Zamira Çavo: Shqipëria myslimane dhe Evropa

Edhe pse besoja sinqerisht që këtë fundviti Shqipëria do të merrte statusin e vendit kandidat, sërish kisha një dyshim. Ky dyshim vinte nga fakti i një rezultati që, censusi ynë nxori mbi popullsinë shqiptare. Sipas këtij censusi, në vendin tonë, 57.2% e popullsisë është myslimane. A është “faji” i shqiptarëve që i përkasin kësaj feje? – mund të pyesë dikush. Sigurisht që jo! Por Europa vazhdon të mbetet skeptike ndaj popullsive me fe të ndryshme nga e saj. A nuk është sjellë po kaq dyshues Bashkimi Europian ndaj Turqisë? A nuk e lodhi Turqinë pritja e gjatë me shpresën se vit pas viti do bëhej pjesë e Europës? Pse mendoj se Europa vazhdon, në pjesën më të madhe të saj, të mbajë qëndrim dyshues e deri diskriminues ndaj popullsive me fe myslimane? Kam disa arsye:


 


Së pari, besoj se duhen marrë në konsideratë faktorët socio-demografikë. Popullsia shqiptare është në më shumë se gjysmën e saj popullsi myslimane, duke e bërë vendin një vend mysliman. Nga ana tjetër, mosha mesatare e popullsisë shqiptare është rreth 30 vjeç. Pra një popullsi e re, e cila ka mundësinë potenciale të rritet me hapa më të shpejta se popullsia tashmë e plakur europiane. Ky fakt e bën edhe më të dukshëm skepticizmin europian, i cili e ka, të themi, paranojë historike frikën nga myslimanizmi. Sipas studimeve, individët me moshë nën 30 vjeç, sot përbëjnë 49% të popullsisë myslimane në Europë dhe brenda viti 2030 mendohet që ky grup individësh, pra në moshën 30-vjeçare, të arrijë në 42% të popullsisë myslimane europiane, përkundrejt 31% të popullsisë jomyslimane që jeton në Europë. Ky ndryshim kahesh, sigurisht nuk është fort i mirëpritur në Europën tradicionaliste nacionaliste. Ndaj ajo preferon të shtyjë në kalendat greke, pritjen e shqiptarëve për t’iu bashkuar BE-së, edhe pse e di mirë se popullsia shqiptare është sot për sot, me dëshirën dhe besueshmërinë më të madhe ndaj BE-së.


 


Së dyti, është e vërtetë që sot ka shumë popullsi myslimane në vendet e BE-së dhe kjo shifër sot numëron rreth 15-20 milionë. Brenda 2025 mendohet që kjo shifër të dyfishohet. Dhe pse kjo popullsi është pjesë integrale e vendeve të BE-së, sërish perceptimi për ta është i dyshimtë. Ata vazhdojnë të jenë objekt diskriminimi dhe poshtërimi, madje shpesh dhe objekt konfliktesh mes grupeve të ndryshme. Sfida e BE-së është shumë e madhe në lidhje me sigurimin e të drejtave të kësaj pjese të popullsisë, të cilën e kanë brenda vetes. Është i kuptueshëm pra skepticizmi i BE-së për të shtyrë sa më shumë statusin për Shqipërinë. Ideja se “ne mezi po përballojmë këta që i kemi brenda” e bën më të kuptueshëm refuzimin ndaj statusit për Shqipërinë.


 


Së treti, diskriminimi fetar është një barrierë e fortë e pjesëmarrjes së popullsisë myslimane në jetën e vrullshme socio-politike të Europës. Niveli i diskriminimit të popullsisë myslimane në vendet e Europës në 5 vitet e fundit është shtuar. Kjo e bën edhe më të fortë reagimin e popullsive jomyslimane ndaj mospranimit ose më mirë zgjerimit të hartës europiane me një shtet mysliman. Nga ana tjetër, debati mediatik në lidhje me këtë diskriminim, është gjithnjë në favor të popullsisë jomyslimane. Media amplifikon çdo rast të dukshëm dhune, krimi apo mosbindjeje që vjen nga ana e individëve me përkatësi fetare myslimane. Ndaj nuk është shumë e vështirë të kuptohet perceptimi tërësisht i gabuar i qytetarëve autoktonë europianë, ndaj popullsisë myslimane, si bartëse e një “kulture të prapambetur” si bartëse e konflikteve, që janë pasojë e kësaj kulture etj., etj. Kjo situatë është e dukshme në vendet e zhvilluara europiane. Studimet që janë kryer përfshijnë vendet e Europës Veriperëndimore si Holanda, Danimarka, Anglia, Franca etj. Pikërisht këto vende ishin dhe më skeptiket në raport me pranimin e Shqipërisë, si një vend me një status kandidat.


 


Së katërti, vendet e Ballkanit Perëndimor kanë qenë gjithnjë problematike për Europën dhe imazhi i europianëve për popullsitë e këtyre vendeve është në një masë të dukshme dyshues. Serbia është vendi i fundit jomysliman që kërkon të aderojë në BE. Nëse ky vend do kishte treguar një minimum qartësie politike në lidhje me Kosovën, unë jam e bindur se sot do kishte qenë krahas Kroacisë në BE. Ndaj mendoj se Serbia sërish do jetë hapa para nesh në bashkimin e saj me Europën. Realisht BE-ja ka përkrahur me shumë më pak kushte dhe ka pranuar në gjirin e saj vende të tilla si Rumania apo Bullgaria, që nuk janë fort larg reformave tona institucionale apo sociale. Fakti që BE-ja nuk shton “kërkesat” apo kushtet, sikundër jemi mësuar t’i dëgjojmë deri më sot, ndaj nesh, e bën edhe më paragjykues mendimin se shkaku i parë dhe më kryesor, është qenia një vend me popullsi myslimane.


 


Së fundmi, perceptimi për shqiptarët dhe Shqipërinë në Europë nuk është i mirë për shkak edhe të problematikës politike që kemi demonstruar në këto vite. Kjo, sidomos në politikën tonë të jashtme. Ambasadat tona në Europë, për shkak, herë të buxheteve të vogla, e herë për paaftësi të personave që e përbëjnë trupën tonë diplomatike, nuk kanë mundur ta përcjellin realitetin e një populli që historikisht është detyruar të luftojë i vetëm për mbijetesën e tij dhe që gjithnjë ka aspiruar t’i bashkohet Europës, e cila ende vazhdon ta refuzojë. Shqipëria ka nevojë për një diplomaci kulturore të hapur, e mbi të gjitha, ka nevojë për një kohezion politik të qëndrueshëm.


 


Gjithsesi, politikat për zhvillimin tonë ekonomik e reformat tona, ne duhet t’i bëjmë për vete, pasi Europa duket se do na i mbajë dyert mbyllur edhe për disa kohë…  (Gazeta Shqip)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …