UCK

UÇK-ja është kategori historike kombëtare dhe nuk mund të reduktohet roli i saj duke e trajtuar si ish-Ushtri, ish-UÇK

Në tekstet e Historisë së Popullit Shqiptar, nuk ekziston paravënia  “ish” për luftërat  e së kaluarës, sikur i vihet Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, UÇPMB-së dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kombëtare.

 

Nuk shkruhet, as nuk thuhet:

Ish-Lufta Nacional-Çlirimtare,

Ish-Lufta Partizane,

Ish-Lufta Antifashiste Nacional-Çlirimtare

Ish- lufta kundër Perandorisë Osmane,

Ish-lufta kundër shtypjes e skllavërisë,

Ish-Lidhja Shqiptare e Prizrenit,

Ish-Lidhja e Pejës etj.

 

Për dimensionet e luftërave tona çlirimtare thuhet e shkruhet:

Ish-Ushtria Çlirimtare e Kosovës,

Ish-komandanti i Shtabit të Përgjithshëm,

Ish-luftëtari i lirisë,

Ish-ushtari i UÇK-së,

Ish-i burgosuri politik…

 

Më e drejtë do të ishte të shkruhet e të thuhet shqip:

Luftëtari i lirisë, gjatë luftës çlirimtare…

Eprori… gjatë luftës së UÇK-së,

Komandanti i Zonës Operative… gjatë luftës e kështu me radhë.

Nuk mund të thuhet ish-populli shqiptar i Kosovës që ka marrë pjesë në luftë, apo që është dëbuar nga Kosova.

Ne shqiptarët gjithmonë kemi pasur probleme me pasojat që kanë sjellë pushtimet, sepse mujsharët kanë shkelur mbi ne duke na trajtuar si racë e dobët, si qytetarë të rendit të dytë dhe mjerisht një pjesë të shqiptarëve edhe e kanë bindur për ta pranuar status-quonë, rezignatën, adaptimin.

Pavarësisht arsimimit unanim në kohën e regjimit jugosllav, politika me tendenca asimiluese ka intervenuar kudo ku ka gjetur shtigje, ndërsa klasa politike shqiptare, kishte pranuar në radhët e veta edhe metodologjinë e koncepteve politike të pushtetit, klisheve dhe adaptimeve, duke u njëzuar me frazeologjinë ekzistuese sllave dhe duke e përkthyer atë në formë të njëtrajtshme, në gjuhën shqipe. Kështu ka ndodhur që nën ndikimin e frazeologjisë sllave të kemi përvetësuar jo vetëm terme, e frazeologji, por edhe metodën e punës, pa vërejtje lidhur me specifikat.

Në kohën e pas Luftës së Dytë Botërore, gjithçka kishte ndodhur në të kaluarën, shënohej me ish të kaluarën, si  ish-Jugosllavia, ish monarkia, ish regjimi i Zogut e kështu me radhë, në përpjekje për të ndarë dy botë, ish botën e kaluar të shtypjes e mjerimit dhe botës së re që po ndërtohej në vend të saj. Kjo trajtë në Kosovë u përvetësuar nga trajta sllave: Bivsha Jugoslavia, bivshi regjim, bivsha monarkia etj.

Nga e kryera e thjeshtë e foljes ndihmëse  “Jam”, ishte përfituar  trajta e shkurtër e vetës së tretë njëjës, “ishte” në “ish”, për të shënuar më lehtë ndarjen e epokave. Mirëpo nuk ndodhi asnjëherë që Lufta Nacionalçlirimtare, të quhej ish-lufta Nacionalçlirimtare, apo ish-lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare, apo ish-Lufta Partizane, aspo ish-lufta e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, sepse të gjitha këto janë kategori ekzistuese historike dhe nuk mund të mbahen mbyllur, apo  të trajtohen si antikitete që i përkasin së kaluarës.

Por te ne në Kosovë ndodhi ky paradoks, pas transformimit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, në Trupat Mbrojtëse të Kosovës, në verë të viti 1999, mediet me prejardhje nga koha e bashkim vëllazërimit në Kosovës, kundërshtare  të hapura të luftës, filluan të vënë në përdorim, fjalën paravënëse “ish”,  si ish-Ushtria Çlirimtare e Kosovës, ish-luftëtarët e lirisë, madje edhe  ish-eprorët, ish-ushtarët e kështu me radhë. Ky adaptim antihistorik, kishte për qëllim përmbylljen qoftë edhe virtuale të kapitullit të luftës si diçka të mbaruar, të shkruar, të ngujuar në histori, edhe pse në vitet pasuese 2000-2001 kishim formuar  edhe dy ushtri  çlirimtare: UÇPMB-në dhe Ushtrinë Çlirimtare Kombëtare.

Kjo ndodhi edhe me  fjalëformimin ish të përnjekurit, ish- të burgosurit, ish të dënuarit e ish-ishet e shumta.

Sot, me raste të rralla në të gjitha mediet, në shkolla e në Universitete, në gojët e çdo politikani pa dallim për luftën e UÇK-së flitet duke i paravënë ish-in, me qëllim për ta shënuar një epokë të mbyllur, të kyçur në histori.

Po realiteti, ligjet e jetës dhe të zhvillimit na tregojnë të kundërtën.

Ato tregojnë se lufta e drejtë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është pjesë e historisë së djeshme e të sotme, të lidhur në mënyrë dialektike, si pjesë integrale e saj në sinkroni e diakroni, sepse historia e asnjë populli, por edhe as historia e njerëzimit nuk mund të trajtohen të mbyllura, meqë jeta vazhdon si ligj kauzal i së djeshmes së sotmes dhe të ardhmes.

Ushtria Çlirimtare e Kosovës, dëshmorët, martirët, të përndjekurit, të dëbuarit, të rrëmbyerit, të zhdukurit nuk janë ish kategori, sepse janë trupi, gjaku qenia jonë, ekzistenca transidente që shënon epokën dhe jo ish-epokën, sepse epoka e UÇK-së është kategori e substancës kombëtare sot e në vazhdim  dhe nuk mund të kyçet me çelës, si diçka e kaluar dhe e papërsëritshme. Ajo është de facto vetë Kosova, shteti i Kosovës, pavarësia e saj. Përderisa nuk mund të thuhet ish-Republika e Kosovës, nuk mund të thuhet as ish-Ushtria Çlirimtare e Kosovës.

 Shikoni sot mediet “copy past” si e përdorin dhe si e përtypin “ishin”  e UÇK-së po jo ish Ushtria Partizane, as ish-Lufta Nacional-Çlirimtare, edhe pse ajo luftë ka mbaruar qe 75 vjet.

Në vend se të thuhet ish-Komandanti i Zonës, mund dhe duhet të thuhet, Komandanti i Zonës, gjatë luftës, sepse akëcili komandant është gjallë dhe nuk e pranon dot -ishin për ta trajtuar të vdekur për së gjalli.

Është koha e fundit që kësaj papërgjegjësie në dukje të papërfillshme t’ ia ndalim hovin, sepse në Kosovë, në Kosovën Lindore, në Maqedoni, jetojnë me mijëra pjesëtarë të tri ushtrive tona çlirimtare dhe ata nuk janë “isha” por janë gjallë, janë dhe përjetë do të trajtohen, luftëtarë të lirisë, të kësaj lirie që e kemi dhe që nuk është pak. Nuk mund t’i  thuhet një luftëtari të lirisë, ti je një ish-luftëtar i lirisë, duke paragjykuar se edhe pse je gjallë, je një ish i luftës. Nuk mund t’ i thuhet një  eprori të luftës, ti je një ish epror dhe tanimë nuk je, tani je diçka tjetër… (Ahmet Qeriqi)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …