Gjokë Dabaj mbron të vërtetën ashtu sikur e mbrojti Sokrati në kohën e tij

“Detyra ime është t’u tregoj se virtytet nuk i blejnë dot me para, por paratë dhe mirësia e njeriut fitohen duke pasur virtyte. Në qoftë se mendoni që këto që ju thashë janë gabim dhe ju sjellin të rinjve dëme, atëherë mund ta quaj veten fajtor. Por po doli ndonjëri prej jush e thotë se ti nuk na ke mësuar diçka të tillë, atëherë ai gënjen”. Këto fjali janë shkëputur nga vepra e filozofit të madh grek Platon, “Mbrojtja e Sokratit”.

 

             Një mundi të tillë me një përkushtim të jashtëzakonshëm i ka hyrë edhe shkrimtari, analisti e veprimtari shqiptar, Gjokë Dabaj, jo në mbrojtje  të Enver Hoxhës, por në radhë të parë në mbrojtje të së vërtetës së kohës së Enverit, duke e matur atë kohë, me kutin e vet por edhe me kutin e sotëm.

           Gjokë Dabaj në studimin analitik, “Përse duhej të vritej Enver Hoxha”  i pari i këtij lloji i studimeve realiste dhe faktografike në letrat tona për kohën e regjimit komunist të Shqipërisë, me durimin e shqiptarit, mendjen e ndritur të shkencëtarit, fjalën dhe nderin e burrit, me fakte e argumente të pakontestueshme, ia çori maskën fushatës 25 vjeçare, populiste e anarkiste kundër Enver Hoxhës. Me forcën e argumentit, mendjen e kthjellët, qëndrimin burrëror dhe të paluhatshëm, Gjokë Dabaj në këtë studim ka shpalosur të vërtetën lakuriqe, pa e fshehur, pa e mistifikuar, pa e lakuar dhe deformuar, meqë si intelektual, edhe pse i përndjekur nga regjimi jugosllav e një kohë edhe nga regjimi i Shqipërisë, nuk mori qëndrim hakmarrës. Duke parë dhe duke e ndier thellë në qenie  katandisjen e Shqipërisë dhe të shqiptarëve në këto 25 vitet, pas rënies së regjimi të Enver Hoxhës, ai bën “hesapin me kohën” duke sjellë një mal me fakte që nuk mbulohen me asnjë plaf të matrapazëve dhe shkapërdarëve të sotëm të Shqipërisë, përgjithësisht të shqiptarëve në trojet e tyre etnike.

               Duke u përqendruar në aktivitetin e Enver Hoxhës në ngritjen e bujqësisë si mbështetjen primare për të siguruar bukën në vend, për të gjithë shqiptarët, të cilët në kohën e Zogut edhe kishin vdekur urie, Enver Hoxha e kishte fare të qartë se sigurimi i bukës do të thoshte sigurimi pavarësisë shtetërore, të një të tretës së trungut të Shqipërisë, që e kishte trashëguar nga traktatet e Evropës imperialiste.

              Dabaj flet për 300 studimet e fjalimet e Enver Hoxhës për bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë duke i përmendur shumicën me fakte e argumente, me ditë, muaj e vit, në vendin e caktuar në fshat apo në debatet politike partiake. “Ta sigurojmë bukën në vend” kjo ishte detyra që i kishte caktuar vetes Enveri dhe shokët e tij. Sepse sigurimi i bukës, do të thoshte sigurim i ardhmërisë së një pjese të kombit më të keqtrajtuar, më të nëpërkëmbur e më të përbuzur të Kësaj Evropës së  sotme me barby shkëlqim dhe asaj Evropës Putanë të Gjergj Fishtës. Sigurimi i bukës ka qenë dhe ka mbetur angazhimi primar i çdo shtëpiaku, i çdo prindi që e ka vatrën plot me bij e bija dhe kujdeset që ata të mos bëhen lypsarë, por të punojnë, të dërsijnë dhe bukën ta fitojnë me djersë, sepse “nuk ka asgjë më të ëmbël  sesa  buka e tokës sonë”. Kush mund ta provojë të kundërtën nga kundërshtarët e sotëm të regjimit të Enver Hoxhës nga ata që sa ishte gjallë Enveri, kishin rastisur t’ ia shtrëngonin dorën dhe pastaj nuk begenisnin t ia merrnin dorën askujt tjetër, sepse dora që kishte  shtrënguar dorën e Enverit, kalonte kufijtë e delirit.

 

           (Në një libër që kam lexuar për Hrushqovin nga djali i tij Aleksej, më ka lënë mbresa të jashtëzakonshme angazhimi “mbinjerëzor” i tij, për rritjen e rendimentit të  misrit, në mënyrë që Rusia Sovjetike të mos varej nga gruri amerikan dhe ai  i botës së tretë. Aq shumë ishte angazhuar duke bërë analiza dhe duke punuar në arat e pëlleshme, madje edhe në tërë  kohën kur duhej të pushonte, sa kishte harruar se ishte kryetari i njërit ndër dy shtetet më të mëdha të botës.  Pavarësisht qëndrimeve antagoniste të Nikitës dhe Enverit, ju kujtohet reportazhi i TVSh-së, kur Hrushqovi viziton një kooperativë bujqësore, në Shqipëri, përvjel mëngët, kap shatin dhe me krejt forcën fillojë të tregojë se si duhet punuar toka).

 

            Paramendojeni sot Putinin, Obamën, Nishanin, Berishën Ramën me   shat apo lopatë në dorë. Paramendojeni Hashim Thaçin në kohën e sotme  me shat në dorë, dhe harrojeni  atë Thaçin e dikurshëm që kishte prashitur misrin bashkë me ortën e moshatarëve të Mburojës.

Sot ka ndryshuar koha, kanë ndryshuar njerëzit, regjimet, sundimtarët, janë përsosur tekniket e pasurimit pa asnjë pikë djerse, por duke zhvatur djersën e tjetrit, duke ia marrë bukën nga goja. Sot shtetet jetojnë nga taksat që vjelin në dogana, nga tatimet e qytetarëve dhe nga gjobat që i shkojnë në favor shtetit. Shteti lejon të gjitha llojet e trafiqeve, madje kur nuk shkon puna mbarë mpleks në te edhe policë e prokurorë, vetëm që të ketë sa më shumë lëndë për krim, sepse nga krimi nxjerr dobi, në radhë të parë shteti, sepse punon policia, prokuroria, gjyqet, avokatët, burgjet, tërë sistemi, paçka se gjuhet korrupsion, se tekefundit a është ndërtuar ndonjëherë dhe a mund të ndërtohet një shoqëri kapitaliste pa korrupsion?.

              Gjokë Dabaj kurrë nuk ka qenë enverist, në kuptimin politik të fjalës. Ai ka qenë dhe ka mbetur disident, njeri me frymë dhe shpirt të lirë. Kurrë nuk ka qenë llaskuç si ata që dje ngitnin  në qiell Enverin e sot e shajnë dhe e përbuzin, kurrë nuk ka qenë mësallë me dy faqe, por ka qenë dhe ka mbetur një idealist tipik, një Sokrat i paepur, një shqiptar i mbëltuar me palcë Shqipërie, një burrë që të vërtetën e thotë troç, pavarësisht pasojave të mundshme nga rojet e territ, pavarësisht sesi do ta interpretojnë gojë e tru-çjerrët.

              Studimi i Gjokë Dabajt për një segment të jetës dhe angazhimit të Enver Hoxhës, mendoj se ka marrë formë, e frymëzim sidomos duke krahasuar Shqipërinë e sotme “të begatë” për oligarkinë, klanet në pushtet, hordat e trafikantëve të të gjitha segmenteve dhe klasën e kapitalistëve latifondistë, – me Shqipërinë “e varfër” të kohës së Enver Hoxhës, ku tërë një popull ishte angazhuar në zhvillimin e tërë një vendi, që kishte filluar nga zeroja jetën në Atdheun e çliruar me forcat e veta, pa ndihmën e asnjë shteti.   

            Gjokë Dabaj, Kristo Frashëri, Xhelal Gjeçovi, Koço Danaj, Hydajet Hyseni, Remzi Hasani e shumë studiues të tjerë të mirënjohur në vazhdimësi kanë thënë të vërtetën për kohën e regjimit komunist në Shqipëri. Ata kanë qenë dhe kanë mbetur studiues objektivë dhe nuk kanë rënë pre e euforisë politike në fushatat, të cilat janë ndërmarrë kryesisht nga kundërshtarët e ish-regjimit, dikur dorë e zgjatur e po atij regjimi.

Ahmet Qeriqi

17. 10. 2015

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …