Fetnete Ramosaj

Fetnete Ramosaj: Pse askush nuk është përgjigjur para drejtësisë për Masakrën në Abri të Epërme të Drenicës

Më 26 shtator 1998, në fshatin Abri të Epërme, njëmbëdhjetë kilometra në perëndim të Drenasit (ish-Gllogovcit), forcat ushtarako-policore serbe i ekzekutuan nga afërsia, duke i masakruar 23 anëtarë të familjes Deliu, shumica prej tyre fëmijë, gra e pleq edhe të palëvizshëm. Një ditë më parë, më 25 shtator 1998, anëtarët e familjes Deliu ishin larguar nga shtëpitë e tyre dhe ishin strehuar në malin e afërt për të shpëtuar nga sulmet serbe. Të nesërmen, në vendstrehimin e tyre depërtuan njësitet e këmbësorisë serbe, të cilat kryen masakrën e tmerrshme, duke i vrarë e masakruar civilët shqiptarë, pa dallim moshe e gjinie, që nga foshnja në bark të nënës e deri te pleqtë 94-vjeçarë. Aty u ekzekutuan: Luljeta Deliu (1971), në muajin e nëntë të shtatzënisë, barkun e kishte të prerë plotësisht; Valmir Adem Deliu (1996), me plagë të shumta, i përgjakur i tëri, me biberon në qafë; Pajazit Deliu (1929), u gjet me fyt të prerë dhe me tru të nxjerra jashtë; Fazli Deliu (1904), i djegur e i bërë shkrumb; Ali Deliu (1930), i prerë në fyt me thikë, të cilën ia kishin ngulur në kraharor; Havë Deliu-Elshani (1936), Adem Deliu (1965), Zeqir Deliu (1954), Jeton Deliu (1988), Halime Deliu (1938), Lumnije Deliu (1969), Menduhije Deliu (1993), Mihane Deliu (1943), Donjeta Deliu (1991), Zahide Deliu (1971), Habib Deliu (1944), Hysen Deliu (1946), Sherif Deliu (1931), Hajriz Deliu (1964), Gentijana Deliu (1990). Dy vajzat e mitura të familjes Deliu, Antigona Deliu (1984) dhe Mihane Deliu (1982), u gjetën të masakruara pak më larg vendit të ekzekutimit, më 4 tetor 1998. Ato, sipas dëshmitarëve, para së të vriteshin e të masakroheshin i kishin përdhunuar. Po ashtu, foshnja 6-javëshe që i mbijetoi masakrës, Diturie Imer Deliu, e cila u gjet e gjallë, e tëra e mbuluar në gjak, në gjirin e nënës së masakruar, Lumnijes, vdiq më 19 nëntor 1998.

Urdhëresa konfidenciale e Komandës 125 të Brigadave të Motorizuara të ushtrisë së Serbisë, nr. 4370-1, e datës 21.9.1998, e nënshkruar nga komandanti Dragan Zhivanoviq, dhe regjistri i shifrimeve që forcat serbe i kanë përdorur në ofensivën e filluar që nga 22 shtatori i vitit 1998 kundër fshatrave të Drenicës, nxjerr në pah përgjegjësit për masakrat e tmerrshme që janë kryer në këtë periudhë të luftës në këtë anë, pra edhe përgjegjësit e masakrës së tmerrshme të kryer kundër Familjes Deliu në Abri të Epërme. Zhivanoviq, nëpërmjet urdhëresës së lartpërmendur i njofton Brigadat 1, 3 dhe 4 të Komandës së Brigadave të Motorizuara të UJ-së, lidhur me shifrimet konfidenciale që do t’i përdorin formacionet përkatëse ushtarake dhe policore të Serbisë, në operacionin e shifruar “ÇIÇAVICA”, i cili filloi më 22 shtator 1998, kundër fshatrave të rajonit të Drenicës. Regjistri i shifrimeve dëshmon pjesëmarrjen në këto krime të ushtrisë jugosllave-serbe, përkatësisht të formacioneve ushtarake të Korpusit të Prishtinës, formacioneve të Brigadës 15, formacioneve të Brigadës 243 të Motorizuara; formacioneve të Brigadës 125 të Motorizuar, Brigadës 549, si dhe të formacioneve policore dhe njësiteve të specializuara të PJP-së dhe të SAJ-it të Serbisë.

Po ashtu, trembëdhjetë vjet pas përfundimit të luftës në Kosovë, Sllobodan Stojanoviq, oficer i policisë, pjesëtar i Çetës së IV-të të Detashmentit 37 të Njësive të Policisë Speciale të Serbisë (PJP – Posebne Jedinice Policije), ka dëshmuar për krimet monstruoze të forcave serbe kundër civilëve shqiptarë dhe robërve gjatë luftës në Kosovë, përkatësisht të anëtarëve çetës që i përkiste edhe vet, e cila komandohej nga Nenad Stojkoviq, dhe kryesisht përbëhej nga policë serbë nga Leskovci, pjesëmarrës në krimet e luftës në Kosovë që nga marsi i vitit 1998 e deri në përfundim të luftës, por edhe në Bosnjë. Sipas tij, kjo çetë e PJP-së kishte marrë pjesë edhe në “spastrimin e terrenit” në Abri të Epërme. Stojanoviq, edhe vet pjesëmarrës në këto operacione ndëshkimore ka dëshmuar se “ata vrisnin fëmijë, gra, burra, pleq, barinj, dele…, vrisnin çdo gjë që lëvizte”. Duke folur për “spastrimin e terrenit”, Stojanoviq, thotë se së pari bombardoheshin fshatrat nga largësia, e pastaj depërtonin njësitet e policisë, të ushtrisë e paramilitarëve serbë, siç merreshin vesh ndërmjet vete komandantët e njësive. Duke folur për plaçkitjet, shkatërrimet e pronave dhe të bagëtisë, si dhe vrasjet mizore të civilëve, ndër të tjera ka deklaruar se në Gllogoc, para nesh kalonte ushtria, e cila që në mëngjes gjuante në fshatrat kodrinore me raketa, ndërsa vrisnin gjithçka që lëvizte. “…Tek më vonë pashë tmerrin, trupa të masakruar, shtëpi të djegura nga shpërthimet. Nuk mund të besoja se kjo mund të ndodhte. Ndodhte pa asnjë veprim luftarak, pa asnjë justifikim për çdo përdorim të forcës…” (Shih gjerësisht dëshminë e oficerit Stojanoviq në http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/93649-Ubijali-decu-ene-starce-obane-ovce.html)

Ndonëse kanë kaluar 18 vjet nga kjo masakër e tmerrshme, deri më tani askush nuk është përgjigjur para drejtësisë për masakrën në Abri të Epërme. Kjo masakër nuk u përfshi fare as në aktakuzat e Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës, të ngritura kundër udhëheqësve të lartë shtetërorë, ushtarakë e policorë të Serbisë. Përkundrazi, kryesit e kësaj masakre të tmerrshme kundër civilëve shqiptarë dhe robërve të luftës, si dhe të tjerave si kjo, gjenden në pozitat më të larta shtetërore të Serbisë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …