Faik Miftari

Faik Miftari: Fundi i botës unipolare në Siri

Shtetet e Bashkuara të Amerikës si fuqi e vetme udhëhoqi plot 20 vjet rendin  e ri botëror, botën unipolare (1990-2010),  meqë nuk kishte rival, pasi që Rusia u dobësua pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik dhe Kina akoma ishte në  fazën e zhvillimit ekonomik. Por pas vitit 2010, në skenën botërore fuqishëm dolën Rusia dhe Kina të cilët arritën një zhvillim të hovshëm politik, ekonomik, ushtarak, dhe filluan të konkurrojnë SHBA-ve. Bota unipolare dalëngadalë filloi të lëviz drejt një bote multipolare në themelim. Këtë e kishte paralajmëruar kohë më parë edhe Henri Kisinxheri, diplomat me përvojë dhe ish sekretari shtetëror i State Departamentit amerikan, i cili në librin e vet “Diplomacia” ka cekur:” Sistemi botëror në shekullin XXI do të përngjajë sistemit shtetëror evropian të shek. XVIII dhe XIX,  në skenë do të jenë së paku 6 fuqi të mëdha botërore, SHBA-ja, Evropa, Rusia, Kina, Japonia dhe India, sikurse edhe një numër shtetesh me ndikim rajonal”. Ky paralajmërim i Kisinxherit për skenën politike botërore të shek. XXI u reflektua në realitet në rastin e luftës në Siri, me ç’rast u bë ballafaqimi direkt i dy blloqeve të kundërta të formuara në Siri në gërshetimin e interesave të tyre politike, ekonomike, strategjike, energjetike, të sigurisë etj. Në njërën anë ishte blloku i përbërë prej SHBA-ve, Britanisë së Madhe , Francës etj., si dhe shteteve rajonale, Turqisë, Arabisë Saudite, Izraelit, Katarit, Jordanisë etj., dhe  në anën tjetër ishte blloku i përbërë prej Rusisë e Kinës, dhe shteteve rajonale Iranit, Libanit, Irakut e Sirisë. Pikërisht në Halep të Sirisë ndodhi fundi i botës unipolare dhe krijimi i botës multipolare, pasi që blloku i kryesuar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës në rastin e Sirisë përjetoi disfatë, u mposht nga blloku i kryesuar nga Rusia, në tri aspekte kryesore që e karakterizuan luftën në Siri.

Aspekti i parë , ishte gjeopolitik, Rusia në Siri qysh nga koha e ish Bashkimit Sovjetik, e kishte ruajtur ndikimin e saj në të vetmin shtet arab, duke e përdorur bazën detare në Tartus, dhe tani jo vetëm që arriti ta ruajë, por e zgjeroi edhe me bazën ajrore të ndërtuar në Hmeim. Përveç Sirisë, tani haptas shihet se Rusia ndikimin e saj gjeopolitik e ka zgjeruar edhe në Irak, Iran, Liban, e në kohën e fundit po duket në horizont zgjerimi i Rusisë edhe drejt Egjiptit, Libisë, etj.

Aspekti i dytë , ishte aspekti energjetik, në të cilin në mënyrë indirekte kemi përplasjen në mes SHBA-së dhe Rusisë, lidhur me pasuritë nëntokësore të vendeve arabe, të naftës, e tani në kohën e fundit edhe të gazit natyror, i cili është zbuluar në sasi të mëdha në Iran dhe Katar. Gara në mes Iranit dhe Katarit për ndërtimin e gazsjellësit nëpërmjet Sirisë drejt brigjeve të detit Mesdhe përfundoi me disfatën e Katarit, pasi që ofertën e Katarit për ndërtimin e gazsjellësit të tij nëpër Siri e refuzoi kryetari sirian Asadi, dhe tani pas përfundimit të luftës me siguri do të jetë Irani ai që do të ndërtojë gazsjellësin e vet nëpër Siri drejt brigjeve të detit Mesdhe.

Aspekti i tretë  i konfliktit sirian ishte aspekti i sigurisë, i cili kryekëput ka të bëjë me sigurinë e Izraelit nga rreziku i ashtuquajtur të  “boshtit të së keqes”,  apo” boshtit të rezistencës” për të cilin  ishin të interesuara  pikësëpari SHBA-ja në mënyrë të drejtpërdrejtë për të ruajtë sigurinë e Izraelit. SHBA-ja me aleatët e saj janë  përpjekur të thyejnë boshtin e rezistencës propalestineze, në Siri, të përbërë  nga Irani, Iraku, Siria, Hezbollahu dhe Hamasi. Pas disfatës së përjetuar në Liban gjatë vitit 2006 me Hezbollahun, me ç’rast Izraeli nuk arriti objektivat ushtarake të përcaktuar më parë, SHBA-të ishin të vetëdijshme se kurrizi mbështetës i Hezbollahut ishte Siria, i vetmi shtet që nuk lidhi marrëveshjeje paqe me Izraelin dhe nuk e ndali përkrahjen e saj kauzës palestineze. Tani, pas përfundimit të luftës në Siri, kjo mbështetje e Asadit boshtit të rezistencës palestineze jo që do të ndalet por me siguri edhe do të përforcohet.

Përveç aktorëve kryesor të përfshirë në Siri, SHBA-ve dhe Rusisë, kemi edhe një varg shtetesh tjera të rajonit të përfshirë në mënyrë të drejtpërdrejtë apo tërthore që nëpërmjet luftës së Sirisë donin të realizonin interesat e tyre politike dhe shtetërore në kurriz të Sirisë. I pari me siguri, është Izraeli, i cili tani me përfundimin e luftës në Siri, do të ndihet më i pasigurt, pasi që kufijtë e vet do të ketë të atakuar, për shkak të përvojës së madhe luftarake të fituar nga luftimet në Siri, të Hezbollahut, e të cilën gjë me siguri Asadi nuk do të braktis atë duke mos harruar ndihmën e Hezbollahut dhënë forcave qeveritare ushtarake siriane. Këtë shqetësim haptas e shprehu kryeministri izraelit me rastin e vizitës së tij para ca ditëve në Kazakistan, ku në mes tjerash ceku:”  tani e tutje do të ketë kërcënime të mëdha potenciale  për kufijtë shtetëror të Izraelit, në radhë të parë në mënyrë direkte nga Hezbollahu, ndërsa në mënyrë indirekte edhe nga Irani, pasi që është i sigurt se Irani dëshiron të shkatërrojë Izraelin”. Katari është humbës i madh në aspektin ekonomik pasi që i dështoi plani për ndërtimin e gazsjellësit nëpërmjet Sirisë, edhe pse investoi mjete marramendëse financiare për realizimin e qëllimit të tij për rrëzimin e regjimit të Bashar el Asadit.

Arabia Saudite poashtu ishte kundërshtare e rreptë e regjimit të Asadit, e cila ka bërë çmos për të parandaluar depërtimin dhe zgjerimin politik të Iranit në rajonin e Lindjes së Afërt, porse tani ky zgjerim politik rajonal i Iranit u konkretizua në Irak, Siri, Liban, dhe tani po shkon drejt zgjerimit edhe në Jemen e Bahrejn. Turqia është humbëse më e madhe në luftën e zhvilluar në Siri, pasi që mbeti e vetme në moçalin e Sirisë, nga  cila mund të ketë reperkusione të paparashikueshme për ardhmen e saj. Turqia e cila ishte në bllokun e shteteve të kryesuara nga SHBA-të për rrëzimin e regjimit të Bashar el Asadit, dhe ishte kryesore krahas Arabisë Saudite për realizimin e këtij qëllimi, duke parashikuar se “për tre muaj do të bjerë regjimi i Asadit”. Pas tentimit të pasuksesshëm të grusht shtetit ushtarak  kundër pushtetit civil, Erdogani tani ka bërë kthesë nga politika e tij properëndimore, drejt përafrimit të politikës së tij me Rusinë dhe Iranit, që dolën si forcë ngadhënjyese në Siri, e që u dëshmua edhe në realitet tani,me takimin trepalësh  para ca ditëve në Moskë, në mes Rusisë, Iranit dhe Turqisë në rangun e ministrave të punëve të jashtme lidhur për përfundimin e luftës në Siri. Kjo politikë kthesë e Erdoganit është rezultat i frikës së mundshme të shpalljes së shtetit të Kurdistanit. Irani për dallim nga Turqia, Arabia Saudite, Izraeli e Katari, jo që  arriti të ruaj ndikimin e vet rajonal në Irak, Siri, Liban, Gazë, por tani do të vazhdojë së zgjeruari edhe drejt shteteve tjera të rajonit të Lindjes së Afërt,në radhë të parë në Bahrejn e Jemen, dhe dita më ditë po bëhet shtet më i rëndësishëm pa të cilin nuk do të mund të arrihet asnjë marrëveshje pa prezencën e tij  direkte në Lindjen e Afërt, krahas Arabisë Saudite, Turqisë dhe Egjiptit.

Humbësit më të mëdhenj në  gjithë këtë katrahurë të Sirisë janë në rend të parë pikërisht myslimanët cilët nuk i kuptojnë apo nuk duan të kuptojnë të gjitha lojërat dhe prapavijat e konfliktit në Siri,  janë   shkurt pamës, dhe nuk shohin përtej syve, dhe që merren më me dëshirë dhe vullnet të zjarrtë t’i qërojnë hesapet iracionale për shkak të përkatësive të tyre sektare, sunite dhe shiite,duke mos kursyer  fare civilët të pafajshëm anekënd botës të cilët i sakrifikojnë si rrëke për të realizuar interesat e tyre të ngushta raciste, sektare, fetare, si rezultat i keqinterpretimit të qëllimshëm  të doktrinës fetare,  për arritjen e qëllimeve të programuara  për realizimin interesave të gjera gjeopolitike, rajonale, globale të gjithë faktorëve të lartë cekur të kyçur në konfliktin sirian.

Në përmbyllje të këtij këndvështrimi politik do të citojë një pjesë të analizës së shkruar nga njohësi i mirë i rrethanave politike të Lindjes së Afërt, akademikut të shquar boshnjak Esad Durakoviq, i cili në mënyrë  domethënëse e ka përshkruar tragjedinë e Halepit në konfliktin sirian:

“Në të vërtet, gjatë këtyre ditëve për shkak të rrënimit të Halepit dhe vdekjes së civilëve të tij, bota është ngritur në këmbë. Me plot të drejtë! Por, poenta është se i akuzojnë”forcat ushtarake të Asadit”  gjoja si forca okupatore dhe gjenocidiale, forcat të cilët janë fajtor për të gjithë ato që ndodh atje. Ashtu që me këtë amnistohet”forca e dreqit” e cila quhet ISIS-i, Al Kaida dhe të tjerët, e njëjta forcë e cila në betejat tjera përndiqet dhe satanizohet. Këtu në Halep, tani ajo prezentohet si viktimë. Çfarë hipokrizie! Kur rebelët e të gjitha llojeve,“të tipit isistë”, pushtonin Halepin, njashtu duke rrënuar dhe therur, nuk është ngritur ky shqetësim nëpër botë, pasi që ata ishin në detyrën e përmbysjes së regjimit të Asadit në Siri, i cili ishte caku i forcave perëndimore të cilët pikërisht e kanë sajuar ISIS-in monstruoz dhe forcat tjera shkatërruese në  Siri. Tani, kur kjo forcë e cila kishte detyrë të rrënojë sistemin legjitim qeverisës në Siri, po përjeton disfatë, botës po i dhimbset, por në një mënyrë perfide, kinse me kujdesin e tyre për civilët e Halepit, për të cilët fare nuk janë kujdesur kur në mënyrë më brutale i vrisnin dhe thernin rebelet e pamëshirshëm dhe shumë mirë të armatosur dhe të sjellë nga gjithandej botës. Kjo është hipokrizi më e lartë politike e vendeve perëndimore. Përderisa pikërisht nëpërmjet agjensioneve të lajmeve nga vendet perëndimore  vijnë tek neve informatat nga Siria që ndikojnë në formimin e opinionit tonë publik, të qëndrimeve dhe emocioneve tona”.

 

25.12.2016

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …