Ahmet Qeriqi: Burgu i Qarkut në Prishtinë, tani Muze nuk është burg vetëm i ish të burgosurve politikë dhe jo më mizori

Ahmet Qeriqi: Burgu i Qarkut në Prishtinë, tani Muze nuk është burg vetëm i ish të burgosurve politikë dhe jo më mizori

Ahmet Qeriqi
Ahmet Qeriqi

Burgu i Qarkut, apo sikur quhej edhe Burgu hetues  në Prishtinë, tani Muze,  nuk është burg vetëm i të burgosurve politikë, dhe kurrsesi burg- muze i Shoqatës së të Burgosurve politikë të inkuadruar në partinë e quajtur Lëvizje Vetëvendosje, por ishte një burg si të gjitha burgjet e tjera në ish RSFJ.

Duke lënë anash periudhën prej vitit 1945 e deri në vitin 1951, kur Burgu i Prishtinës ishte i mbushur me luftëtarë të NDSH-së, dhe kur ky burg kishte pronë të veten edhe vendin e quajtur “Strelishte”, në Touk-Bahqe, ku janë pushkatuar qindra eprorë  dhe luftëtarë të NDSH-së, trajtimi i të burgosurve nuk ka qenë më i keq e më mizor për nga persekutimi i të burgosurve, sesa Burgu  i Nishit, i Pozharevcit, i Idrizovës, Goli Otokut e burgje të tjera kudo në ish Jugosllavinë e Titos.

Nuk kanë pasur  histori më të mirë se burgu i Prishtinës, Burgu i Mitrovicës, i Gjilanit, sidomos në vitet 80-të shekullit 20, Burgu i Prizrenit, e burgje të tjera kudo në Kosovë.

Po kështu në këto burgje, nuk ka pasur vetëm të burgosur politikë, por edhe të burgosur të tjerë  të mbajtur për vepra të ndryshme penale, qofshin ata  shqiptarë, serbë, malazez  romë e të  e të tjerë.

Arsyeja pse u zgjodh ky burg të jetë Muze, ka bazën e vetë politike, me pretendime që një grup i të burgosurve politikë të Kosovës, që paraqitet si kreu i gjithë të burgosurve edhe pse nuk e ka  përkrahjen e  të gjithëve, sepse nuk iu nënshtruar rregullores dhe që sa kohë nuk mbajtur një Kuvend  të ligjshëm me krejt anëtarësinë. Ky grup ish të burgosurish  nuk pranon që ata të quhen veteranë të Lëvizjes kombëtare, çka edhe janë logjikisht e realisht, por duan me çdo kusht të trajtohen si ish të burgosur, si viktima të përjetshme, edhe pse tani disa nga këta ish të burgosur janë politikanë, deputetë, zyrtarë e qeveritarë, që kanë shëtitur e kanë përfituar jo pak favore  nga një parti në tjetrën, prej LDK-së në PDK, disa syresh në AAK e në parti të tjera të shumta,  tani në Vetëvendosje, gjithnjë  janë gjetur aty ku është ndarë përfitimi.

Është trimërues vetëm fakti  se shumica dërrmuese ish të burgosurve politikë të Kosovës, Maqedonisë, Kosovës Lindore, Malit të Zi dhe mërgatës kanë përkrahur tri luftërat  tona çlirimtare, madje një pjesë syresh ka marrë pjesë aktive edhe në luftën e UÇK-së, një pjesë ish pacifiste ka ikur nga Kosova gjatë luftës dhe ka qëndruar në Maqedoni, Shqipëri e nëpër shtete të Evropës e të botës.

Prej vitit 1970, kur në burgjet e Kosovës u pranuan në punë edhe shumë gardianë  shqiptarë, trajtimi i të burgosurve ishte më i mirë se në të gjitha burgjet e tjera të ish Jugosllavisë dhe ky fakt mund të dëshmohet me sa e sa fakte e argumente. Edhe disa nga hetuesit, nuk janë treguar aq mizorë sa kanë prirje t’ i paraqesin disa të burgosur që nuk kanë marrë qoftë edhe një shuplakë ndëshkim. Këtë e dimë ne të burgosurit, përbrenda vetes e shokëve, sado që disa kur flasin se në çfarë niveli janë torturuar njeriu mendon si kanë shpëtuar gjallë. Disa edhe nuk kanë shpëtuar edhe kjo dihet. Por Burgu i Qarkut i Prishtinës, nuk ishte burg që për nga trajtimi mizor kundër të burgosurve të mund të krahasohej me burgjet e tjera të republikave të Jugosllavisë. Ishte vetëm burg hetues, burg i Qarkut, sikur qindra burgje të tjera të Jugosllavisë.

Trajtimi i të burgosurve kudo në burgje ka qenë dhe ka mbetur relativ, që në radhë të parë nënkupton individin, peshën e veprës penale, rrezikshmërinë e  pretenduar, por në disa raste edhe reale  për rendin ekzistues, grupin apo grupet që kërkonin përmbysjen e pushtetit.

Përveç disa luftëtarëve të NDSH-së, që janë mbajtur  me kohë të gjatë në këtë burg, të tjetër janë mbajtur vetëm deri në shqiptimin e dënimit dhe pastaj janë dërguar në sikur thuhej, “vuajtje të dënimit” anë e mbanë burgjeve me “famën” më të keqe të ish RSFJ-së.

 

Burgu i Prishtinës, për nga trajtimi i të burgosurve nuk mund të ishte aq mizor, sikur pretendon një segment i  SHBP-së, pasi personeli i burgut ishte me shumicë shqiptare, dhe pavarësisht se personeli ishte besnik i regjimit, nuk ishin të tillë gardianët, disa nga të cilët edhe u suspenduan, disa gjatë detyrës bashkëpunuan me të burgosurit, disa edhe   u burgosën dhe jo pak pret tyre iu bashkuan edhe radhëve të UÇK-së.   

Përzgjedhja e Burgut të Prishtinës për të qenë Burg-Muze, në radhë të parë është përzgjedhje që nuk akordon me realitetin, sepse nuk ka burg në Kosovë, dhe nuk kishte në ish Jugosllavi, tekefundit edhe askund të botë ku të burgosurit trajtohen me mëshirë, me respekt e dashuri.

Çka pretendon të përfitojë  SHBP-ja  nga Burgu-Muze i Prishtinës?

Tendencat për t’ u treguar  liderë, për t’u treguar gjithmonë si krerë  janë pjesë e megalomanisë  së sëmurë të disa individëve, të cilët janë bashkuar rreth një qëllimi, që të qëndrojnë gjithmonë bashkë,  sidomos nga radha e  atyre të burgosurve, që luftën kundër Serbisë e kryen në Tiranë dhe në disa qytete të vendeve të Evropës, e atyre që ikën nga Kosova kur më së shumi i duheshin asaj, atyre të cilëve nën këmbë iu kishte rrëshqitur  toka e atdheut,  kur atdheut i duheshin më shumë se kurrë, e atyre që përfituan para luftës, e sidomos pas luftës.

 

Në mesin e këtyre ikanakëve nuk ishin krejt të burgosurit politikë, nuk ishte në radhë të parë krye i burgosuri, Mandela i Kosovës, pse jo edhe i Evropës, Adem Demaçi, pastaj Jakup Krasniqi, (i burgosur i Gjykatës Speciale kundër UÇK-së), Shaban Shala, Agim Bajrami, e qindra të tjerë, në mesin e tyre edhe shumë dëshmorë.

Ikanakët duan të tregojnë vlerat e tyre, vuajtjet e tyre nëpër burgje, thuajse se paskan qenë të vetmit që paskan vuajtur, ndërsa realisht vajtjet e tyre dhe të gjithë nesh nëpër burgjet e Serbisë, kanë qenë shumëfish më të rënda sesa ato në Burgun e Prishtinës.

Pretendimet e SHBP-së, për ta përvetësuar këtë Burg-Muze, në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës, janë krejtësisht pretendime politike, sepse në Burgun e Prishtinës prej vitit 1945 e deri në vitin 1999  kanë vuajtur një kohë të caktuar të hetimeve e dënimeve dhjetëra mijëra të përndjekur kryesisht shqiptarë, dhe jo vetëm të burgosurit politikë dhe jo vetëm këta nga kreu i Shoqatës. Shumë prej tyre dhunën e mizorinë e kanë provuar mbi kurriz në burgjet e ish-Jugosllavisë, të njohura për ushtrim të dhunës e mizorisë…

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …