RKL: Vdiq Mandela i Afrikës, është gjallë e i fortë Mandela i Evropës

Vdekja e jugo-afrikanit, Nelson Mandela, në moshën 95-vjeçare, e ktheu kujtesën e botës përparimtare demokratike drejt këtij personalitet me rëndësi botërore, për shkak të idealeve të tij çlirimtare e humane, për shkak se për bindjet e tij vuajti rreth 30 vjet burg në kohën e kolonializmit dhe Aparthejdit në Afrikën e Jugut. Vdekja e Mandelës kudo në botën demokratike u prit me dhembshuri e pikëllim, sepse u nda nga jeta njëri  prej yjeve ndriçues dhe shembull-dhënës i lirisë.

 

Përveç Afrikës, po thuaj se  në të njëjtën kohë edhe në Evropë, në Kosovën e pushtuar nga Jugosllavia e Titos, Rankoviqit e Milosheviqit, do të shquhet një emër i fortë i rezistencës kombëtare, i humanizmit dhe i paqes,  Mandela i Evropës, Adem Demaçi, i cili për shkak të aktivitetit të tij çlirimtar, për shkak të bindjeve, për shkak të kërkesave për liri, barazi e vetëvendosje u mbajt në burg plot 27 vjet, po aq sa ishte mbajtur nëpër burgjet e Afrikës së Jugut edhe Nelson Mandela.

 

Jo rastësisht   historia e Rezistencës shqiptare në Kosovë e më gjerë lidhet me Adem Demaçin, i cili për shkak të bindjeve dhe kërkesave të tij të hapura për liri e barazi , për herë të parë u burgos nga regjimi policor i RSFJ-së  55 vjet më parë, më 19 nëntor të vitit 1958.  Më vonë do ta burgosin  edhe dy herë dhe të dyja herët do të dënohet me nga 15 vjet burg.

Kanë kaluar 55 vjet që nga burgosja e parë  dhe Adem Demaçi rron si gjithnjë, vertikalisht dhe me dinjitet, i bindur se një pjesë e programit kombëtar, të cilin kishte synuar ta realizonte tashmë është realizuar edhe pse ka mbetur shumë punë për t’ u bërë. Tani kur Baca po brengoset për fatin e lirisë së Kosovës, tani kur hyzmetçarët e ish regjimeve okupatore iu kanë qepur institucioneve të Kosovës dhe shansin e tyre të humbur me luftën fitimtare të UÇK-së e shohin në rikthimin e Serbisë në Kosovë, jo rastësisht kanë filluar edhe sulmet verbale kundër Bacë,  Adem Demaçit, i cili asnjëherë në jetën e tij nuk është përkulur para vështirësive, dhunës, linçimit dhe etiketave të poshtra e të liga të UDB-ashëve, bijve dhe bijave të tyre.  Madje nuk është përkulur as atëherë kur mercenarët shqipfolës të  jugosllavizmit kishin kamxhikun, revolverin, pushkën e tankun e Beogradit, ndërsa tani kanë vetëm  dhëmbë e dhëmballë të rënë, dhe nuk mund të na kafshojnë sikur na kanë kafshuar deri në 11 qershor të vitit 1999, kur Ushtria Çlirimtare e Kosovës e ndihmuar nga NATO-ja dëboi  përgjithmonë nga Kosova, forcat kriminale ushtarake e policore serbe. Natyrisht se sundimi i gjatë e Serbisë në Kosovë  ka lënë prapa mbetjet dhe jashtëqitjet e veta, të cilat herë-herë dalin në sipërfaqe ashtu sikur mbetjet mbi syprinën e lumenjve, herë-herë edhe trimërohen dhe  turren  për të kafshuar, duke harruar se dhëmbët ua kemi shkulur kaherë.


 

Kështu ndodhi edhe në ditët e fundit kur Bacë, Adem Demaçi doli hapur me analizën e tij lidhur me humbjen e LDK-së, në Prishtinë dhe humbjen e PDK-së në disa komuna të Kosovës. Ai u përkujtoi  të rinjve në Prishtinë  se liria dhe pavarësia e vendit nuk është rezultat  i politikave kolaboracioniste, as i përpjekjeve paqësore të Ibrahim Rugovës dhe pasuesve të tij, por është rezultat i luftës së pareshtur për liri, të të gjithë brezave çlirimtarë, që u kurorëzuan me fitoren e luftës  së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ai, i kishte bërë me dije Isa Mustafës, kryetarit të LDK-së dhe ish-kryetarit të Prishtinës  se pikërisht ngritja e Përmendores së Ibrahim Rugovës në kryeqytet, duke derdhur miliona euro të taksapaguesve të vendit, ishte edhe një shkak më shumë për të humbur zgjedhjet. Natyrisht, se Adem Demaçi nuk do të ishte ai që është, po të mos kishte sjellë në kujtesë bëmat e pacifistit, Ibrahim Rugova, po të mos kishte treguar botërisht se ai nuk ishte as është hero, sepse askund në botë nuk shpallen heronj njerëzit si ai, duke përkujtuar kohën kur Rugova kishte shtrënguar duart dhe ishte përqafuar me kryekriminelin e Serbisë, Milosheviq dhe kishte kërkuar nga NATO-ja që ta ndalonte bombardimin e bazave ushtarake e policore serbe në Kosovë dhe gjithandej në Serbi e në Mal të Zi.

 

Demaçi tha një të vërtetë që e di tërë bota, por që nuk e pranojnë disa nga ata anëtarë të LDK-së, që u bënë trimoshë pas luftës, nuk e pranojnë as ish dhe tani instruktorët dhe inspektorët e Serbisë, KOS-istët e UDB-ashët e dikurshëm e të sotëm. Ata, kanë jetuar dhe pretendojnë të jetojnë nën hijen e Rugovës, sepse kanë qenë dhe kanë mbetur të tillë, mjeranë e hyzmetçarë të çdo të huaji, sepse për bëmat e tyre të liga nuk u dënuan as u ndëshkuan, por u mbështetën dhe u shfrytëzuan  madje edhe nga një segment i kreut të luftës së UÇK-së dhe kjo iu dha zemër. Ata u  futën në Polici, në FSK, në Administratë, në Gjykata, në Prokurori , në Presidencë, në Kuvendin e Kosovës  dhe në tëra institucionet e vendit.

Fushata që këta mendjerobër kanë ndërmarrë kundër Demaçit, është po ajo fushatë e dikurshme e UDB-së, por tani në kushte dhe rrethana të reja. Tani këta “pobratimët” e Serbisë nuk kanë më forcë as pushtet ta nxjerrin para gjyqit dhe ta dënojnë Adem Demaçin, për shprehjen e mendimeve të tij. Atyre u kanë mbetur nëpër gojë sharjet, fyerjet, lehjet dhe ato nuk kanë nevojë të merren seriozisht, sepse tekefundit njerëz janë, nganjëherë kanë nevojë biologjike të shfryjnë  valvulat e ligësisë, sikur bëri Mark  Krasniqi, i cili Adem Demaçin do ta donte vetëm të vdekur, por jo të gjallë. Dhe, ky miku më i ngushtë i Serbisë, “posllanik” i Konferencës së Prizrenit, në gusht të vitit 1945, dhëndër i Serbisë, instruktor i UDB-së, njeri që kishte ndjekur për ta burgosur Gjon Serreçin, shokun e dikurshëm të klasës, ky është njeriu që i ka ndërtuar varrin vetit për së gjalli, sepse ditën kur të vdesë nuk i vijnë dot në varrim bijat e nipat nga Beogradi, as vëllai me të vetët nga Nishi e Kragujevci. Tani ky lugat me një këmbë në varr, pretendon ta mbrojë Rugovën e vdekur nga Adem Demaçi i gjallë, nga Mandela i Evropës, vetëm sepse Demaçi ka përsëritur një konstatim historik, u ka kujtuar bashkëkombësve se Ibrahim Rugova nuk është hero, se ngrehja e një përmendore, qoftë edhe në kryeqytetin e vendit, nuk e bën heroin, se përmendoret e tilla ngulen por edhe shkulen, ashtu sikur ka ndodhur jo vetëm njëherë, dhe, jo vetëm në një vend.


Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …