Jakup Krasniqi

Jakup Krasniqi: Akademia e Shkencave dhe Arteve të Serbisë thërret për një luftë të re në Ballkan

Serbia që nga mbarimi i luftërave për krijimin e Serbisë së Madhe, asnjëherë nuk ka pushuar angazhimet e saja të përhershme sesi ne paqe ta kthejë atë që e kishte humbur në katër luftërat e zhvilluara në hapësirat e ish-Jugosllavisë: Slloveni, Kroaci, Bosnjë-Hercegovinë dh Kosovë!

Sesi politika zyrtare e Serbisë dhe ajo e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Serbisë (ASHAS) i kanë vënë vetes si qëllim “mbrojtjen e interesave të popullit serb në rajon, i cili ishte dhe është imperativ politik, historik dhe moral”. Sidomos për Ivica Daçiqin e Vuk Jeremiqin, të cilët jo pak herë deklaronin se: “Është normale që prioritet për ne është pozitat e serbëve në rajon…” Po kësaj valleje, por në mënyrë të programuar, iu bashkuan edhe akademikët Dobrica Çosiq e Lubomir Tadiq, të cilët përgatitën Memorandumin 2 (2011) të ASHAS, i cili në dallim me Memorandumin 1 të vitit 1986, është dokument intern, i cili iu është dërguar anëtarëve të kabinetit qeverisës për lexim, por  “pa shpërndarje të mëtejshme” (https://hr.wikipedia.org/wiki/Drugi_Memorandum_SANU).

Në mes këtyre Memorandumeve ekziston edhe një dallim esencial. Në të parin hartuesit qaheshin sesi “Serbia atë që e kishte  fituar me luftë e humbiste në paqe”. Në Memorandumin e dytë kërkojnë që “Serbia ta fitonte në paqe, atë që humbi në katër luftëra”! (Po aty) Shih, për të arritur ketë në fund të viteve ’90 e në fillim të shekullit të ri, Serbia kishte angazhuar një grup të intelektualëve edhe ekspertëve të ndryshëm për të përgatitur dosje kundër njerëzve të UÇK-së. 27.000 faqe (Bardhyl Mahmuti: Mashtrimi i madh, Çabej 2015),f – 447) material i kishte dorëzuar në Gjykatën e Hagës dhe OKB-së, kishte hartuar edhe një seri të Librave të Bardhë (1999 – 2003) për t’i akuzuar të tjerët e në ketë kontekst edhe pjesëtarët e UÇK-së. (Po aty, f, 401) I fundit nga ajo seri “për t’i kthyer humbjet në luftëra, në fitore në paqe” është hartimi i Memorandumit të Dytë (2) nga ASHAS-ja.

Memorandumi 2 është përgatitur dhe ka për qëllim që ta shpëtojë Serbinë pas gjithë humbjeve të pësuara në hapësirat e ish- FJ-së. Qëllimi i këtij Memorandumi është që të vendosë Serbinë në pozita të barabarta me të gjitha shtetet që ajo kishte bërë agresion. (http://www.hrvatskipravoslavci.com/index.php?option=com_content&view=article&id=707:nova-platforma-za-irenje-velike-srbije-memorandum-2&catid=1:vijesti&Itemid=10)

Në disa paragrafë të Memorandumit 2 janë dhënë qëllimet dhe orientimet kryesore sipas të cilëve Serbia duhet dhe mundet të shpëtohet nga proceset gjyqësore ndërkombëtare. Gjithashtu, Memorandumi i përmendur Qeverisë së Serbisë i jep orientime sesi t’i zvogëlonte përgjegjësitë e Serbisë për gjenocidet dhe krimet e kryera në Kosovë, Kroaci e Bosnjë-Hercegovinë. (http://www.cro-eu.com/forum/index.php?topic=3332.0). Gjithashtu ata, akademikët, kërkojnë që të shpërndahej përgjegjësia edhe në shtetet që kishin dalë fituese nga luftërat t’ju montoheshin procese gjyqësore në mënyrë që edhe ato të  vendoseshin në pozita të barabarta me Serbinë. (http://www.hrsvijet.net/index.php/kolumna-ivica-ursic/138-arhiva-stari-hrsvijet-net-2/17655-to-sadri-velikosrpski-memorandum-2)

 Autorët e Memorandumit 2 detajisht kanë paraparë sesi e në ç’masë Serbisë duhet të veprojë në mediet rajonale e ndërkombëtare për të përfunduar proceset e ish-përfaqësuesve të politikës serbe, përfshirë edhe proceset e ushtarakëve të lartë serbë, të cilët ishin në proceset gjyqësore në Tribunalin e Hagës (Vojsllav Sheshel, J. Stanishiqin, Frenkiju Simativiqin, general Momqillo Perishiqin. ……). (http://www.hrvatskipravoslavci.com/index.php?option=com_content&vieë=article&id=707:nova-platforma-za-irenje-velike-srbije-memorandum-2&catid=1:vijesti&Itemid=10)

Të gjitha këto duhet të bëheshin me qëllim që të tërhiqej vëmendja e publikut, të grumbulloheshin aktakuza, të shpalleshin fletarrestet si ky i Ramush Haradinajt dhe të organizoheshin procese gjyqësore para organeve gjyqësore serbe kundër shtetasve të Bosnjë-Herecegovinës, Kroacisë e Kosovës, të cilët kanë marrë pjesë në luftërat kundër Serbisë (Po aty). Memorandumi 2 përpunon format sesi shtetet fqinje Bosnjë-Hercegovina, Kroacia e Kosova të viheshin në pozita që të tërhiqeshin nga aktakuzat e paralajmëruara në gjykatat ndërkombëtare (Po aty). Ndonëse, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë nuk duket se ishte e interesuar që ta shpallte fajtore Serbinë, e cila pastaj do të detyrohej që t’i paguante dëmet e luftërave. Dhe dëmet e luftërave të shkaktuara nga Serbia janë të mëdha.

Si politikanët serbë, po ashtu edhe akademikët ishin të angazhuar sesi me aksione të vendosura Serbia të sillej ne pozita të barabarta me viktimat e shumta dhe të dëmtuarit e shteteve përreth. Qëllimi ishte që në çdo mënyrë të pengohet (tejkalohet) çdo izolim ose pengesat që Serbia t’i vazhdon bisedimet me BE-në.

Këto ishin disa vetëm disa udhëzime të Akademikëve serbë se më çfarë vëmendje qeveritarët serb duhej të përcillnin opinioni botëror deri të ndërprerja përfundimtare  e mandatit të Tribunalit të Hagës. (http://www.cro-eu.com/forum/index.php?topic=3332.0) Nuk ka asnjë dyshim, Serbia i friksohej shumë vazhdimit të Tribunalit të Hagës dhe në një masë ia ka arritur qëllimit. Ia ka arritur qëllimit që të mbyllej Tribunali dhe të barazoheshin krimet serbe me ato kroate, myslimane e të Kosovës. Nuk ka asnjë dyshim më e dëmtuara në këto procese po del të jetë Kosova. Miratimi i Gjykatës Speciale nga institucionet e Kosovës është kulmi i padrejtësisë ose më mirë të themi i vetë padrejtësisë që përfaqësuesit e popullit në Kuvendin e Kosovës ia bënë shtetit të tyre.

Akademia Serbe merret me politika të errta!Ajo merret më atë sesi duhet destabilizuar qeveritë e shteteve fqinje, nën moton: “qeveri e dobët, shteti i  dobët (Po aty)”. Edhe në këtë plan politika serbe është treguar e suksesshme, sidomos në Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë. Në ketë kontekst, sipas autorëve të Memorandumit 2, provokimii problemeve të brendshme,me pakënaqësi e protesta në shtetet fqinje, ishte angazhim i përhershëm dhe i vazhdueshëm. “Në shtete të destabilizuara ashpërsia e akuzave kundër Serbisë dobësohen njëkohësisht (Po aty)”, llogarisin autoret dhe nuk gabuan.

Nëse deklarativisht qeveritarët serbë thonë se sovraniteti i vendeve fqinje nuk vjen në pikëpyetje, zyrtarët e Beogradit nuk tërhiqen nga strategjia e instrumentalizimit të serbëve në vendet e rajonit. Ata edhe në këto plane janë udhëhequr nga praktika dhe teoria e Millosheviqit “foli populli” (dogagjaj naroda), vazhdues i kësaj politike pa dyshim që është Daçiqi, i cili kurrë nuk është tërhequr nga ajo praktikë  e krimit dhe e gjenocidit. (Po aty).

Një kapitull të veçantë Memorandumi 2 i kushton bashkësisë serbe në Vukovar, në Sllavoninë Lindore dhe në pjesën veriore të Kosovës. Ata kërkojnë me ngulm që serbët në këto vende duhet të jenë popull konstituiv. (http://www.hrsvijet.net/index.php/kolumna-ivica-ursic/138-arhiva-stari-hrsvijet-net-2/17655-to-sadri-velikosrpski-memorandum-2 )

 Akademia Serbe i sugjeron qeveritarëve në Beograd që në shekullin XXI, Serbia duhet të angazhohet që “në paqe të fitohet ajo që ka humbur në Luftë…vendet e humbura kurrë nuk duhet t’i shohim si humbje definitive.” (http://www.cro eu.com/forum/index.php?topic=3332.0)

Nuk ka asnjë dyshim, Serbia edhe sot e kësaj dite është duke kultivuar me vendosmëri politikat e vjetra për Serbi të Madhe, madje edhe në ketë plan ka një mbështetje të fuqishme nga qarqe zyrtare e akademike të Botës Perëndimore. Këtu nuk përjashtohen as një nga mekanizmat që u morën me Raportin e Dick Martit.

Të gjitha zhvillimet që po ndodhin në Kosovë e për Kosovën që nga fillimet e bisedimeve në Bruksel dhe sidomos zhvillimet e viteve të fundit, konfirmojnë katërçipërisht se Serbia do të vazhdojë me të gjitha kapacitetet e saja të angazhohet për një autonomi, mbase dhe Republikë Serbe në Kosovë. ASHAS dhe Qeveria serbe gjatë gjithë këtyre viteve janë angazhuar që ta kthejë vëmendjen e medieve rajonale e ndërkombëtare për tërheqjen e  vëmendjes për përfundimin e ndjekjeve nga Tribunali i Hagës në ndjekjen e politikanëve e ushtarakëve të lartë serbë, për krimet që ata i kryen në Kosovë, Kroaci e Bosnjë-Hercegovinë.

Të përfundojmë: Nga gjithë kjo që u tha rezulton se shteti serb, i cili ushtroi gjenocide në të tri shtetet e përmendura, po del më i pafajshmi, ndërsa shqiptarët, mbi të cilët politikat serbe nga ajo e Garashaninit, e Kral Petrit, e Mbretit Aleksandër, e Titos dhe e Rankoviqit deri te Millosheviqi, ka ushtruar secili prej tyre politika të gjenocidit mbi shqiptarët. Nuk ka asnjë dyshim, burimi i konfliktit shqiptaro-serb duhet kërkuar te mitet serbe. “Këto mite, thotë Hans Peter Rullmann, të keqinterpretuar, janë manipuluar nga politikanët dhe historianët e politizuar serbë, me qëllim që t’i japin aureola lavdie e fantastike të realitetit të tyre, të një populli relativisht të vogël, joprodhues, bile të parëndësishëm në ‘marrëdhënie politike’, e cila në të vërtetë, nuk ka ekzistuar kurrë” (Leo Freundlich: Golgota shqiptare,  Shtëpia botuese, “Lilo”, Tiranë 1995, f. 15.) Ndoshta fati ynë i hidhur filloi “në Berlin në vitin 1878, aty ku filloi tragjedia e gjatë Shqiptare, të një tragjedie që nuk po i duket fundi askund”.  (Po aty, f. 25)

Në gjithë këto tragjedi, pa dyshim që faji duhet kërkuar edhe në çakordimet shqiptare ndër vite si dhe heshtja e Fuqive të Mëdha, të cilat më shumë se njëherë në emër të paqes e heshtën gjenocidin serb, të përsëritur disa herë që nga vitet 1876/78 e deri në vitet 1998/99.

Në kohën tonë, faji është shtrirë në të gjitha shtresat e organizuara të shoqërisë sonë, e sidomos në politikën qyqare (ndoshta?!), e në disa media  te një orientimi më shumë se të dyshimta! Që jo pak herë, gjatë këtyre viteve të pas luftës çlirimtare kanë qenë në të njëjtat gjatësi valësh me politikën serbe të Beogradit?! Ndoshta “rasti është mbreti i botes”?!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …