Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Ka njerëz që kujdesen shumë për bardhësinë e kësulës, por aspak për pastërtinë e ndërgjegjes.
Dikur, në kohën e monizmit jugosllav, nëpër qytetet dhe fshatrat shqiptare mund të shihje burra me kësula të bardha në kokë. Në shikim të parë, të gjitha dukeshin njësoj. Por njerëzit e vjetër dinin t’i dallonin.
Kishte kësula të bardha të fshatarëve që punonin në ara e livadhe. Ato ishin të bardha, por jo të paprekura. Kishin shenjat e djersës, pluhurit dhe mundit. Ishin të bardha sepse kështu ishte tradita, por mbi to kishte edhe dëshminë e punës.
Pastaj kishte edhe kësula të tjera. Të reja, të papërlyera. Aq të bardha sa dukej sikur nuk ishin vendosur kurrë mbi kokën e një njeriu që kishte djersitur për një kafshatë bukë.
Pronarët e tyre rrallë i gjeje në ara e livadhe. Më shumë i gjeje nëpër dyqane, kafene e oda, duke bërë muhabet dhe, sidomos, duke kërkuar afërsi me njerëzit e pushtetit.
Pleqtë e mençur nuk mashtroheshin nga bardhësia.
Ata kishin një shprehje që, edhe sot, tingëllon më aktuale se kurrë:
“Sa më i bardhë kapuçi në kokë, aq më e zezë mund të jetë zemra.”
Nuk ishte fjala për kësulën.
Ishte fjala për njeriun.
Sot nuk jetojmë më në atë kohë. Pushtetet kanë ndryshuar, sistemet kanë ndryshuar, fjalori politik ka ndryshuar. Por një gjë nuk ka ndryshuar: aftësia e disa njerëzve për ta fshehur shpirtin pas pamjes.
Sot kësula e bardhë mund të mos jetë më prej leshi.
Mund të jetë kostum.
Mund të jetë kollare.
Mund të jetë një fjalim patriotik.
Mund të jetë një postim në rrjetet sociale.
Mund të jetë një fotografi me flamur.
Mund të jetë një betim për atdheun.
Mund të jetë edhe një vend në parlament.
Forma ka ndryshuar.
Hipokrizia ka mbetur e njëjtë.
Dhe këtu fillon tragjedia morale.
Sepse ka njerëz që flasin për patriotizëm me një zell të tillë, sa të krijojnë përshtypjen se e kanë shpikur vetë atdheun. Flasin për dëshmorët, për lirinë, për sakrificën, për Kosovën, për historinë.
Por kur vjen puna te sakrifica personale, te përgjegjësia, te ndershmëria, te mbrojtja e së vërtetës kur ajo kushton, papritur bëhen shumë më të kujdesshëm.
Gjuha e tyre është e madhe.
Vepra e tyre është e vogël.
Fjalët u dalin nga goja si parulla.
Ndërgjegjja u rri e heshtur brenda.
Më kujtohet rrëfimi i një plaku.
Një ditë, ai pa një burrë të rregulluar deri në përsosmëri. Kësula e bardhë i shkëlqente në kokë. Faqet i kishte të rrumbullakta, fytyrën të rruar, veshjen të pastër. Në pamje të parë, gjithçka tek ai fliste për rregull, pastërti dhe pedantëri.
Dikush pyeti për të.
“Qenka shumë pedant”, tha.
Plaku qeshi lehtë.
“Shyqyr që nuk e njeh”, u përgjigj. “Dhe ishalla nuk të bie ta njohësh.”
Pastaj erdhi ajo fjali që e shpjegon gjithë këtë ese:
“Gojën e ka krejt patriotizëm. Edhe Adem Jasharit i thotë: shko më tutje. Por asnjë qime floku nuk e ka sakrifikuar për Kosovën.”
Ndoshta plaku e teproi.
Ndoshta jo.
Por ajo që kishte kuptuar ishte shumë më e rëndësishme se vetë personi për të cilin po fliste:
Njeriu nuk matet me atë që thotë për veten. Matet me atë që ka bërë kur fjala duhej kthyer në vepër.
Kjo është prova e vërtetë.
Jo kësula.
Jo kostumi.
Jo flamuri në gjoks.
Jo fotografia.
Jo fjalimi.
Vepra.
Patriotizmi i vërtetë nuk ka nevojë të bërtasë çdo ditë se është patriotizëm.
As njeriu i ndershëm nuk ka nevojë të dalë çdo mëngjes para pasqyrës dhe t’i dëshmojë vetes se është i ndershëm.
Njeriu i ndershëm dëshmohet kur mund të përfitojë dhe nuk përfiton.
Kur mund ta shesë të vërtetën dhe nuk e shet.
Kur mund të heshtë përballë padrejtësisë dhe zgjedh të flasë.
Kur mund ta tradhtojë mikun për një interes dhe nuk e tradhton.
Kur mund ta shesë parimin për një pozitë dhe nuk e shet.
Kur mund të përkulet para pushtetit dhe qëndron drejt.
Aty fillon morali.
Sepse është shumë e lehtë të jesh patriot kur patriotizmi nuk të kushton asgjë.
Është shumë e lehtë të flasësh për dëshmorët kur dëshmorët nuk janë më aty për të të kërkuar llogari.
Është shumë e lehtë të mbash flamurin në duar kur nuk të kërkohet të mbash peshën e sakrificës.
Është shumë e lehtë të thuash “Kosova” njëqind herë në ditë.
Më e vështirë është të mos e shesësh Kosovën për një interes personal.
Ka edhe një paradoks tjetër.
Disa njerëz që dikur dinin shumë mirë të jetonin pranë pushtetit, sot kanë zbuluar një patriotizëm të jashtëzakonshëm.
Kjo nuk do të thotë se çdo njeri që ka pasur marrëdhënie me një sistem të kaluar është automatikisht tradhtar. Historia është më e ndërlikuar se kaq dhe njerëzit duhen gjykuar mbi fakte.
Por një shoqëri serioze ka të drejtë të pyesë:
Ku ishe kur duhej të flisje?
Çfarë bëre kur duhej të veproje?
Çfarë rrezikove?
Çfarë sakrifikove?
Për kë qëndrove?
Dhe, mbi të gjitha, çfarë bëre kur nuk të shihte askush?
Sepse karakteri nuk ndërtohet në skenë.
Karakteri ndërtohet në heshtje.
Aty ku nuk ka kamera.
Aty ku nuk ka mikrofon.
Aty ku nuk ka duartrokitje.
Aty ku vendimi i vetëm është ai që ia jep njeriu vetes.
Sot kemi një problem të madh moral: pamja është bërë më e rëndësishme se përmbajtja.
Njeriu mund të jetë bosh nga brenda, por të duket madhështor nga jashtë.
Mund të ketë fjalor patriotik dhe moral të dobët.
Mund të flasë për sakrificën dhe të ketë jetuar gjithmonë duke shmangur çdo sakrificë.
Mund të flasë për popullin dhe të mos ketë respekt për njeriun e thjeshtë.
Mund të flasë për drejtësinë dhe të heshtë kur padrejtësia i shërben.
Mund të flasë për kombin dhe të mendojë vetëm për veten.
Kjo është kësula e bardhë mbi shpirtin e zi.
Dhe kjo është shumë më e rrezikshme se një gënjeshtër e zakonshme.
Sepse gënjeshtari i zakonshëm përpiqet të fshehë gënjeshtrën.
Hipokriti përpiqet ta shesë gënjeshtrën si moral.
Një shoqëri që nuk di ta dallojë këtë ndryshim, rrezikon të mashtrohet vazhdimisht.
Prandaj duhet të mësojmë të shohim përtej kësulës.
Përtej kostumit.
Përtej fjalimit.
Përtej fotografisë.
Përtej patriotizmit të deklaruar.
Duhet të shohim duart e njeriut: a janë duar që kanë punuar apo vetëm duar që kanë duartrokitur?
Duhet të shohim historinë e tij: a ka qenë aty kur duhej apo është shfaqur vetëm pasi gjithçka u bë e sigurt?
Duhet të shohim moralin e tij: a e mbron të vërtetën edhe kur ajo nuk i sjell përfitim?
Dhe duhet të shohim marrëdhënien e tij me pushtetin: a e shërben pushtetin apo i shërben të drejtës?
Sepse pushtetet kalojnë.
Pozitat kalojnë.
Paratë kalojnë.
Moda kalon.
Edhe kësula e bardhë, një ditë, zverdhet.
Ajo që mbetet është karakteri.
Plaku i dikurshëm e kishte kuptuar një të vërtetë që ne sot shpesh e harrojmë:
Nuk është e rëndësishme sa e bardhë është kësula.
E rëndësishme është sa e pastër është ndërgjegjja nën të.
Mund ta lash fytyrën çdo mëngjes.
Mund ta ndërrosh këmishën çdo ditë.
Mund ta blesh kësulën më të bardhë në treg.
Por nuk ka ujë që e lan një ndërgjegje të ndotur nga tradhtia, servilizmi, mashtrimi dhe oportunizmi.
Dhe nuk ka kësulë aq të bardhë sa ta mbulojë përgjithmonë një shpirt të zi.
Prandaj, kur dikush del sot para nesh duke folur me zë të lartë për atdheun, nuk duhet të shohim vetëm çfarë ka në kokë.
Duhet të pyesim çfarë ka në zemër.
Kur dikush betohet për Kosovën, duhet të shohim çfarë ka bërë për Kosovën.
Kur dikush flet për dëshmorët, duhet të shohim si sillet me të gjallët.
Kur dikush flet për moralin, duhet të shohim si sillet kur askush nuk e kontrollon.
Dhe kur dikush vendos në kokë një kësulë të bardhë, le ta kujtojmë këshillën e plakut:
Bardhësia e kësulës nuk është dëshmi e bardhësisë së shpirtit.
Sepse ndonjëherë, pikërisht nën kësulën më të bardhë, fshihet ndërgjegjja më e zezë.
