Bedri Halimi: DISA FJALË RRETH DISA PASAKTËSIVE TË ANALIZËS SË AKADEMISË SË SHKENCAVE DHE ARTEVE TË KOSOVËS

Bedri Halimi: KUR INATI E MUND ARSYEN: ANALIZË PSIKOLOGJIKE DHE SOCIOLOGJIKE MBI MLLEFIN E PAKUPTIMTË NDAJ TË BURGOSURVE NË HAGË

  1. Hyrja dhe teza

Në epokën e rrjeteve sociale dhe lirisë së pakufizuar të shprehjes, hapësira publike është kthyer shpesh në një arenë ku manifestohen patologjitë më të rënda sociale. Një nga shpërfaqjet më shqetësuese të këtij realiteti është inati irracional dhe mllefi që disa individë shprehin ndaj figurave historike apo publike që gjenden në procese gjyqësore në Hagë. Pa pasur asnjë arsye logjike, pa asnjë argument juridik apo historik, dhe shpesh pa asnjë lidhje personale me ngjarjet, këta njerëz komentojnë me një egërsi të frikshme, duke shprehur dëshirën që të akuzuarit të dënohen. Thënia “kur inati e mund arsyen” këtu gjen aplikimin e saj më të pastër: në këtë fenomen, urrejtja e verbër zëvendëson analizën, ndërsa nevoja primitive për të parë dikë të rrëzuar, mposht çdo parim të drejtësisë, empatisë apo vetëdijes kombëtare e njerëzore. Ky punim synon të analizojë arsyet e fshehura psikologjike dhe sociologjike që i shtyjnë këta individë drejt këtij mllefi të pakuptimtë.

  1. Anatomia e inatit pa shkak: Projektimi i dështimit personal

Nga pikëpamja psikologjike, inati dhe dëshira për të parë dikë të dënuar pa pasur një motiv real racional, buron nga një mekanizëm mbrojtës i njohur si projektimi. Shumë nga individët që zbrazin mllef në hapësirat virtuale vuajnë nga frustrime të thella personale, dështime në jetën e tyre të përditshme dhe një ndjenjë e përgjithshme pafuqie. Figurat që gjenden në Hagë përfaqësojnë momente kthese, pushtet, histori apo lavdi, elemente që këta individë nuk i kanë arritur kurrë. Duke parë këto figura në një pozicion cenueshmërie (në bankën e të akuzuarve), njerëzit e udhëhequr nga inati ndjejnë një kënaqësi perverse, të njohur në psikologji si gëzimi nga fatkeqësia e tjetrit. Për ta, dënimi i këtyre figurave është një mënyrë e pavetëdijshme për të “barazuar” veten e tyre me ata që bënë historinë, duke tërhequr gjithçka drejt mesatares apo dështimit të tyre personal.

  1. Sindroma e “gjykatësit virtual” dhe humbja e sensit të realitetit

Rrjetet sociale kanë krijuar një iluzion të rremë kompetence. Individë pa asnjë njohuri mbi të drejtën ndërkombëtare, pa lexuar asnjë aktakuzë dhe pa kuptuar peshën e proceseve të Hagës, marrin rolin e prokurorëve dhe gjykatësve. Kur inati e mund arsyen, këta njerëz nuk kërkojnë të vërtetën apo drejtësinë; ata kërkojnë thjesht një “kokë turku” për të ushqyer egon e tyre të lënduar. Ky komentim impulsiv dhe i pamenduar është tregues i një shoqërie ku mungon mendimi kritik. Në vend që proceset në Hagë të shihen në kontekstin e tyre të gjerë historik dhe kombëtar, ku shpesh nuk gjykohen thjesht emrat e përveçëm, por vetë sakrifica dhe narrativa e një populli, ata e reduktojnë gjithçka në një tjetër mundësi për të shprehur xhelozitë e tyre të vogla provinciale.

  1. Zhveshja nga empatia dhe dehumanizimi i tjetrit

Një tjetër element i rëndësishëm në këtë fenomen është zhveshja totale nga empatia njerëzore. Proceset në Hagë përfshijnë njerëz që janë të izoluar, larg familjeve të tyre dhe në një betejë të vështirë e të padrejtë jetësore. Të urosh që këta njerëz të dënohen, pa pasur asnjë fakt apo arsye legjitime, tregon për një degradim moral të komentuesit. Inati ka aftësinë ta dehumanizojë tjetrin në sytë tanë. Kur arsyeja kapitullon, personi në bankën e të akuzuarve nuk shihet më si një qenie njerëzore, por si një objekt ku mund të hidhet gjithë mbetja emocionale dhe toksiciteti që individi mban brenda vetes. Kjo lloj urrejtjeje “pa asnjë arsye tjetër” është lloji më i rrezikshëm i urrejtjes, sepse nuk mund të luftohet me logjikë. Ajo ushqehet vetëm nga vetvetja.

  1. Pasojat sociale: Përçarja dhe minimi i kujtesës kolektive

Në nivel sociologjik, ky fenomen mbjell përçarje të thellë. Kur një pjesë e shoqërisë udhëhiqet nga inati irracional, ajo dëmton kohezionin social dhe minon kujtesën kolektive. Duke sulmuar dhe dëshiruar dënimin e atyre që përfaqësojnë epoka të rëndësishme, këta komentues pa dashje (ose nga injoranca) u shërbejnë narrativave të atyre që duan të rishkruajnë historinë. Kjo tregon se si inati individual, kur bëhet kolektiv nëpërmjet platformave digjitale, kthehet në një mjet vetëshkatërrues për vetë shoqërinë që e prodhon atë. Natyrisht këtu nuk duhet përjashtuar as ata që janë bërë argat të shërbimeve të “dreqit e të birit”.

  1. Në vend të përfundimit

Në përfundim, vala e komenteve keqdashëse që u uron dënimin të burgosurve në Hagë pa asnjë arsye objektive, është simptomë e triumfit të inatit mbi arsyen. Ky fenomen nuk flet për fajësinë apo pafajësinë e të akuzuarve, por flet me zë të lartë për gjendjen e rënduar psikologjike dhe morale të vetë komentuesve. Ai tregon për një shoqëri ku frustrimet personale, xhelozia dhe mungesa e edukimit e mposhtin me lehtësi ndjenjën e drejtësisë dhe të dinjitetit. Përballë këtij inati irracional, detyra e botës akademike dhe intelektuale është të ruajë peshën e arsyes, të promovojë mendimin kritik dhe të kujtojë se drejtësia nuk bëhet nëpër seksione komentesh të mbushura me mllef, por mbi parime, fakte dhe dinjitet njerëzor.

Kontrolloni gjithashtu

Ali Hertica

Mr.Ali Hertica: Filozofë mbi demokracinë dhe sundimin e ligjit në Kosovë

Falë ndarjes së pushteteve, qytetarët mund ta mbajnë qeverinë drejtpërdrejt përgjegjësit e filozofëv mbi demokracinë …