A. Qeriqi: Marrëveshjet gjithnjë të dështuara shqiptaro-serbe

Kryeadministratori i parë i Kosovës, Bernard Kushner, duke folur për pamundësinë  e marrëveshjeve mes shqiptarëve dhe serbëve, qysh në verë të vitit 1999 kishte thënë se  në mes të marrëveshjeve të dëshirueshme, qëndrojnë 13 shekuj armiqësi, andaj edhe çdo marrëveshje e pretenduar do të duhej të shikohej nga ky pozicion. Bernard Kushner, duket se e njihte historinë e pamundësisë së këtyre marrëdhënieve, ndoshta më mirë se politikanët tanë mjekë, juristë, policë por edhe historinë e të tjerë.


Përkufizimi i kësaj armiqësie që ka zgjatë 13 shekuj, është një realitet që flet më së miri. Armiqësia lindi në ditën kur fiset dhe hordhitë sllave u larguan në vendlindjet e tyre përtej Karpateve, Dnjeprit e Uralit dhe u turren drejt viseve të begatshme të Evropës e të Ballkanit. Është krejt normale, që armiqësia të lind kur vjen tjetri në tokën tënde, të vret, ta merr  pasurinë dhe të përzë nga vendi yt. Kjo praktikë barbare sllave nuk ka pushuar asnjëherë, madje as pas 13 shekujve. Në mbarimin e shekullit 20,  në vitin 1999 ajo nxori kokën në kohën e Serbisë së Milosheviqit, kur regjimi gjakatar i Beogradit filloi fushatën për likuidimin fizik të tërë një populli. Për ta parandaluar atë zezonë barbaroide, Aleanca Veriatlantike, aleanca ushtarake  më e fuqishme e botës,  intervenoi ushtarakisht dhe e detyroi të dorëzohet regjimin e Milosheviqit, por nuk arriti t’i bind serbët, se shfarosja e një populli është akt i barbarisë, që nuk do të lejohej, edhe pse, mjerisht, ishte lejuar kundër  myslimanëve të Bosnjës e Hercegovinës.


 


Edhe sot e kësaj dite, 13 vjet e gjysmë pas mbarimit të luftës, serbët u kanë dhënë besimin socialistëve të kryekriminelit Milosheviq dhe çetnikëve të Vojisllav Sheshelit. Edhe sot, politikanët në Beograd, ashtu si në korin e shtrigave, përsërisin moton e tyre: “Kurrë nuk do ta pranojmë pavarësinë e Kosovës”. Të këtij mendimi janë shumica dërrmuese jo vetëm e politikanëve serbë, por edhe e pjesëtarëve të këtij populli, që duket sikur është krijuar  për të shkaktuar krime, shëmti e mizori, të këtij populli të mitizuar e të helmatisur  nga kisha, e cila më së paku ka përcaktim fetar dhe në kujtesën e vet të deformuar pretendon se serbët janë popull “hyjnor” që kanë të drejtë t’i zhdukin nga toka popujt “tokësorë”, ngjashëm  sikur kishte menduar dhe kishte vepruar monstrumi, Adolf Hitler me qëllim  për t’ia imponuar botës  idenë e sundimit të botës nga “raca e pastër” ariane.


 


Marrëveshjet shqiptaro-serbe kanë qenë dhe po mbesin të pamundshme me faktin se serbët Kosovën e konsiderojnë vendlindjen e tyre, edhe pse dihet mirëfilli, se sllavët i mbajtën nën pushtim këto troje në kohën e Mbretërisë së Nemanjidëve, gjatë shekujve XII-XIII. Dihet po ashtu se ata janë ardhacakë në Ballkan dhe jo vendës. Dihet po ashtu se gjatë kohës së sundimit turk në Ballkan serbët kanë jetuar në pjesën e Serbisë prej Nishit deri në Beograd, duke qenë të sunduar herë nga turqit herë nga hungarezët.


 


Marrëdhëniet shqiptaro-serbe, në asnjë periudhë historike nuk kanë qenë parimore, as janë mbështetur në principin e tolerancës dhe fqinjësisë së mirë, me faktin se serbët në projektet dhe programet e tyre raciste, fashiste, kanë pasur dhe kanë për qëllim zhdukjen e popullit shqiptar. Këtë qëllim ata e kanë shfaqur publikisht, para tërë botës në vitin 1999 dhe këtë e ka parë tërë bota, e kanë parë dhe e kanë përjetuar mbi kurriz të gjithë shqiptarët liridashës.


 


Në të kaluarën janë bërë përpjekje të caktuara për të arritur marrëveshje si ato të Esad Pashë Toptanit me Nikolla Pashiqin, apo të Ahmet Zogut, Ceno beg Kryeziut e të tjerëve, të cilat kanë pasur sukses me faktin se Serbia i ka imponuara kushtet e marrëveshjes, sipas interesave të veta strategjike.


 


Serbët e kanë injoruar Marrëveshjen e Bujanit të fund vitit 1943 dhe fillim vitit 1944, duke qenë se ajo nuk ishte në interesin e tyre dhe përmes vasalëve e shpirtshiturve shqiptarë,  në gusht të vitit 1945 kanë mbajtur një mbledhje në Prizren ku kanë marrë vendim që Kosova të mbetet në Serbi.


Serbët, po ashtu duke mos u pajtuar me Kushtetutën e vitit 1974, në vitin 1989 suprimuan autonominë e Krahinës së Kosovës dhe Metohisë, shpallen gjendjen e jashtëzakonshme, dëbuan nga puna të gjithë shqiptarët, mbyllen shkollat e fakultetet dhe po bënin plane  për spastrimin etnik të Kosovës.


Prej vitit 1989 e deri në mbarimin e luftës sonë çlirimtare në qershor të vitit 1999, autoritetet politike të Serbisë kanë ofruar një varg marrëveshjes në bisedime me shqiptarët në Kosovë, duke përjashtuar mundësinë që Kosova të shpallet Republikë, apo shtet i pavarur. Lideri i popullit serb, Slobodan Milosheviq kishte bërë disa përpjekje për të biseduar me përfaqësuesit e shqiptarëve të Kosovës, me qëllim të arritjes së një kompromisi, por nuk kishte arritur rezultat, për shkak se ai nuk pranonte t’iu jepte shqiptarëve asgjë më shumë se një autonomi kulturore, të ngjashme me autonominë e para vitit 1974.


 


Shumë politikanë shqiptarë kanë bërë përpjekje për të arritur marrëveshje me Serbinë por kanë dështuar. Përpjekje të tilla, nga pozitat të pabarabarta kanë bërë: Ali Shukrija, Fadil Hoxha, Xhavit Nimani, Sinan Hasani, Mahmut Bakalli, Azem Vllasi, Rrahman Morina, Kolë Shiroka, Husamedin Azemi, Ibrahim Rugova, Fehmi Agani, Behxhet Pacolli, e të tjerë, por asnjëri prej tyre nuk kishte arritur një marrëveshje të qëndrueshme, për shkakun se Serbia i kishte imponuar kushtet dhe asnjëherë nuk kishte pranuar t’ua njihte shqiptarëve të drejtën për liri, barazi e vetëvendosje.


 


Jemi dëshmitarë të faktit se të gjitha bisedimet e derisotme me Serbinë kanë dështuar, duke përfshirë edhe bisedimet e Vjenës: 2006- 2007 dhe këto të fundit të viteve 2011-2012, të ndërmjetësuara nga BE-ja, meqë Serbia nuk ka realizuar as edhe një pikë të marrëveshjeve të arritura, të cilësuara si marrëveshje teknike.


 


Biseda të suksesshme me Serbinë mund të bëhen vetëm nëse gjenden politikanë poltronë shqiptarë, të cilët lëshojnë pe, në emër të një “kompromisi historik”. Se cili do të jetë ky kompromis mbetet për t’ u parë, por nuk duhet harruar një fakt kokëfortë. Nëse deri tani nuk ka pasur sukses asnjë marrëveshje, me të cilën nuk është pajtuar Serbia, a mund të pritet që të ndodh çudia dhe Serbia ta pranojë një marrëveshje, e cila do të u shkonte për shtati shqiptarëve?


Kjo mundësi përjashtohet me fatin se qëndrimi i Serbisë kundër pavarësisë së Kosovës është  qëndrim unik i të gjitha forcave politike në Serbi, është qëndrim i rezonimit dhe logjikimit serb, madje edhe i atyre forcave, që me prononcimet e tyre më të matura, duken liberale.


 


Çdo kush në Kosovë e di se bisedimet mes Qeverisë së Kosovës dhe të Serbisë, nuk po  bëhen me vullnetin e Kosovës, por me imponimin e BE-së, për hir të përmirësimit të raporteve të saj me Serbinë, të përkeqësuar skajshëm qysh nga intervenimi i NATO-s, në mars të vitit 1999, kur të gjitha shtetet e Evropës, anëtare të Aleancës Veriatlantike pa dëshirën dhe vullnetin e tyre, përveç Britanisë së Madhe, iu binden qëndrimit të fortë amerikan dhe intervenuan nga ajri kundër makinerisë serbe të krimit, e cila kishte përgjakur të gjithë popujt e ish Jugosllavisë me pretendime për t’ i serbizuar dhe për t’ i mbajtur nën sundim.


 


Sesa shpirtgjerë janë treguar vendet e BE-së ndaj kriminelëve serbë mjafton të përkujtojmë vetëm faktin se Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë nuk e shpalli fajtore Serbinë për krimet dhe gjenocidin e kryer në Bosnje e Hercegovinë, përkundrazi, BE-ja ia ka hapur Serbisë të gjitha portat, duke i bërë lëshime të njëpasnjëshme, madje edhe duke i detyruar autoritetet e Kosovës, të zhvillojnë bisedime politike për të gjitha çështjet, për të cilat ka interesim Serbia, edhe pse Kosova ka shpallur pavarësinë dhe shumë vende të botës e kanë njohur atë.


Bisedimet me Serbinë,  për sikur thuhet,  normalizimin e marrëdhënieve në mes të dyja shteteve, nuk i ka iniciuar Kosova, por Serbia dhe i ka pranuar BE-ja. Pikërisht  për këtë, është Kosova ajo e cila do të dëmtohet, sepse Serbia kërkon marrëveshje kompromisi, që do të thotë jo bashkim me Shqipërinë, jo shtet i pavarur me ushtri dhe ulëse në OKB,  por autonomi nën Serbinë. Kjo është platforma serbe, sidomos prej vitit 1945, e cila në esencë ka mbetur e njëjtë edhe pse në periudha të caktuar ajo ka pësuar modifikime,  por duke qenë gjithnjë  brenda kësaj kornize.


 


Prej 17 shkurtit të vitit 2008 kur Kosova ka shpallur pavarësinë, Serbia e ndihmuar veçmas nga shumica e vendeve të BE-së,  jo vetëm nga pesë vendet që nuk e kanë njohur Kosovën, sikur propagandojnë politikanët e disa medie në Kosovë, ka zhvilluar një politikë të fuqishme dhe intensive kundër Kosovës dhe ka arritur që në masë të madhe t’i stopojë njohjet, nga shumë shtete të botës. Prej kohës ka kanë rifilluar bisedimet e ashtuquajtura teknike mes Kosovës dhe Serbisë,  vendin tonë e kanë njohur vetëm disa shtete afrikane,  që nuk kanë kurrfarë peshe ndikimi në arenën ndërkombëtare. Aktualisht procesi i njohjeve ka stagnuar.  Serbia ka arritur rezultate falë lëshimeve që kanë bërë të gjithë politikanët e pas luftës në Kosovë, si ata që identifikohen me krahun pacifist edhe ata me krahun e luftës së UÇK-së.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …