Bedri Halimi: ILMI RAMADANI – VEPRIMTARI QË LIGJËRONTE ME HESHTJE

Ka njerëz që praninë e tyre e ndërtojnë me fjalë. Ka të tjerë që përpiqen ta lënë emrin e tyre në çdo punë që bëjnë. Dhe ka një kategori shumë më të rrallë njerëzish: ata që bëjnë aq shumë, sa puna e tyre mbetet edhe atëherë kur emri i tyre nuk është shkruar askund.

Ilmi Ramadani i përkiste kësaj kategorie.

Në përvjetorin e vdekjes së tij, kujtimi për të nuk mund të kufizohet në një përkujtim të zakonshëm. Jeta e tij përmbledh disa prej etapave më të rëndësishme të përpjekjes shqiptare për liri: veprimtarinë në lëvizjen e fshehtë, burgun politik, angazhimin në luftën e UÇK-së, mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të njeriut dhe veprimtarinë humanitare.

Në secilën prej këtyre fushave ai la gjurmë. Por ajo që e dallonte ishte mënyra se si vepronte.

Ilmi Ramadani nuk ishte njeriu i zhurmës. Ishte njeriu i punës.

Patriotizmi pa spektakël

Në historinë e lëvizjeve politike dhe kombëtare ekziston gjithmonë një dallim ndërmjet atyre që shihen dhe atyre që bëjnë të mundur që gjërat të ndodhin.

Të parët zakonisht i njeh publiku.

Të dytët shpesh i njeh vetëm historia.

Ilmi Ramadani ishte nga të dytët.

Ai nuk kishte nevojë që çdo veprim i tij të shoqërohej me dëshmitarë, fotografi apo lavdërime. Nuk e konsideronte veprimtarinë kombëtare një kapital personal që një ditë duhej ta kthente në privilegj.

Për të, detyra e kryer ishte shpërblimi i parë i detyrës.

Kjo është arsyeja pse figura të tilla ndonjëherë duken më të vogla në kronikat publike sesa kanë qenë në realitet. Sepse historia e shkruar shpesh regjistron atë që është thënë, ndërsa historia e vërtetë është ndërtuar shumë herë edhe prej asaj që është bërë në heshtje.

Njeriu i organizimit

Një nga cilësitë më karakteristike të Ilmi Ramadanit ishte aftësia organizative.

Në veprimtarinë e fshehtë kjo cilësi kishte rëndësi të jashtëzakonshme.

Nuk mjaftonte vetëm guximi. Duhej maturi.

Nuk mjaftonte vetëm dëshira. Duhej organizim.

Nuk mjaftonte vetëm gatishmëria për sakrificë. Duhej të dije si të bashkoje njerëzit, si ta ruaje besimin, si ta përcillje një detyrë dhe si të mos e rrezikoje tjetrin.

Ilmiu i kuptonte këto gjëra.

Prandaj nuk kishte shumë fjalë.

Në rrethana kur një fjalë e tepërt mund të shkatërronte punën e shumë njerëzve, heshtja ishte edhe kulturë politike, edhe përgjegjësi.

Vargu që dikur ia kushtova:

“Ligjëroje edhe me heshtje” ndoshta e përmbledh më mirë se shumë përshkrime këtë anë të karakterit të tij.

Sepse heshtja e tij nuk ishte zbrazëti.

Ishte veprim.

Nga veprimtaria e fsehte te burgu politik

Angazhimi në lëvizjen e fshehtë shqiptare nuk ishte një aventurë rinore. Në kushtet e kohës, ai mund të paguhej me burg, përndjekje, humbje të punës, goditje të familjes dhe, në raste të caktuara, edhe me jetë.

Ilmi Ramadani e njohu edhe burgun politik.

Burgu, megjithatë, nuk ia ndryshoi drejtimin.

Kjo është një nga provat më të rëndësishme për të kuptuar një veprimtar: çfarë bën pasi e ka provuar çmimin e bindjeve të veta?

Ka njerëz që pas goditjes tërhiqen.

Ka të tjerë që pas vuajtjes kërkojnë kompensim.

Ilmiu vazhdoi rrugën.

Pa e shndërruar burgun në dekor personal dhe pa kërkuar që vuajtja e djeshme t’i siguronte privilegje të nesërmen.

Kur ideali kërkoi armë

Pastaj erdhi koha kur historia shqiptare në Kosovë hyri në etapën e saj vendimtare.

Lufta e UÇK-së nuk e gjeti Ilmi Ramadanin si spektator të historisë.

Ai u bë pjesë e saj.

Këtu shihet vazhdimësia e bindjeve të tij. Për të nuk ekzistonte një patriotizëm për kohë paqeje dhe një tjetër kur vinte rreziku. Angazhimi i mëhershëm dhe pjesëmarrja në luftë ishin pjesë të së njëjtës rrugë.

Forma ndryshonte.

Ideali mbetej.

Nga veprimtaria e fshehtë te burgu, nga burgu te rezistenca, e deri te lufta çlirimtare, ekziston një vijë që nuk ndërpritet: përgjegjësia ndaj vendit.

Pas luftës – përsëri në shërbim të njeriut

Një dimension tjetër i rëndësishëm i personalitetit të Ilmi Ramadanit ishte angazhimi në Këshillin për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut.

Ky fakt ka një domethënie të veçantë.

Njeriu që kishte njohur përndjekjen dhe burgun e dinte nga përvoja se çfarë do të thotë cenimi i dinjitetit njerëzor. Prandaj angazhimi për të drejtat e njeriut nuk ishte për të një nocion abstrakt.

Ishte vazhdim i së njëjtës filozofi jetësore.

Liria për të cilën ishte luftuar duhej të kishte kuptim për njeriun.

Dhe pikërisht këtu lidhet edhe një dimension tjetër i Ilmiut: humanizmi.

Ai dinte të ishte pranë njerëzve jo vetëm kur kërkohej një qëndrim i madh politik, por edhe kur dikujt i nevojitej një ndihmë e vogël, konkrete dhe njerëzore.

Sepse humanisti i vërtetë nuk pyet sa njerëz do ta marrin vesh veprën e tij.

Pyet vetëm: ku mund të ndihmoj?

Nuk kishte “inflacion në shpirt”

Në poezinë kushtuar largimit të tij nga kjo botë kam shkruar:

“Nuk kishe inflacion në shpirt.”

Sot ky varg më duket edhe më domethënës.

Jetojmë në një kohë kur shpesh fjalët e mëdha përdoren për vepra të vogla. Kur patriotizmi shpallet para se të dëshmohet. Kur kontributi shumëfishohet në rrëfim dhe zvogëlohet në realitet.

Ilmi Ramadani ishte e kundërta.

Te ai kishte një raport tjetër: pak fjalë dhe shumë punë.

Nuk e zmadhonte veten përpara veprës.

Përkundrazi, shpesh dukej sikur tërhiqej një hap prapa që të shihej puna dhe jo ai.

Kjo është madhështia e njerëzve modestë.

Ata nuk e përdorin çështjen kombëtare për ta ngritur veten.

E përdorin veten për ta çuar përpara çështjen kombëtare.

Një standard që na mungon

Prandaj përvjetori i vdekjes së Ilmi Ramadanit nuk duhet të jetë vetëm ditë kujtese.

Duhet të jetë edhe ditë krahasimi.

Jo për të gjykuar njerëzit, por për të pyetur veten se çfarë standardi të veprimtarit publik kemi ruajtur.

Sa prej nesh janë të gatshëm të punojnë kur nuk ka duartrokitje?

Sa janë të gatshëm të ndihmojnë kur askush nuk fotografon?

Sa mund të organizojnë pa kërkuar meritën?

Sa mund t’i shërbejnë një ideali pa e shndërruar atë në pronë personale?

Jeta e Ilmi Ramadanit i përgjigjet këtyre pyetjeve pa pasur nevojë për retorikë.

Ai e dëshmoi me jetën e vet se atdhetaria më e pastër është ajo që nuk kërkon dëshmitar për çdo vepër.

Në fund të poezisë kushtuar Ilmiut qëndrojnë vargjet:

“E kur të jemi të mërzitur shumë

Me emrin tënd

Do nisemi nga fillimi.”

Ndoshta këtu qëndron edhe kuptimi më i thellë i përkujtimit të tij.

Të kujtosh një veprimtar nuk do të thotë vetëm të tregosh çfarë ka bërë ai.

Do të thotë të pyesësh se çfarë mund të mësojmë prej tij.

Nga Ilmi Ramadani mbetet mësimi se organizimi është më i vlefshëm se improvizimi; se puna është më e madhe se reklama; se ideali nuk dëshmohet me deklarata, por me qëndrueshmëri; se humanizmi nuk ka nevojë për publik dhe se njeriu mund të jetë i madh pikërisht duke mos u përpjekur të duket i madh.

Ilmi Ramadani iku nga kjo jetë.

Por njerëzit që punojnë përtej vetes nuk largohen bashkë me frymën e fundit.

Ata mbeten në veprat që kanë kryer, në njerëzit që kanë ndihmuar, në organizimet që kanë ngritur, në idealet që kanë mbrojtur dhe në kujtesën e bashkudhëtarëve.

Prandaj, në përvjetorin e vdekjes së tij, ndoshta fjalia më e drejtë për Ilmi Ramadanin është edhe më e thjeshta:

Ai foli pak.

Punoi shumë.

Nuk kërkoi lavdi.

Dhe pikërisht për këtë meriton të mos harrohet.