Monumenti Nënë Shqipëri

Guri Shyti: Në Shqipërinë tonë nuk ka mbetur asgjë “komuniste”, me përjashtim të ëndrrave të krerëve të PD-së

Kohët e fundit, PD, me gojën e një pinjolli të kriminelit grabitës, Isa Toskës, po trumbeton me të madhe “nismën” e saj për “dekomunistizimin” e shoqërisë shqiptare. Është vështirë të merret me mend se çfarë kanë parasysh këta remineshentë të Hitlerit (ai njihet si më antikomunisti i shekullit të kaluar) me termin “dekomustizim”. Mos kanë parasysh se do të largojnë nga skena politike të gjithë ish-anëtarët e PPSH-së? Nuk e besoj, sepse për këtë do të duhej të eliminonin të parin “babain” e tyre shpirtëror, Sali Berishën, gjë që, aq inatçor sa është ai, nuk do t’ua falte kurrë. Prandaj nuk duhet të jetë ky qëllimi i tyre. Mos duan të heqin titujt dhe dekoratat e dhëna në kohën e socializmit shtetëror? Edhe kjo është pak bindëse, pasi do të duhej ta fillonin nga titujt shkencorë, gradat dhe dekoratat që kanë marrë një pjesë e demokratëve, ose prindërit e tyre, në atë kohë, përfshi edhe diplomat “komuniste”, gjë që nuk e bëjnë dot sepse do t’u duhej ta kthenin grykën e “kobures antikomuniste” nga vetja.

Atëherë çfarë kanë parasysh me këtë “nismë” pinjollët e tradhëtarëve të atdheut, pinjollët e kriminelëve ordinerë dhe politikë të së kaluarës, bashkëpunëtorë brez pas brezi me të gjithë pushtuesit që kanë shkelur tokën arbërore? Nuk ka asnjë dyshim se, ashtu siç është theksuar shpesh në shkrimet e gazetës Dita, PD është në rënie të lirë, si nga reputacioni në popull, ashtu edhe nga kredencialet brenda anëtarësisë së saj, prandaj, ashtu si ai i mbyturi që kapet pas fijes së kashtës, nxjerr “nga mënga asin” e antikomunizmit.

Është fatkeqësi e madhe për gjithë vendin që PD ka rënë kaq poshtë dhe idetë e saj janë varfëruar aq shumë sa, edhe pas 27 vjetësh, të ngrerë flamurin e grisur dhe dalëboje tashmë të “dekomunistizimit”.

Në shqipërinë tonë nuk ka mbetur asgjë “komuniste”, me përjashtim të ëndrrave të krerëve të PD-së për të çoroditur ndonjë qytetar të pa informuar se “komunizmi po na mban ende mbërthyer për gryke”. Natyrisht kjo, ashtu si të gjitha tullumbacet që hidhen në ajër, mund të shkaktojë ndonjë veprim propagandistik, vetëm do të jetë po aq jetëgjatë sa është jeta e një tullumbaceje. Pastaj krerët pa ide, pa projekte dhe të paperspektivë të PD do të mbeten të turpëruar, me gishtin në gojë. A nuk hodhën tullumbace të tilla gjatë tre muajve të çadrës së turpit?

Pinjolli i krimnelit Isa Toska, përpara se të na bindë për dëshirën e tij dhe të atyre që e kanë ngarkuar për dekomunistizim, duhet të na bindë që ai vetë është deisatoskëzuar, sepse nuk kemi dëgjuar të jetë shprehur ndonjëherë lidhur me këtë të kaluar të familjes së tij.

Këmbëngul këtu sepse, të kërkosh “dokomunsitizim” tani do të thotë t’u shpallësh luftë pasardhësve të ish-partizanëve, atyre që, pa marrë parasysh sakrificat e panumërta, nuk kursyen as jetën e tyre për shporrjen nga trualli amtar të nazifashistëve dhe bashkëpunëtorëve të tyre siç ishte Isa Toska, Mustafa Kruja, Vizhdan Risilia dhe vargu i pafund i sahanlëpirësve tradhtarë.

Si mund të flitet për dekomunstizim kur falangat fashistoide, që mbinë pas vitit 1990, shkatërruan një pjesë të madhe të lapidarëve përkujtimorë të Luftës Heroike Nacionalçlirimtare, falanga që kanë shkuar deri atje sa të dhunojnë edhe varret e dëshmorëve të asaj Lufte, që kanë zhvendosur dhe prishur përmendoret e heronjve të LNÇl etj.

Kuvendi i Shqipërisë, përpara se të marrë në konsideratë të tilla flluska propagandistike, duhet të ndërmarrë një nismë ligjore për defashtisizimin e shoqërisë dhe të tokës shqiptare. A mund të lejohet që nëpër qytete të ndryshme të ngrihen përmendore, buste dhe lapidare për ish-bashkëpunëtorët e fashizmit siç kanë qenë Halil Alija, krimineli që, i dërguar nga fashistët dhe kryeministri kuisling Mustafa Kruja, terrorizoi banorët e gjithë Vlorës dhe sidomos të fshatit Tragjas dhe Gjorm? Si mund të lejohet që t’i ngrihet bust në mes të Tiranës një pjesëmarrësi, përkrah nazistëve, të masakrës së shkurtit 1944, O. Kazazit? Lista është shumë e gjatë prandaj edhe nuk po zgjatem.

Dekorimi i lloj-lloj tradhtari dhe bashkëpunëtori të pushtuesve si dhe diversantëve të hedhur nga jashtë me synim përmbysjen e rendit kushtetues është i pafalshëm dhe i dënueshëm nga logjika e shëndoshë në çdo vend të botës, kurse në Shqipëri, pinjollët fashistoidë e quajnë krejt normale, madje duan ta ngrenë edhe si flamur “dekomunistizimi”. Janë këta pinjollë që duan ta fshinë nga faqja e dheut gjithë periudhën 45-vjeçare të qeverisjes njëpartiake në Shqipëri, natyrisht me dritëhijet dhe hijedritat e saj të padiskutueshme. Por a mund të fshihet nga kujtesa historike e një populli gjithçka që ai krijoi për një periudhë aq të gjatë? A mund të shpërfillet djersa e derdhur prej tij për 45 vjet për të rindërtuar vendin e shkatërruar nga lufta dhe për zhvillimin e mëtejshëm të industrisë, të jetës kulturore, të arsimit, të shndetësisë etj?

Më tregonte një fshatar nga Baldushku i Tiranës se si, në fillim të viteve ’90, zyrtarë të lartë të PD-së, kishin shkuar në fshatin e tyre dhe u kishin kërkuar fshatarëve të prisnin të gjitha pemët frutore të fshatit pasi ato “ishin komuniste”. Nisur nga ky koncept kriminal, me sa dimë, nga industria dhe bujqësia e krijuar me aq mund e sakrifica për 45 vjet, kanë mbetur pa u shkatërruar vetëm hidrocentralet. Në qoftë se “dekomunistizimi”, që na servir PD, ka parasysh prishjen edhe të atyre, atëherë nuk na mbetet tjetër veç t’i përgëzojmë fashistoidët që kanë mbirë si kërpudhat në pjehun e historisë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …