Fatmir Graiçevci

Fatmir Graiçevci: Pas koronavirusit

Ndonëse ditëve të fundit për shkak të koronavirusit, anekënd botës po dominon brenga, shqetësimi, frika e herë herë edhe paniku, është shpresë dhënës aksioma se çdo gjë që ka fillim ka edhe fund, e fund do të ketë edhe koronavirusi që ka marr mijëra jetë të njerëzve.

   Është shpresëdhënës fakti kur sheh shqetësimin dhe solidaritetin e njerëzve për të shpëtuar jetën e të tjerëve por shpresa shuhet sakaq kur kujton se janë me qindra mijëra jetë njerëzisht që shuhen çdo ditë nga uria e zërat e tyre të mekur nuk dëgjohen nga mediet e as fytyrat e tyre nuk zënë vend nëpër edicionet e lajmeve. Po ashtu janë me mijëra jetë njerëzish që shuhen nga uji i ndotur e janë mbi 200 sëmundje që vijnë nga kjo ndotje e që shkaktojnë vdekje të panumërta por as për këto nuk shqetësohet njeriu sot. Po jo vetëm kaq, janë edhe  me mijëra jetë të njerëzve që shuhen nga ndotja e ajrit por as për këto nuk jemi shqetësuar ndonjëherë, ndonëse raste të tilla kemi edhe në Kosovë ku janë me qindra raste me kancer të mushkërive për shkak të ndotjes së ajrit por edhe pse kanë vdekur me qindra, as edhe njëherë nuk jemi brengosur për këto jetë të shuara!? Mbase koronavirusi po shpërfaq egoizmin e njeriut dhe friken e tij të jashtëzakonshme kur rrezikohet mirëqenia e tij por nuk qanë kokën kur shuhet padrejtësisht jeta e tjetrit! Por ja që shqetësohet pa masë nga koronavirusi sepse ai mund ta prek edhe atë por jo ta mbys me patjetër sikur i mbyt mijëra të tjerë uria, tifoja e zorrëve, kolera, lufta, kanceri nga ajri i ndotur e qindra shkaktarë të tjerë që kanë marrë shumë herë më shumë jetë njerëzisht por ja që këta shkaktar nuk e prekin njeriu pasi ai mund të ju shmanget pa u trazuar se janë me qindra miliona që nuk arrijnë të ju shmangen assesi!

Mbase do ta kemi një botë tjetër pas koronavirusit, një botë ku njeriu do të jetë më i ndjeshëm dhe do të brengoset edhe kur një fatkeqësi që ndodhë mijëra kilometra larg, ai do të brengoset e bashkë ndjenë  ani pse nuk paraqet asnjë rrezik për mirëqenien e tij por shqetësohet se edhe ai ose ajo tjetra është njeri dhe duke respektuar e shqetësuar për jetën e tij apo saj ne po respektojnë dhe shqetësohemi për qenien njerëzore në përgjithësi, pavarësisht përkatësisë së tij kombëtare, fetare apo racore. Mase vetëm kështu do ta përmbushim porosinë e profetëve, mendjendriturve e liderëve që kanë frymëzuar njerëz anekënd botës me idetë e tyre përparimtare por ja që njeriu i sotshëm nuk lodhë mendjen për ato porosi sepse është në vrap të përmbushjes së egos së tij!!!

Është interesant nëse krahasojmë disa nga simptomat e njeriut nga të infektuar me koronavirusin dhe shenjat që po na i jep planeti ynë me dekada por që njeriu ka bërë analfabetin ose të pavëmendshëm ndaj saj ani pse fal saj ne jetojmë në mirëqenie.

   Ka kohë që për shkak të aktiviteteve të njeriut për plotësimin e egos së tij, temperatura globale ka shënuar ngritje të ndjeshme! Ndonëse ambientalistët ka kohë që kanë dhënë alarmin për pasojat që do të ketë shtëpia e njeriut nga kjo rritje enorme e temperaturës, njeriu është treguar shpërfillës ndaj dëmtimit të së vetmes shtëpi të tij-TOKËS. Ama ja që tani është alarmuar tej mase nga ngritja e temperaturës së tij të shkaktuar nga koronavirusi.

   Muaj më parë, të gjithë ishim dëshmitar të djegies së pamëshirshme të pyjeve të amazonës, pyje të cilat konsiderohen mushkëritë e planetit tonë por njeriu nuk u shqetësua sa duhet as për këtë fakt shqetësues por ja që shqetësimi arrin kulminacionin nëse vjen deri te dëmtimi i mushkërive nga koronavirusi!!!

   Për fat të keq, muaj më parë, miliarda qenieve të gjalla ju shua jeta nga zjarret e jashtëzakonshme në Australi por këto zjarre përbënin vetëm lajm për njeriun dhe asgjë më shumë. Nuk qante kokën njeriu sepse si duket nuk është i vetëdijshëm që jeta e tij është e ndërlidhur me jetën e qenieve tjera të gjalla dhe me tokën- shtëpinë e vetme ku mund të jetoi, gjalloi e të realizoj ëndrrat e tij. Ama shqetësimi arriti majat kur humbën jetën mijëra jetë njerëzish dhe njeriu tregoi se din të alarmohet, brengoset e shqetësohet dhe kërkon me çdo kusht shpëtim ama vetëm kur rrezikohet jeta e tij por jo edhe qenieve të tjera të cilat ishin larg tij, larg syve, zemrës dhe mendjes së tij!

   Po jo vetëm kaq. Është çudi se si nuk na alarmoi as edhe njëherë fakti se buzë segmentit rrugor nga QMI-ja deri në Prishtinë, në një gjatësi afër 8 km, janë 7-8 spitale!. Pra në çdo km një spital. Apo si nuk jemi alarmuar nga fakti se në çdo 50 metra kemi nga një barnatore në të cilat duhet të presim me radhë për të blerë barna! A nuk tregojnë edhe këto për praninë e sëmundjes në mesin tonë!? Deri kur ne do të shqetësohemi vetëm kur cenohet aty për aty jeta ose mirëqenia jonë!?

   Është shqetësues se çfarë njeriu kanë ndërtuar sistemet arsimore anekënd botës dekada me radhë, thuaja pa përjashtim! Njeriu sot tregon ndjeshmëri ekstreme kur rrezikohet në mënyre të drejtpërdrejt jeta apo mirëqenia e tij por është tejet i pandjeshëm kur zhvillimet nuk cenojnë aty për aty plotësimin e egos së tij, babëzinë e tij. Dekada më parë, Mahatma Gandi alarmonte se bota është e mjaftueshme për nevojat e të gjithëve por jo për lakminë e secilit. Dhe njeriu heshtë gjatë gjithë kohës ndonëse kjo lakmi bënë që të vdesin mijëra jetë njerëz nga uria, sëmundjet nga uji e ajri i ndotur. Ku ishte strukur kjo brengë që po e shfaq sot kur mund të cenohet mirëqenia e tij!? Le të urojmë që pas koronavirusit te njeriu altruizmi e solidariteti të fitoj terren ndaj egoizmit e lakmisë. Shekuj më parë, indianët e Amerikës tërhiqnin vërejtjen se çka i bëjmë tokës i bëjmë vetës sonë dhe pyesnin njerëzit e pushtetshëm të bardhë: A do t’i mësoni ju fëmijët tuaj sikur i mësojmë ne fëmijët tonë se nuk është toka e njeriut por njeriu është i tokës!? A do t’i mësoni fëmijët tuaj se të jesh mos respektues për tokën do të thotë të jesh mos respektues ndaj Zotit pasi ai është krijues i saj dhe se tokën e ke dhuratë nga Zoti!?

    Le të urojmë që kjo frymë të përhapet anekënd botës, fryma e kujdesit të njeriut për dhuratën e Zotit – mirëqenien e natyrës e je vetëm plotësimin me çdo kusht të egos së tij.

Dhe për fund, janë disa tregime të mira e mbresëlënëse dhe me porosi që sa më herët i përmbushim do të kemi të ardhme më të mirë. Tregohet se një prind i zënë pas punëve e karrierës, nuk arrinte të gjente dot kohë t’i përkushtohej fëmijët të tij ndonëse ai ia kërkonte çdo natë pak kohë për bisedë. Dhe një natë, prindi i thotë fëmiut: dëgjo, unë po e marr e po e bëjë copë copë këtë hartën e botës dhe kur ti ka kesh ribashkuar përsëri sikur ka qenë pak më parë, do të bisedoj me ty!? Pas pak minutave, fëmija i gëzuar hyn me hartë e rregulluar në kabinetin e prindit dhe i tregon se për pak minuta e ka kryer detyrën!

Prindi i habitur se si ia kishte dal fëmija i tij ta rregulloi hartën e thërmuar prej tij copë- copë, e pyet i habitur fëmijën  e tij:

– Po si e bëre, si ia dol kaq shpejt t’i ribashkosh copat e hartës së botës të shpërndara anekënd!?

– Ishte shumë e thjesht, o babi im!

– Po si ia dole kaq shpejt, kush të ndihmoj!?

– Askush por mbrapa hartës ishte portreti i një njeriu dhe duke rregulluar atë njeri e rregullova krejt botën!

Mbase ende nuk e kemi kuptuar se të gjitha problemet e vuajtjet anekënd botës zanafillojnë nga njeriu dhe se për ta bërë botën më të mirë duhet ta bëjmë njeriun të tillë dhe ta mësojmë se çka i bënë ai sot tokës, ka për ta shijuar vet nesër!!! Mbase ende vlen konstatimi i një prej filozofëve më të mëdhenj, Imanuel Kanti kur thoshte se pyetje e të gjitha pyetjeve filozofike është pyetja: Ç’është njeriu!?

Le të urojmë që pas koronavirusit, njeriu do të ndryshon dhe botën do ta ndjej si vendbanim, që nëse i ndodhë sot diçka njeriut në një lagje të këtij vendbanim, nesër ka për të ndodhë edhe në lagjen e tij. Fundja e fundit, a nuk është bërë sot bota si një fshat!? A nuk na mësonin të parët tanë se çka i ndodhë sot në komshi, prite nesër në shtëpi!? Le të urojmë që koronavirusi ta bëjë njeriun që tani e tutje kështu të arsyeton. Le shpresojmë se pas koronavirusit do ta lëmë pas edhe këtë mendësi moskokëçarëse për vdekjet e fatkeqësitë që ndodhin larg nesh dhe nuk na e cenojnë mirëqenien tonë por të fillojmë e të brengosemi e shqetësohemi për çdo jetë njeriu, pavarësisht largësisë fizike, përkatësisë kombëtare, fetare e racore. Fundja e fundit çka na mësonin shekuj më parë indianët, të mos kesh respekt ndaj krijesave të Zotit është njëjtë sikur t’mos kesh respekt ndaj Krijuesit tënd!!!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …