Bedri Islami

Bedri Islami: Nga do të shkojnë dhe si do të votojnë shqiptarët në Maqedoninë e Veriut

Votimi i parë për presidentin e Maqedonisë së Veriut dëshmoi atë që ishte pritur: shqiptarët e kanë të vështirë të bashkohen, edhe në një çështje të madhe, dhe, nga ana tjetër, e kanë shumë të lehtë të ndahen. Shansi i tyre historik, për të pasur kandidatin e përbashkët në garën elektorale për presidentin e shtetit, që në këtë vend zgjidhet direkt nga votuesit, dështoi turpërisht.  Nëse do të kishte ndodhur kështu, pra, që të kishte një emërues të përbashkët, atëherë, për herë të parë, përfaqësuesi i lartë i interesave të shqiptarëve, do të ishte pjesë e balotazhit, dhe, duke menduar për aleancat e mundshme politike, ishte e mundshme që të kishim për herë të parë në drejtimin e shtetit një figurë të lartë politike të shqiptarëve.

Kjo nuk ndodhi. Shqiptarët u strukën edhe një herë në bastionet e tyre. Shansi humbi. Dëshmia e ndarjes ishte e hidhur. Ata kanë para vetes provimin e përcaktimit të deputetëve në parlamentin e ri të Maqedonisë , i cili, si duket, do të jetë në dominimin e forcave të djathta, nacionaliste dhe të dëshmuara si njësi politike gjysmë ushtarake e gjysmë politike, me tendenca agresive ndaj shqiptarëve në këtë shtet dhe mohuese të drejtave të tyre themelore.

Ndarja e parë ka shumë arsye , njëra nga të cilat, ndoshta më e dukshme se të tjerat, erdhi nga Prishtina. Lëvizja e prirë nga Albin Kurti, njëherësh edhe shefi i qeverisë së saj, papritmas u bë pjesë e ndarjes dhe thelluesi i mëtejshëm i saj. Në të ardhmen do të jetë më e qartë ndërhyrja e tij, shkaqet dhe synimet që kishte, duke krijuar një njësi opozitare, e cila thelloi ndarjen, rriti agresivitetin, solli në fushën politike të Shkupit dhe të Tetovës mllefin që ishte për shfaqur në rrugët e sheshet e Kosovës, kur kjo lëvizje ishte në opozitë, krijoi ndasi të reja, krahas të vjetrave, dhe, çuditërisht, megjithëse e shpallur si një lëvizje politike e së majtës progresive, ajo u rreshtua me forcat politike shqiptare që janë të njohura si përkrahëse të së djathtës, përmes së cilës edhe kanë fituar disa komuna të rëndësishme në MV, por , më tej, të njohura edhe për lidhjet e tyre me lëvizje ekstreme islamike. Sidoqoftë, si forcë politike drejtuese në Kosovë ajo përçoi shembullin e keq të shtrirjes së sherreve politike në një truall tjetër, duke i dhënë të drejtën, megjithëse të pa afishuar, e ndërhyrjes së politikës serbe në ato komuna ku pakicat serbe janë shumicë. Alibia e krijuar për nacionalizmin serb do të jetë e dhimbshme, pasojat e saj do të ndjehen në të ardhmen, por , ajo që sot është më e ndjeshme, ato u ndjenë në krijimin e një sherrnaje, jo pa pasoja, mes forcave politike shqiptare në MV.

Tani është faza e dytë, edhe më e rëndësishme. Në votimet e 8 majit do të përcaktohet në një shkallë të madhe e ardhmja e afërt e shtetit maqedonas, por, mbi të gjitha e shqiptarëve që bëjnë pjesë në këtë republikë.

Të drejtat e deritanishme nuk janë dhuruar. Ata, duhet saktësuar, janë fituar. Përmes luftës, përmes mendjes, përmes paqes, në drejtimin e një figure politike që ka bërë prej kohe epokën e tij, Ali Ahmeti. Në kohën kur askush nuk e besonte një perspektivë të tillë, ai arriti të bindë një pjesë të ndjeshme të atdhetarëve se kjo mund të arrihet. Në kohën kur të gjithë mendonin se paqja e ardhur as luftës do të kishte pasoja dhe përplasje të madhe, ai gjeti rrugën drejt paqes, duke ndërtuar bazat e një politike që i takonte e ardhmja, në të cilën shqiptarët u bënë në pak vite element shtet formues dhe shtet drejtues. Koncepti i tij për lëvizje të fuqishme drejt Europës, përmes një fronti të përbashkët me pakicat që jetojnë në MV dhe mendjet e hapura politike në këtë shtet, është rruga e vetme, që nuk shmang reformat, nuk shpërbën rolin e shqiptarëve, nuk nxit konflikte dhe nuk asimilon të drejtat e më shumë se 30 për qind e popullsisë që jeton në këtë shtet.

Grupimet nacionaliste, të cilat janë grumbulluar rreth pasuesve të Gruevskit, dhe, mbi të gjitha , kanë të njëjtën linjë politike, kanë shansin të ri kthehen në pushtet. Së bashku me to do të rikthehen edhe mendësitë konservatore, larg qëndrimeve evropiane, është e mundur dhe priten të ndodhin ndryshime të rëndësishme në politikën e jashtme, afrim drejt Rusisë dhe mbështetje politike ndaj saj; me ri ardhjen në pushtet të forcave ekstreme nacionaliste në MV do të ketë rigjallërim dhe forcim të tonit të ashpër dhe qëndrimeve agresive ndaj shqiptarëve, gjyqe dhe procese të montuara, ashpërsim ndaj gjuhës, kulturës dhe arsimit shqip, forcim të dhunës ndaj shqiptarëve me prejardhje ortodokse, të cilët përmes vijës politike të ashpër janë shkruar tani si maqedonas; mbi të gjitha do të ndryshojnë balancat politike. MV, në drejtimin e së djathtës dhe pa një kundërshtar të fortë, qoftë edhe në qeveri, do të jetë gjithnjë e më shumë larg Brukselit dhe pranë Moskës. Për këtë askush nuk ka dyshim, të gjithë e dinë, dhe, fatkeqësisht, një pjesë e politikës së përçarë shqiptare, me tendencë mohuese, është gati të bashkohet për hir të pushtetit. Por , edhe si shpërblim për ndihmën e dhënë nga forcat ekstreme në qeverisjen e disa komunave shqiptare.

Social demokratët në MV, qoftë për shkak të gabimeve të mëdha në qeverisje, humbjes së një figure drejtuese karizmatike, përplasjeve mes liderëve, të djeshëm dhe aktualë, nuk ka më forcën e saj politike dhe as autoritetin për të qenë palë e vendosur në zhvillimin progresiv të MV.

Forca politike që mbetet është brenda shqiptarëve. Ata kanë të gjithë mundësinë dhe autoritetin që , edhe pas ndërrimit të qeverisjes politike e shtetërore, të bëjnë të mundur ndaljen e një caku revanshist të forcave nacionaliste maqedonase.

Edhe para disa viteve MV është gjendur para një dileme të tillë: në zgjedhjen e rrugës nga duhej të shkonte. Në përcaktimin e saj politik, vazhdimin e një bashkëqeverisje me Gruvsekin, i cili kishte miq të shumtë në Shqipëri në opozitën politike, që ngulmonte lidhjen me të djathtën, dhe përzgjedhjen e një bashkëpunimi të ri, në një rrugëtim që të çonte drejt pranimit në NATO. Ishin momente vendimtare dhe zgjedhja e një kahu të qartë politik të shqiptarëve ishte domethënëse dhe e domosdoshme.

Bashkimi demokratik për Integrim, drejtuar nga lideri i njohur , Ali Ahmeti vendosi për rrugën evropiane të zhvillimit dhe e arriti këtë pa asnjë mëdyshje.

Tani nuk janë thjeshtë zgjedhje. Është fjala për më shumë se kaq. Për referendum. Ku do të përcaktohet e ardhmja.

Ndërrimi i trasesë do të jetë fatal dhe kohë e kthyer pas. Shumë pas. Do të jetë rënie e autoritetit dhe e rolit të shqiptarëve në qeverisjen e vendit, por edhe , nëse ndodh, thellimi i ndarjes mes tyre.

Mundësia e vetme është të ketë përcaktim të qartë për atë forcë politike që është dëshmuar e aftë të ndjekë rrugën evropiane të zhvillimit dhe që, në dy dekada, është dëshmuar partnere e denjë e politikës perëndimore. Përcaktimi i saj për Evropën, Jo Rusisë është domethënës dhe domosdoshmëri historike për shqiptarët në MV.

Kushdo është i bindur se, në mesin e shqiptarëve, ajo do të jetë edhe më tej , forca politike kryesore, por, në këtë rast kjo nuk është e mjaftueshme.  Duhet  të ketë një përcaktim shumë më të fuqishëm se më parë, duke ia bërë nacionalistëve maqedonas të qartë se qeverisja e tyre do të jetë në kontrollin e një force politike thellësisht evropiane, dhe, nëse nuk do të ndiqet kjo rrugë, qeverisja e tyre do të jetë e pamundur.

Qarqet politike nacionaliste, që mendohet se do të vijnë në pushtet, prej kohe kanë bërë takime të ndryshme me liderë të opozitës shqiptare ose të dërguar prej tyre për një rreshtim të përbashkët në të ardhmen. Jo rrallë herë edhe në dëm të interesave të shqiptarëve, si popull në MV dhe si pjesë e kombit në Ballkan. Synimi i pushtetit me çdo kusht , duke lënë anash atë që është arritur e mund të bëhet në të ardhmen, mund të ketë pasoja për njerëzit.

Mbi të gjitha, mund të bëjë shqiptarët e politikës së verbër bashkëfajtorë për rrugën e ndjekur kundër politikës perëndimore dhe afruese me Rusinë. Në këtë kohë kjo është më tepër se sa krim. Është tradhti.

Çfarë rruge do të ndjekin shqiptarët?

Pas disa ditëve gjithçka do të jetë më e qartë.

Ata janë përballë dy mundësive: rrugës së sprovuar, që ka gjurmët e saj në historinë e kombit, dhe, për fat të keq, rrugës tjetër, mbështjellë nga enigmat, fryma ndarëse dhe megalomania politike. (DITA)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …