Fatmir Graiçevci

Fatmir Graiçevci: Heroinat e margjinalizuara!

Në mesin e kategorive të margjinalizuara të shoqërisë sonë të margjinalizuara me pa të drejt, është edhe një e tillë që pa kontributin e saj, vështirë se do të ishim këtu ku jemi. Është kjo kategoria e NËNAVE që meriton një përmendore gjigande në kryeqendrën tonë sepse pa to nuk do t’i kishim as dëshmorët tonë, fal të cilëve ne sot jetojmë e frymojmë lirshëm.

Dhe posa përmendet kjo fjalë, nuk ka se si të mos kujtohen mijëra histori të heroizmit të tyre. Secila më epike se tjera. Në mesin e shumë të tillave, është edhe nëna e heroit Fehmi Kastrati dhe buja që bëri në mediet e ndryshme të botës fjalët e saj gjatë varrimit të birit të saj dëshmorë, Fehmi Kastratit. Derisa të gjithë po ndjenin dhimbje të papërshkrueshme gjatë varrimit të trupit të tij, nëna e tij mbledhë forcën dhe me dhimbje e stoicizëm e me një tonë sa lutës aq edhe urdhërues, ju drejtohet eprorëve dhe bashkëluftëtarëve të tij: Dëshiroj që pushkën e djalit tim Fehmiut, ta bart mbi supe biri im tjetër, Aliu. Unë edhe pesë djemtë tjerë ia kam falur lirisë së Kosovës! Ishte kjo deklaratë e saj që gazetarët ndërkombëtarë i kishte bërë të shkruajnë: Nuk do të ndalet lufta këtu derisa ky popull i vogël të arrijë lirinë. Është e habitshme se si gjatë varrimit të bijve, nënat e tyre duan që armët e tyre t’i bartin bijtë tjerë dhe të vazhdojnë luftën tutje, deri në çlirim!

 Por ku është katandisur bota shqiptare sot!? Sa ju jepet hapësirë nëpër medie këtyre heroinave!? Këtyre heroinave që dashurinë për Kosovën e lirinë nuk e kanë shfaqur nga kolltuqet e buta e konferencat për medie por nëpër vija të fronit të luftës çlirimtare. Këtyre që nuk kanë menduar t’i japin një grimë Kosovës për të gllabëruar sa më shumë privilegje më pastaj por t’i japin pa pritur asgjë për kompensim! Këto heroina kanë vepruar ashtu sikur porosiste shekuj më parë një nga filozofët më të mëdhenj gjerman, Imanuel Kanti kur fliste për dashurinë e pakushtëzuar!!! E tillë ishte dhe është dashuria e nënave tona për kombin e atdheun, për lirinë dhe pavarësinë e tij!

   Psikologët e njohin motivin amnor dhe me të drejtë e trajtojnë si një nga motivet më të fuqishme sepse ky motiv i nxitë nënat ta japin jetën për fëmijën e tyre. Por ja që për lirinë a vatanit ato janë të gatshme të japin edhe atë për të cilën janë të gatshme të flijohen. Pra japin diçka edhe më të shtrenjtë se jeta e tyre!!! Është aq e madhërishme kjo sa gjuha është e pafuqishme për ta përshkruar këtë madhështi e cila bënë që çdo gjë përballë saj të duket vogëlsi. Por ja që ne nuk e shohim këtë sepse mediet tona janë të mbushura me fytyra të njerëzve që dinë të duken bukur e ta aktrojnë mirë atdhedashurinë! Ka edhe raste kur të tillat quhen heroina ani pse kontributi i tyre, e as dhimbja nuk mund të krahasohet me atë të nënave heroina!!!

Sot të gjithë ua dimë emrat të ashtuquajturave heroinave e heronjve, që na flasin nga kolltuqet e buta, e të rregulluara deri në pispillosje, që gëzojnë privilegje të pafundme, liri të lëvizjes e gjezdisjes anekënd botës, por sa nga ne ia dimë emrin nënës së dëshmorit të kombit, Fehmi Kastratit!? Po nënës së Adem e Hamëz Jasharit, po grave të tyre, që po ashtu janë heroina!? Nuk ua dimë sepse termin, heroinë e kemi zhvlerësuar sa më s’ka, mandej ju japim hapësirë mediale anti vlerave e gjërave koti por jo edhe atyre që lindën dhe rritën me shumë sakrifica bijë e bija që i dolën zot kombit e atdheut dhe luftuan deri në rënien e tyre heroike!

Është interesant edhe me një fakt tjetër. Anekënd Kosovës ka lëvizje feministe dhe mirë që ka por as edhe njëherë nuk kam dëgjuar të kenë kërkuar ngritje të ndonjë lapidari për nënat tona dhe heroizmin e tyre mahnitës!!! Ose ndonjë kërkesë që në librat e historisë të pasqyrohet denjësisht kontributi i femrës shqiptare për komb e atdhe!

Por jo vetëm kaq. Kam lexuar për shqetësimin dhe frikën e Akademisë Serbe të Shkencave nga NËNA SHQIPTARE por jo edhe për shqetësimin e saj nga Akademia e Shkencave dhe Arteve të Kosovës apo kastat tona politike!!! Dhe kur njeriu e mendon më mirë e më thellë, e kupton se shqetësimi dhe frika e tyre ka qenë plotësisht e arsyeshme!!!

Janë të shumta planet shfarosëse e gjenocidale të Akademisë Serbe të Shkencave kundër popullit shqiptar por ishte nëna shqiptare që ua pamundësonte realizimin e plotë të tyre! Janë të shumta fushatat vrastare të ushtrisë së Serbisë e cila vriste e masakronte anekënd Kosovës dhe dëbonte popullin shqiptar me qëllim të shpopullimit nga kombi shqiptar dhe kolonizimin e serb e malazez. Herë herë, me vrasje të shumta e spastrime etnike masive, ia dilte që ta barazonte popullatën shqiptare me kolon por fal nënave tona, brenda pak dekadave, kombi ynë sërish rikthente dominimin demografik. Por kjo nuk zgjaste shumë pasi Akademia Serbe e Shkencave, nuk flinte por vazhdonte me planet tjera për depopullimin e Kosovës nga shqiptarët dhe rikolonizonte me serb. Por në këtë luftë të pandërprerë e brutale, ishte stoicizmi i nënës shqiptare që ua prishte planet e tyre ogurzeza. Ishte nëna shqiptare ajo që me shumë mund e sakrifica, rriste dhe edukonte shumë fëmijë dhe ishte kjo shumësi e fëmijëve që kompensonte tkurrjen e numrit të shqiptarëve nga vrasjet, masakrat e dëbimet e mirë organizuara nga Serbia.

Dhe kur kujton të gjitha këto, nuk ke se si të mos ndjesh dashuri e respekt të pa masë e të pafund për kategori të shoqërisë sonë, NËNEN SHQIPTARE, e cila është margjinalizuar dje e po margjinalizohet me pa të drejt e pa mëshirë edhe sot ndonëse kontributi i saj është shumë herë më i madh se sa disa të ashtuquajtura heroina të cilat për kontribut minimal marrin privilegje e shpërblime maksimale!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …