Pirro Prifti: “Kur katundaria zbret në qytet-Atdheu osht në rrezik”

Kjo e ashtuquajtur aforizmë e thënë para 70 e ca
vitesh më parë nga Qazim Mulleti (gjithmonë sipas komedisë me të njëjtin emër
të luajtur mjeshtërisht nga Robert Ndrenika), mbetet pak a shumë në të njëjtin
nivel vigjilence ashtu sikundër ishte thënë në atë kohë por me kontekst të
ndryshëm. Në atë kohë Qazim Mulleti hidhte idenë e rrezikut nga ana e
fshatarësisë (katundarisë) e cila ishte lidhur me komunizmin dhe lufta e tyre
do të rrezikonte sipas tij rregjimin fashist por dhe të atij.


Aktualiteti i kësaj pseudo-aforizme është i
pranishëm në Shqipërinë e sotme jo në rrezikun realisht të shëmbjes së
rregjimit të sotëm por në shëmbjen dhe rrezikun që erdhi pas viteve `90, nga
mentaliteti katundaresk në drejtimin e vendit, nga mungesa e profesionalizmit
në drejtimin e vendit, nga rreziku qe vjen nga prania militantizmi partiak në
drejtimin e vendit, nga prishja e hierarkisë profesionale, dhe në përgjithësi
nga copëtimi i  zinxhirit të përgatitjes
së specialistëve në çdo fushë bazuar në eksperiencën profesionale në raport me
moshën.

Shmangia dhe largimi nga drejtimi i vendit dhe i
sektorëve të vëndit, i teknokrateve dhe meritokratëve dhe në përgjithësi i
sistemit teknokraik dhe meritokratik i drejtimit të vëndit në të gjitha fushat
si ato ekonomiko-financiare, mjekësore, arsimore, inxhinjerike të të gjitha llojeve,
administrative, ushtarake politike,  po
shkakton pikërisht po atë që thamë më sipër rrezikimin e vendit që të ecë në
mënyrë të stabilizuar për tu integruar në BE duke plotësuar detyrat e lëna nga
Bashkimi Europian.

Dihet se këto detyra të lëna nga BE mund të
realizoheshin shumë më përpara por edhe sot me sukses, nëse në drejtim të
fushave respektive do të ishin specialistë, profesionistë, teknokratë, dhe
meritokratë të këtij vendi.

Fatkeqësisht kjo nuk ka ndodhur, dhe përpjekjet që
po bëhen sot nga maxhoranca respektive megjithëse janë serioze, e kanë të
pamundur të realizojnë në mënyrë të shpejtë `detyrat e shtëpisë` të lëna nga
BE, uljen e papunësisë, uljen e nivelit konfliktual politik, dekriminalizimin e
politikës.

Faktorët e tjerë të rëndësishëm se përse  mbetet `atdheu në rrezik për shkak të
zbritjes së të ashtuquajturës `katundari` , spjegohen me :

Futjen ne poste drejtuese jo-politike, të personave
pa eksperiencen e duhur dhe pa profilin e duhur,

Futjen ne poste drejtuese politike të personave
militantë dhe të inkriminuar,

Futjen në poste politike dhe jo-politike të
individëve për arësye klienteliste dhe korruptive, me qëllim që të shmangen ata
me eksperiencë të cilët mund tu prishin aferat e ideuaa nga drejtuesit politike
sepse do të kërkonin zbatimin e ligjit,

Prishjen e institucioneve të rëdësishme si ai i
urbanistikës, i ndërtimit, i bujqësisë, të cilëtë orientonin dhe sugjeronin
zgjidhje të arësyeshme të zhvillimit të vendit,

Përvehtësimi i pasurive të shtetit dhe të popullit
nga grupe të rëndësishme politike nëpërmjet nxjerrjes së këtyre pasurive në
ankande jo të rregullta,

Funksionimi i pushtetit të tretë- i Drejtësisë jo si
pushtet i pavarur por i pushtet jo-cilësor e jo-profesional, dhe ndërhyrja e
politikës në çështje të caktuara duke dhënë vendime të padrejta,

Emigrimi masiv i popullatës dhe i brezit të ri për
të gjetur punë duke shkaktuar një humbje të madhe të fuqisë puntore por dhe të
inteligjencës.

Çvendosja masive e popullatës rurale për në qytetet
e mëdha për një jetesë më të mirë.

Argumenti i të ashtuquajturës `katundari` sipas
Qazim Mulletit i cili shpreh me këtë term një përbuzje ndaj popullit të
thjeshtë dhe më saktë ndaj fshatarëve të varfër që u bashkuan në atë kohë me
luftën nacional-çlirimtare, në komentin tim ka një kuptim simbolik duke
përdorur fjalën `katundari` me idenë e ardhjes në pushtet pas viteve `90 e
këtej të intelektualëve ruralë të cilët u dyndën në qytete për të gjetur jo
punë -por punë si drejtuesa, duke u përfshirë në politikë dhe npërërmjet saj të
futen në drejtim të vëndit (me bekimin e politikës anormale shqiptare të
drejtuar nga ish komunistët e sigurimsat së bashku me spiunët); erdhën për të
drejtuar dhe jo për të punuar so cdo njeri tjetër nëpërmjet punës së ndershme
dhe jo nëpërmjet konkurimit, por nëprmjet futjes në parti, militantizmit
partiak duke rrënuar me dashje hierarkinë profesionale, teknokratët,
eksperiencën në punë, duke shamngur njerëzit me eksperiencë në punë të cilët
mund të drejtonin me maturi vendin.

Termi `katundari` ka të bëjë sot (sipas mendimit
tim), me kuptimin e futjes në drejtimin e shtetit të njerëzve pa eksperiencë,
militantë dhe me mentalitet fshataresk e duke lënë në hije dhe duke
nënvlerësuar e shmangur hierarkinë profesionale të përgatitur me aq mund gjatë
viteve.

Kjo në fakt ka vënë në rrezik stabilitetin e vendit
për shkak të mungesës së drejtimit me eksperiencë të vëndit por edhe të dhënies
së zgjidhjeve të matura e të zgjuara në rastet e vështira ekonomiko-politike të
vëndit.

Ka qënë ndihma e BE dhe e SHBA që ka shmangur gjakderdhjet
dhe rrënimin e destabilizimin e Shqipërisë nga veprimet e nxituara apo
korruptive të drejtuesve politikë dhe të tjerë.

Kjo vërteton edhe një herë se `katundaria` e dyndur
në drejtimin e vendit, e vendosur aty pa asnjë lloj kriteri vite me rradhë,
vazhdon të shkaktojë edhe gjatë kësaj periudhe, një rrezikim të fateve të
vëndit në kuptimin e vonimit të integrimit, mosbesimit nga ana e partnerëve të
huaj, dhe vazhdim e konflikteve politike brënda vendit për shkak të aferave
korruptive e klienteliste, të cilat pengojnë progresin normal të Shqipërisë dhe
integrimin e saj sa më parë në BE.

Le të shpresojmë që Maxhoranca në fuqi nëpërmjet
reformave tërësore që mendon të realizojë, të arrijë të stabilizojë vendin duke
i dhënë përparësi drejtimit të vëndit me anë të teknokracisë, meritokracisë,
dhe rivendosjen e hierarkive profesionale ashtu si e kanë dhe vëndet
perëndimore.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …