Halil Ibrahimi: Komb i aksidentuar

Ditën e shtunë, më 29 gusht në magjistralen
Prishtinë – Fushë Kosovë ndodhi një aksident i rëndë automobilistik në të cilin
u lëndua vozitësi i makinës i cili edhe e shkaktoi aksidentin. Deri këtu asgjë
e pazakontë. Pasiguria në komunikacion që shkakton numër treshifror viktimash
çdo vit në Kosovë pothuajse është bërë një lajm i rëndomtë. Fatkeqësisht,
Kosova është një arenë e frytshme aksidentesh, dhe jo vetëm atyre rrugore. Një
mënyrë e pazakontë e raportimit të aksidentit medoemos ta tërhiqte më shumë
kërshërinë se sa vetë rasti fatkeq. Sipas zëdhënësit të Policisë së Kosovës, i
aksidentuari i përkiste nacionalitetit turk, por nuk dihej ende nëse ishte
shtetas i Kosovës apo jo. Pyetja që të vërdalliset vetvetiu ndër mendje është:
çfarë lidhje, ose çfarë rëndësie ka xhanëm përkatësia etnike e dikujt në një
aksident rrugor? Kujt i hyn në xhep feja, etnia, profesioni apo datëlindja e të
aksidentuarit?

Në Kosovën e pasluftës folklorizmi patriotik dhe
ikonografia kombëtare nga një strumbullar rreth së cilit është mbajtur së
bashku kombi në periudhat e rënda të dekadave të kaluara, është kthyer në
mitologjinë më të favorshme për të fituar kredibilitet dhe financa.Për një
popull dhe komb ku korrupsioni, vjedhja, krimbja e sistemit gjyqësor, vdekja e
atij arsimor mund të jenë të krahasueshme vetëm me vende të largëta të Afrikës
dhe Azisë është gjetur ilaçi i mashtrimit dhe ky është patriotizmi. Por jo një
patriotizëm dhe atdhedashuri që të nxitë për t`i luftuar të gjithë krimbat e
mësipërm, por një kombëtari boshe e cila vetëm sa i bën vend më të rehatshëm
apatisë dhe gjendjes së rëndë të aksidentimit të kombit. Çështja e kombit, dhe
rrjedhimisht nga kjo e patriotizmit, kur del prej suazave të prakticitetit dhe
dobisë së gjithëmbarshme shoqërore dhe vepron vetëm në terrenin e miteve dhe
përrallave, atëherë bëhet faktor destruktiv, naiv e qesharak. Aq shumë jemi të
bombarduar me përrallat mitologjike për kombin sa që edhe në një rast fatkeq
siç është aksidenti rrugor i përmendur në fillim të këtij shkrimi ne shohim
kombe përpara vetë aksidentit!

Çfarë rëndësie mund të ketë nëse i aksidentuar është
shqiptar apo turk apo amerikan? Në ndonjë rast të krimit etnik do të mund të
ishte me rëndësi të dihej nëse dikush ishte shqiptar, rom apo serb, por në një
aksident kujt i hyn kjo në punë?! Fatkeqësisht kjo është një rrjedhojë e
pashmangshme e klimës ku jetojmë. Gjithandej jemi të rrethuar me flamuj, këngë
patriotike, statuja, iliromani dhe mitologji të cilat identifikohen me
patriotizëm dhe kombëtari për të ushqyer popullin me krenari boshe në mungesë
të mirëqenies së vërtetë. Kudo nëpër Afrikë, Azi e bile edhe në Amerikë
kërkojmë ilirët e humbur. Krenohemi me gjatësinë disametërshe të Skënderbeut
dhe Edi Ramës! Droni ‘patriotik’ i Beogradit është lajm i majave për disa muaj
rresht, bile më i rëndësishëm edhe se negociatat me Serbinë në Bruksel. Thirrja
për të ndihmuar financiarisht dronistin e Beogradit merr më shumë jehonë se
cilado thirrje për t`i ndihmuar ndonjë të vobekti. Shtoja kësaj edhe ndonjë
këngë ku krejt koti përmendet ndonjë ilir, shqiptar apo dëshmor dhe kaq, u bë
kombi, u bë Kosova, u bë Shqipëria.

Në rastet e tilla nuk ka si të mos kujtohet Ernest
Koliqi. Në kryeveprën  e tij ‘Tregtarët e
Flamujve’, shumë kohë më parë ai e vëren se krejt kjo maskaradë me flamuj, komb
dhe patriotizëm është në fakt tregti hesapi për interes të një grushti
njerëzish e në kurriz të popullit. “Posi. U bë Shqipnia – thotë ai nëpërmjet
karakterit të veprës së vet – Dalin të marrët e vikasin “Rrnoftë Shqipnia. Ti i
meçëm, përgjigjesh tue bërtitë në kupë të qiellës ‘Rroftë po, e shpejt me
porositë flamuj’. Na shkyeju ‘rrnoftë’ e ti shit, ban pare tue tregtue me
ndjesitë tona. Lojë e bukur, por s’të ka dalë”. Gjithçka e saktë përveç fjalëve
të fundit. Sipas Koliqit kjo tregti me flamuj e me komb nuk ka për të pasur
sukses, kurse ne sot shohim se suksesi i kësaj shitjeje të kombit për
ikonografinë dhe përrallat mitologjike kinse patriotike është marramendës. Nga
kjo tregti flamujsh e kombesh bëhen këngë që shiten për mijëra euro, bëhen
pallate milionëshe me ashensor, bëhen pushime, sigurohet ardhmëria e
stërnipave, kurse të tjerëve e tëra që u ngelet nga tregtia është një dyfjalësh
i marrë “Rrnoftë Shqipnija” ose “Kosova Republikë”!

Politikani shqiptar i pasluftës e ka përdorur më së
miri folklorin e kësaj tregtie me flamuj në raport me shtetin dhe popullin. Për
shkak të mungesës së kredibilitetit politik apo edhe korrupsionit deri në fyt,
ky soj politikani e ka të domosdoshme që të kërkojë mbështetje ose tek bëmat e
tij të luftës, ose tek përrallisja për të atin, gjyshin apo bile edhe
stërgjyshin që ka luftuar dhëmbë për dhëmbë me turkun, serbin apo komunistët,
ose tek loja me flamuj, ose tek rugovizmi, Skënderbeu apo Gonxhe Bojaxhiu.
Koncepti i politikanit të tillë për shtetin është tribalist. Në një vend normal
në rastet kur kërcënohet kryeministri i vendit, bie fjala, thirret në
funksionim të organeve të rendit, kurse kryeministri i Kosovës së aksidentuar
mëton t`i luftojë kërcënimet ndaj tij me kanun, shqiptari, luftë mahallash dhe
dërdëllisje për të atin e tij patriot. Kallëpi i tillë i politikanit, e që në
fakt është soji mbizotërues në Kosovë, nuk është i interesuar për funksionim
përsëmbari të shtetit, por e kupton pushtetin si mundësi të shtrirjes së interesave
familjare e fisnore në një territor më të gjerë. Politikani i tillë, përndryshe
i vogël në pikëpamjet e tij ndaj botës, e ka të vështirë që të dalë mbi
konceptin e ikonografisë dhe patriotizmit sipërfaqësor për shkak të babëzisë së
papërmirësueshme dhe prandaj synim karriere e ka që popullin ta bindë jo me
punë, por me përralla flamujsh e kombesh duke e luftuar edhe varfërinë me
flamur; edhe papunësinë me Ilir Shaqirin; edhe korrupsionin me Zahir Pajazitin;
edhe krimin e organizuar me Skënderbeun!

Ky është kombi shqiptar i ditëve të sotme, i
aksidentuar rëndë në një rreth vicioz gërshetimi feudesh, principatash dhe
skllavopronarësh modernë që vetë bëjnë mitet për flamujt dhe kombin, vetë i
shesin dhe vetë përfitojnë kurse popullin e thërrasin në sakrificë për to.
Prandaj e ripërsërisim, Kosova është një arenë e frytshme aksidentesh, dhe jo
vetëm atyre rrugore! Kosova dhe shqiptarët janë të aksidentuar rëndë me
vjedhjet, varfërinë, politikanët e pangopur, arsimin e pështirë, gjyqësinë e
korruptuar. U ardhtë fundi!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …