Adem Lushaj

MSc. Adem Lushaj: Nën ethet e Koronavirusit!

Po kalojnë ditët, e po kalojnë javët…nën ethet e KORONAVIRUSIT. Nuk po mjaftojnë vetëm ethet e kësaj sëmundje. Qytetarët po jetojnë, edhe nën ethet e zhvillimeve politike. Secili po mundohet ta përballon në mënyrën e vet. Besa, edhe të merren me analiza të zhvillimeve. Dhe, sugjerimeve bindëse se si të veprohet. Pse jo, edhe në fyerje të ndërsjella.

Më së paku kisha dashtë të shkruaj në këtë mënyrë. Asnjëherë nuk më kishte shkuar mendja që të bëjmë përshkrim të gjendjes së tillë, nëpër të cilën po kalon populli në Kosovë. Po kalojnë qytetarët në Deçan. Ndoshta, gjendja në Deçan është ndër më të mirat.

Të shkruash këto, sot për sot, duken të zakonshme. Por, pas disa vitesh apo brezash, ndoshta do duken të pazakontë. Fëmijët, nipat apo mbesat tona, nuk do e besojnë se ishte kështu. Ata, do mësojnë së bashku me historinë, edhe për këtë ngjarje. Por, duke shprehë rezervat e besimit, sikurse për të gjitha ngjarjet tjera historike. Sikurse ne, që shprehim rezervat tona për të kaluarën, të cilës pak mund ti besojmë. Kur të kalojnë vite, decenie apo shekuj, do duket si në përralla. Gjeneratat do e marrin si një gjë e trilluar, për t’i mashtruar fëmijët. Sikurse që na thoshin ne, për disa periudha të vështira të jetës, që kishin etërit tanë. Baballarët dhe nënat tona.

Për ditë me radhë, të dalësh nëpër rrugët e Deçanit, e të kërkosh miell, ta kujton kohën e pasluftës së dytë botërore, apo koha e urisë (1947). Koha kur duhej intervenuar për të marr drithëra nëpër hambarët e familjeve. Qoftë me hatër apo me zor. Apo, të kujtohet “përralla” kur njeriu ka vdekur me para në gojë, ngase nuk iu kishin dashtë asgjë.

Të ecësh nëpër rrugët e Deçanit, e të mos takosh dhjetëra persona, është gjë e “tmerrshme”. Edhe ata që i takon, duhet tu qëndrosh në distancë, e të mos i prekësh në asnjë mënyrë. “Po respektojmë këshillat e dhëna nga mjekët, nga Instituti Kombëtar i Shëndetit Publik”, shprehën të gjithë ata që i takon, sikurse që veprojmë, edhe personalisht. Ka të tillë në humor, “Hajt veç me këmbë po përshëndetemi, se virusi nuk mundet mu ngjit prej këmbëve”. Në çdo takim, rrallë ndodhë që bashkëbisedimi, mos të bëhet përmes maskave që mbulojnë fytyrën. “E dimë që nuk është gjë, ngase shqiptarët kanë përballuar virus më të rrezikshëm se COVID-19, por rregullat janë rregulla, e nuk po i anashkalojmë”, shprehën bashkëbiseduesit në fytyrat e të cilëve shihet pesimizëm, por edhe optimizëm. Jo jo, nuk dorëzohemi kurrë. Do ta kalojmë edhe këtë situatë të ardhur pa dashjen tonë. Është gjendje globale. Është në gjithë botën. Na duhet të pajtohemi me këto fatkeqësi. Pothuajse, të gjithë shprehën kështu. Urojnë që sa më pak pasoja të ketë Kosova. Të ketë Deçani. Të ketë njerëzimi!

Marketet nëpër Deçan, sikurse në të gjitha komunat tjera të Kosovës, pothuajse të zbrazëta. Qytetarët me qëllim të furnizimit sa më të mirë, kanë blerë gjërat që mund të jenë kyçe për familjarët e tyre. Edhe pse me ngritje të çmimeve, janë munduar që të kenë sa më shumë rezerva në shtëpitë e tyre, përkundër asaj që institucionet shtetërore bëjnë thirrje për të mos krijuar panik. “Kujdes po, panik jo”. Mirëpo, në fund të fundit, secili mundohet të siguron kafshatën e gojës. “A ka ardhë miell. Kur pritet me ardhë. Jemi keq për miell. S’kam veç për pak ditë. Zoti e bëftë hajr, s’di si do ia bëjmë kur të na soset mielli”. Janë disa nga bashkëbisedimet e qytetarëve që kanë mësy marketet e Deçanit, apo edhe jashtë kësaj komune. Ata, të vetmin shqetësim të furnizimit e shohin mungesën e miellit, edhe nëse janë me çmime të larta. “Kërkesat dhe shqetësimet e qytetarëve i arsyetojnë, edhe shitësit. Nuk kanë faj, sepse buka është kryesorja. Gjendja e krijuar na zuri të papërgatitur. Kemi bërë porositë, por nuk kemi ende përgjigje. Jo jo, nuk ka shtrenjtim të miellit. Nuk përjashtojmë mundësitë e ndonjë biznesi, por në biznesin tonë, s’ka rritje të çmimit. Ka mungesë të miellit, sepse familjet kanë marr për të lënë rezervë”. Kështu përgjigjet njëri nga pronarët e biznesit më të madh në Deçan, duke premtuar se nuk ka pretendime të rrit çmimet në këtë kohë të krizës. Gjithnjë sipas tij, po ka telashe me furnizim, ngase gjitha shtetet e rajonit janë në të njëjtën gjendje.

Furrat po mundohen që me kapacitetet e tyre, të jenë në shërbim të qytetarëve. Por, edhe ata po ndjejnë mungesën e miellit. “Dita ditës, po na mungohet mielli. Nuk di si t’ia dalim. Qytetarët vazhdimisht po vijnë e pyesin, a keni miell se do mbesim pa bukë. Nuk kemi blerë miell, duke menduar se furrat nuk do ndalën asnjëherë”. Kështu na thonë në njërën nga furrat e bukës në Deçan, të cilët nuk kursejnë mundimin e tyre për të furnizuar me bukë. Nëpër çdo furrë, çmimi është i pandryshueshëm.

Në hyrje të Qendrës Kryesore të Mjekësisë familjare, është e vendosur një tendë plastike, e cila do jetë në shërbim të pacientëve. Brenda dhe jashtë saj, janë mjekët dhe motrat, të veshur me rroba mbrojtëse. Ata thonë se janë në gatishmëri të qytetarëve, që për fat të mirë, numri është i vogël i atyre që kërkojnë trajtim mjekësor. “Fatbardhësisht, nuk kemi ankesa të shtuara. Gjithë stafi i QKMF-së, është në gatishmëri. Urojmë që së bashku ta kalojmë këtë gjendje të krijuar nga CORONA”, na thotë njëri nga mjekët i mbështjell me masat mbrojtëse, por i gatshëm të jap ndihmën e nevojshme për pacientët. Ai, ka treguar edhe për përkrahjen që po jep kryetari i Deçanit, qoftë në aspektin moral, apo edhe të mundësive që posedon si kryetar i komunës.

Rrugët e fshatrave, pothuajse të boshatisura. Rrallë shihet ndonjëri nëpër fusha dhe ara. Disa, deshën apo nuk deshën, po iu kthehen punëve të bujqësisë. Duke u munduar me krye punët e pranverës. Vizitat nëpër familje, janë bërë “mollë e ndaluar”. “Më mirë s’po lëvizim pasi na kanë thënë me ndejë, sa më larg njëri tjetrit. Po ruhemi, sa të mundemi. Kalon edhe kjo gjendje. Dojmë me besua se nuk do zgjatë shumë”. Këso komunikimesh mund të dëgjosh tek secila familje.

Policët e stacionit të Deçanit, në kryerje të detyrave të tyre. Ata, përcjellin gjendjen dhe ushtrojnë detyrat e tyre sipas planeve operative. Zyrtarët komunal të administratës, edhe pse në numër të vogël, me maska dhe dorëza mbrojtëse, iu ofrojnë shërbimet atyre pak qytetarëve që iu drejtohen sporteleve. Inspektorët komunal, me drejtorin e tyre, janë vënë në kontroll të zbatimit të masave të Qeverisë së Kosovës dhe ekzekutivit komunal. Është bërë dezinfektimi i gjitha objekteve publike, sikurse edhe i rrugëve të qytetit. Shkollat e mbyllura. Nxënësit në pritje të fillimit online të mësimeve.

Jeta vazhdon. Deri kur nën këto ethe, veç ZOTI e di!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …