Jakup Krasniqi

Jakup Krasniqi: Çmimi “Nobel” për letërsi dhe legjitimimi i gjenocidit serb

Dhënia e Çmimit Nobel për letërsi për vitin 2019 shkrimtarit austriak, Peter Handke dhe “argumentet” apo “arsyetimet”, duke filluar nga zyrtarët e Akademisë Mbretërore Suedeze të Nobelit, përfshirë dhe çdo “argument” tjetër “intelektual” kudo në Botën Perëndimore, në botën që shquhet për demokraci, humanizëm e vlera apo te “zogjtë” e vërtetë të “qyqes” në Kosovë e Shqipëri, janë jo vetëm të pabaza e të paqëndrueshme, por janë rrena të kulluara që edhe derrin e bëjnë të plasë!

Ndoshta dikush mund të ma shohë për të madhe përse e përdora fjalën rrenë për Nobelin më të ri, austriakun Peter Handke, tok me argatët e tij, mbështetës të himnizuesit të politikave të gjenocidit. E përdora jo pa qëllim, por kjo fjalë nuk është asgjë për të gjithë ata që jo vetëm nuk e kanë dënuar gjenocidin e Serbisë, por janë bërë mbrojtës të paskrupull të politikës së krimit të gjenocidit në një anë, ndërsa në anën tjetër, viktimën e gjenocidit serb, shqiptarët i quan “zogj të qyqes”, të cilët, sipas nobelistit duke mos pasur atdhe, u janë vërsulur tokave të huaja për grabitje!!! Kjo temë, tema e “Zogjve të Qyqes”, e cila trajtohet në një nga romanet e shkrimtarit të sapo lauruar me Çmimin Nobel për Letërsi, nuk mund të heshtet. Këtë fakt nuk mund ta mohojë askush, as Akademia Mbretërore Suedeze e Nobelit. Nuk mund të besoj sesi ajo Akademi, e cila prioritet ka vlerat humane në veprat e të lauruarëve, ka “ekspertë” të atij niveli sa t’ia ndajnë çmimin një shkrimtari dhe pamfleteve të tij kui thuren lavde një politikani si Millosheviqi, i cili ka udhëhequr politika të gjenocidit ndaj tre popujve që kanë bashkëjetuar për dekada nën një kulm të përbashkët, kuptohet pa dëshirën e tyre! Kush mund të thotë se drejtuesit e Akademisë Mbretërore Suedeze të Nobelit nuk e paskan pas ditur se shkrimtari Peter Handke në librin “Qyqet e Hoçës së Madhe”, të cilin botuesit e cilësojnë si vepër artistike, nuk është asgjë tjetër pos një dëshmi e “vrerit artistik” të këtij shkrimtari kundër shqiptarëve. Kushdo që e lexon reportazhin e tij që përfundon si roman, do të bindet për urrejtjen që bart ky autor kundër shqiptarëve, të cilët, gjithnjë sipas Peter Handke, e paskëshin pushtuar “Kosovën serbe”! A mund të besohet se alamet akademikët e Nobelit nuk e kanë vërejtur gjuhën e urrejtjes së autorit?

Një gjë është habitëse: përse njerëzit e artit, të shkencës, njerëzit që e duan drejtësinë e humanizmin, njerëzit që thirren në vlera e krenohen me to, nuk e ngrenë zërin ndaj këtij akti të shëmtuar, dhënies së Çmimit Nobel për Letërsi një autori që ka mbrojtur gjenocidin serb të Millosheviqit? Atëherë, përse të mos i jepej Çmimi Nobel për Humanizëm Millosheviqit dhe njëkohësisht të legjitimohet shtrembërimi i historisë së shqiptarëve dhe i territorit të tyre! Sipas nobelistit Handke Millosheviqi e paskërka mbrojtur “tokën serbe” nga “Zogjtë e Qyqeve të Hoçës së Madhe”, që paskan pas bërë agresion në tokat e huaja! Do të ishte kulturë, e humanizëm, do të ishte njerëzi, për popullin suedez dhe popujt e botës perëndimore e demokratike, që të vihen në mbrojtje të popujve që iu nënshtruan një padrejtësie të madhe, mbi të cilët qe ushtruar gjenocid i tmerrshëm në fund tëshekullit XX! Apo Evropa vazhdon të jetë imune nga politikat ekspansioniste, shoviniste, nazifashiste e gjenocidiste?!

Kujt i duhet një Evropë e Bashkuar nëse aty shfaqen shenja dobësiee mbështetëse ndaj politikave të krimit e të gjenocidit, nga ajo politikë, tmerret e së cilës janë tepër të gjalla, që kullojnë gjak, dhimbje të mëdha e të pashërueshme te shqiptarët, boshnjakët dhe kroatët!

Mos vallë edhe në Evropën e shekullit XXI, në elitat e saja intelektuale e letrare, si në ato politike po përhapet fryma e heshtjes dhe e tolerancës për krimin dhe gjenocidin? Në prag të Luftës së Dytë Botërore, një shkrimtar gjerman thoshte: “Nëse nuk bëhemi bashkë për të luftuar fashizmin, bashkë do të varemi në litar”! Edhe serbi Ivan Stamboliqi nuk e luftoi me kohë shovinizmin e Millosheviqit, edhe pse kishte deklaruar se veprimet e Millosheviqit po ia përgatitin “in memoriamin” Jugosllavisë, por edhe ai, në vitin 2000 iu bashkua viktimave të krimit e të gjenocidit serb.

Reagimi im vjen pas përpjekjeve të disa mendjeve të “ndritura” si në Evropë, e sidomos në  Kosovë e Shqipëri, për të ndarë mendjen letrare nga mendja politike të të njëjtit njeri, që s’janë gjë tjetër pos përpjekje Sizifi për t’u rreshtuar e mbështetur himnizuesin e kriminelit Millosheviq dhe argatëve të tij, kudo qofshin ata.

Heshtja ku më së paku do të duhej të ndodhte tregon se mbështetësit e krimit e të gjenocidit nuk janë të pakët as në vendet më demokratike!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …