Gjokë Dabaj

Gjokë Dabaj: Duke u pozicionuar kundër pankartes antiraciste, UEFA mban krahun e kryerësve të gjenocidit mbi shqiptarë

Më 11 qershor 2016 në një stadium të kampionatit të futbollit evropian u shfaq një pankartë, e cila dënonte gjenocidin grek kundër shqiptarëve të Çamërisë. Bëhej fjalë për 100000 viktima të një genocidi ndodhur në Luftën e Dytë Botërore. Në aspektin human nuk ka aspak rëndësi cilit popull i takojnë viktimat dhe kush ka qenë kryerësi i genocidit. Nuk ka gjithkështu rëndësi cilit religjion i kanë takuar viktimat. Mjaftonte vetëm shifra prej 100000 viktimash dhe drejtuesit e UEFA-s duhej të mendoheshin mirë para se të merrnin vendimin për të mos e përkrahur atë lloj proteste. Aq më pak për t’i ndëshkuar ata sportdashës antiracistë, nga më fisnikët që mund të kish ai stadium!

Në rregulloret e FIFA-s, e ne besojmë që edhe në ato të UEFA-s, një ndër parimet kryesorë është pozicionimi kundër racizmit. Në të gjithë ekipet sportivë, që u përkasin këtyre organizmave, bëhet kujdes që të mos ketë as shfaqje të racizmit, le më dhunë në emër të racizmit. Ekipi francez i futbollit është për t’u marrë si shembull. Aty shumica e futbollistëvet janë zezakë, aq sa një shikues i painformuar mund të mendojë se po shikon një ekip të Afrikës. Atëherë, si është e mundur të shfaqet me 2 standarde një organizëm ndërkombëtar siç është UEFA?! A tregon kjo cektësi gjykimi? A tregon verbëri burokratike? Apo tregon që ata kryesues të UEFA-s ruajnë në shpirtin e vet virusin e racizmit?!

Gjithsesi, duke u pozicionuar kundër asaj pankarte antiraciste, UEFA ka mbajtur qartësisht krahun e kryerësvet të genocidit. Ku e çojnë UEFA-n, dhe madje Evropën e sotme, të këtillë koncepte?! Revolta kundër genocidit grek ndaj shqiptarëve është manifestuar shumë herë, qoftë në mjediset publike qoftë në organizmat zyrtarë ndërkombëtarë. Pamjet filmike të atij genocidi nuk lejojnë asnjë dilemë.

Vetëkuptohet dhe duhet theksuar kjo edhe me këtë rast: Askush nuk ka të drejtë ta akuzojë apriori brezin e sotëm të kombit grek si kryerës të atij genocidi. Ky brez nuk kish lindur në atë kohë. Por, në qoftë se grekët e sotëm dalin në përkrahje të atyre masakrave, doemos që edhe ky brez do të cilësohet, e pakta si miratues apo justifikues i genocidit. Pozicionimi i drejtuesvet të UEFA-s në përkrahje të kryerësvet të atij genocidi, pa mëdyshje, është shndërruar në një nxitës të elementëvet racistë që nuk janë të pakët as në brezin e sotëm të kombit grek.

Përveç kësaj, kur kjo udhëheqje e një veprimtarie të madhe sportive ndërkombëtare pozicionohet në krah të kryerësvet të genocidit mbi popullsinë shqiptare, çfarë qëndrimi do të mbante në rast se në një tjetër stadium do të shfaqej një pankartë kundër genocidit që është kryer ndaj armenëvet? Bundestagu gjerman sapo e ka shpallur qëndrimin e vet kundër genocidit që e ka kryer qeveria e dikurshme turke ndaj armenëvet. A do ta ndalonte UEFA shfaqjen e një të tillë pankarte në ekranet televizivë, siç e ndaloi këtë pankartë kundër genocidit në Çamëri?

Shkojmë edhe më tej. Kur pozicionohesh në krah të kryerësvet grekë të genocidit, atëherë si mund të flasësh kundër genocidit dhe terrorit të sotëm të ISIS-it?!

Sido që të analizohet ky qëndrim i UEFA-s ndaj asaj pankarte, të shfaqur aty kundër racizmit dhe kundër genocidit, të çon në konkluzionin që, ata drejtues të UEFA-s, o janë në thelbin e vet racistë, o janë të paaftë t’i gjykojnë gjërat me mençuri e me pjekuri. Përndryshe ata, në reagimin e vet, duhej të kishin thënë të paktën kaq: “Ne e dimë ç’ka ndodhur ndaj shqiptarëvet të Çamërisë në Luftën e Dytë Botërore, por rregullat e këtij kampionati nuk lejojnë asnjë lloj parulle, prandaj dhe u detyruam ta heqim. Ju lutemi, mos na keqkuptoni!” Kështu duhej të kish reaguar UEFA, nëse nuk do të ish edhe vetë raciste.

Durrës

13 qershor 2016.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …