cilido që e njeh Dr. Ramabajën, e di se ai është një patriot socialdemokrat dhe një ish-i përndjekur i regjimit jugosllav. Dr. Ramabaja sakrifikoi shumë për vendin e tij. Dr. Ramabaja duhet liruar menjëherë. Përpos kësaj tani është koha që socialdemokratët nga Zvicra, Gjermania, Austria, si dhe nga vendet e tjera, të protestojnë kundër burgosjes së shokut të tyre. Ky gjithashtu është dhe një rast për Amnesty International. Duhen angazhuar gjithashtu edhe demokratët liberalë. Nuk mund të ndodhë që kundër burgosjes së Sadri Ramabajës të protestojë herë pas here vetëm e majta radikale. Në një intervistë televizive deputeti Sami Kurteshi nga VV-ja e bëri të qartë: Dr. Sadri Ramabaja është plotësisht i pafajshëm. Edhe Arbër Zaimi i VV-së u shpreh në mënyrë të ngjashme në televizion. Gjendja për të arrestuarin është e rrezikshme. Kjo vërtetohet me atë që ndodhi me 5 nëntor 2016. Në qendrën e paraburgimit në Prizren vdiq në rrethana të pasqaruara aktivisti i VV-së Astrit Dehari. Pak kohë më vonë vdiq dhe një i bashkëburgosur i tij (një dëshmitar i rëndësishëm) në një tjetër burg. Përkundër aprovimit, dje qeveria e Kosovës refuzoi që rezultatet hetimore nga rasti Dehari t’ia dorëzonte një komisioni ndërkombëtar të përbërë nga mjekë dhe ekspertë të forenzikës në Zvicër.

Puna është që të iniciohet  një lëvizje ndërkombëtare solidariteti me Dr. Ramabajën

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …