Ismet Hajrullahu

Ismet Hajrullahu: Shqipëria dhe Kosova ndërmjet Lindjes e Perëndimit

Serbia është natyrshëm jashtë BE-së, për vetë faktin që ajo është zonë e pranuar edhe nga vetë serbët, si zonë e interesit rus. Deri këtu në rregull. Po Shqipëria dhe Kosova , përse do të ngelëshin jashtë BE-së, kur historikisht Shqipëria është parë nga Evropa si një digë për të përballur ekspansionin ruso- turk në Evropë?

Ateherë, lind pytja , cila është arsyeja që BE-ja, nuk ka interes për Shqipërinë dhe shqiptarët të jenë pjesë e saj? Kjo është një pytje që ngërthen brenda saj shumë pikëpyetje! Por në këtë rast dua të ngreh vetëm një paralele dhe të perqendrohem në një fakt të vetëm e shumë domëthënes: Kushtetua.

Jo çdo veprim i politikanëve është i nevojshëm të jetë i dukshëm ashtu që populli të arrijë të kuptoj se ku është qëllimi dhe caku final. Gjithësesi, pavaresisht qëllimeve të politikanëve, e sidomos kur ato nuk janë në interesin më të mirë të popullit, qytetarët kanë në dispozicion Kushtetutën e vendit, përmes së cilës duhet t’iu kujtojnë se ku qëndrojnë limitet, përtej të cilave nuk mund të kalojë askush, e sidomos pa vullnetin e shprehur të sovranit.

Nëse juristët Kushtetutën do e quanin si aktin më të lartë të një shteti, disa nga ne e kemi më të lehtë ta përkufizojmë si kornizën e vlerave themelore, të cilën përfaqësuesit e popullit kanë vendosur ta jetësojnë duke kërkuar respektim të saj, në kuadër të të gjitha degëve të pushtetit. E kur jemi tek vlerat, si Shqipëria, ashtu edhe Kosova, janë dy shtete të cilat shquhen për bashkjetesën e besimeve të ndryshme fetare. Por pavarësisht kësaj, Kushtetutat e këtyre vendeve, në dispozitat e tyre themelore kanë përcaktuar që janë shtete laike dhe neutrale në çështje të besimeve fetare. Duke qenë de juro e tillë, situata faktike duket të jetë pak më ndryshe. Kur jemi te laiciteti, ndoshta në mendim të parë mendohet të jetë çështje formale e që nuk kërkon shumë debat, mirëpo në një shikim të dytë e të tretë, del të jetë jetike dhe përcaktuese për të ardhmen e Shqipërisë dhe Kosovës, e sidomos nëse flasim për të ardhmen e tyre Evropiane.

Në anen tjetër, rezultatet e studimit të “European Stability Initiative” (një think tank evropian), tregojnë se për sa i përket antarësimit në BE, Shqipërinë dhe Kosovën, bashkë me gjithë Ballkanin perendimor, mund t’i presë fati i Turqisë.

Sa për të rikujtuar, Turqia pati aplikuar që në vitin 1987, për tu antarësuar në BE. Por janë bërë mbi tre dekada e ajo mbetet ende jashtë! Për më shumë, që nga zhvillimet e viteve të fundit të regjimit autoritar të instaluar në Turqi, çështja e antarësimit të saj në BE, as nuk është më pjesë e agjendës së Parlamentit Evropian. Por regjimi autoritar nuk është e vetmja arsye e rezitencës së Evropës ndaj Turqisë. Mos të harrojmë se edhe Turqia është percaktuar si shtet laik (në letër), ndërkohë që veprimet dhe qëllimet, shpërfaqin një tendencë apo vullnet të politikës turke, të shnëdrrimit të shtetit Turk në një shtet islamik. Sa për ilustrim, rikthimi i dënimit me vdekje si çështje në kuadër të diskursit të brendshëm politik, sinjalizon pikërisht për përfshirje të koncepteve islame dhe shmangie flagrante të respektimit të të drejtave themelore të njeriut. Por e gjithë kjo nuk erdhi brenda nje ditë!

Gjithësesi, nisur nga interesat, fillimisht gjeopolitike e me pas edhe ato politike, mospranimi i Turqisë “islamike” në BE, është kompensuar duke i dhënë asaj ndikim ekonomik dhe politik në Ballkanin Perendimor, e sidomos një ndikim absolut në Shqipëri e Kosovë. Turqia tashmë ka privatizuar, ka marrë në koncesion apo ndërtuar sektorët kryesorë infrastrukturore të Kosovës: rrjetin shpërndarës të energjisë (KEDS), transportin ajror (Aeroportin…) dhe ka ndërtuar autoudhët e Kosovës dhe të Shqiperisë si dhe veprimi i fundit i Ministrit të Jashtëm të Shqiperisë, duke i quajtur shtetasit turq “vëllezër”, janë indikacione të mjaftueshme për të kuptuar se sa të perhumbur e të dominuar nga Turqia jemi.

Të gjitha këto nuk kalojnë pa u vënë re! Se perëndimi i sheh Kosovën dhe Shqipërinë si vende turkofile dhe de-fakto islamike, flet edhe një fakt tjeter, i cili më pak vemendje do duhej të ishte mjaft i dukshëm dhe shqetëues.

Çdo vit, në festat e fesë islame, shumë personalitete evropiane, në kundershtim me kushtetutatat tona, nuk harrojnë që të na urojnë nëpermjet urimeve që i adresohën personaliteteve të larta institucionale dhe politike të të dyja shteteve shqiptare. Si shtete laike dhe me popullsi me besime të ndryshme të cilat bashkëjetojnë në një  harmoni të jashtezakonshme, kjo shpërfaq edhe njëhere vlerat e një qytetrimi të lashte të shqiptarëve. Po krerët institucionale, si andej dhe këtej kufirit, a janë të vëtëdijshëm për mesazhin sublim të këtyre urimeve? Unë them që jo!

Përderisa përsonalitet e larta politike të Kosoves dhe Shqipërisë, në kundershtim me kushtetutat tona, pranojnë urime të tilla, fillimisht ata japin sinjalin që shtetet tona janë islamike, fyejnë qytetarët shqiptarë të cilët i përkasin religjioneve të tjera duke i vendosur ata indirekt në margjinat e shoqerisë. si dhe duke stimuluar urrejtjen ndërfetare, shkelin në mënyrë flagrante vlerat themelore të percaktuara me aktin më të lartë juridik të dy shteteve, si dhe janë në kundërshtim me vullnetin e plotë të qytetarëve.

Ngjajshëm, e që po prap bazohet në të njejten logjikë, antaresimet në organizata me bazë fetare, siç ishte antarësimi i Shqipërisë në Koferencen Islamike (Organizata Islamike për Bashkepunim), vetem sa e perforcon qëllimin e heshtur të kesaj klase politike, i cili është ta identifikojë Shqiperinë, e si rrjedhojë të gjithë popullin shqiptar, përpara BE-së dhe botës, si shtet e popull islamik.

Kur dihet botërisht. se populli shqiptar në krye me Gjergj Kastriotin-Skenderbeun mbrojtën si qyteterimin shqiptar, ashtu edhe atë evropian, nga ndikimi dhe pushtimi Osman, e nëse përsonalitetet tona politike, kanë ndarë mendjen të tëntojnë të tjetersojnë percaktimin

 e popullit tonë ndër shekuj, atëherë do duhet ta mbajnë te vetmuar gjithë peshen e fajit dhe natyrisht do klasifikoheshin si degjenerues të aspiratave kombëtare të shqiptarëve !

Mirëpo, historinë nuk mund dhe nuk duhet të guxojnë ta tjetërsojnë individë, që për interesa të ngushta personale, ekonomike e politike, shpërfillin mundin, idealet dhe interesat e një kombi të tërë, i cili për shekuj me rradhë i ka ndërtuar e mbrojtur pa kushte. Prandaj, e ardhmja e shqiptarëve nuk guxon të zhvendoset në lindje. Ajo gjithnjë ka qenë e duhet të mbetet në Perëndim dhe me Perëndimin!

Ndërsa perëndimit i mbetët të korrigjojë gabimet e veta në raport me shqiptarët, duke zhbllokuar procesin e integrimit të Shqiperisë dhe Kosovës, si dhe duke permbyllur sagen shekullore të pushtimeve ushtarake, ekonomike e kulturore, të shqiptarëve.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …