Rrustem Geci: Poezi nga libri,









Poemë për NJË MOLLË LUNDRON NË VARRE


  


( Shplomi vuajtjet Shqipëria ime


shihmi flakët sa janë mbi mua


shpërngujla kurrë mos ju raftë


plaga ime kurrë mos ju prektë!..)


 


 


Re të luftës,.. dallgë dhe stuhi


S´na u hoqën kurrë mbi qepallë


Më të fortë ishim se vetë Sparta


Natën mbi Trojën nuk di ta falë


 


 


Dielli mbi Shqipëri nuk shuhet


Kjo është e thënë mbi të bardhë


Roma Çezarit, Nata Osmanlliut


Ilirinë e dogjën me hekur e zjarr


 


 


Me një Konventë të vitit 1937


Midis qeverisë Serbe dhe Turke


1 mijë fshatra e qytete të Mollës


së kuqe, shpërngulja i bëri të huaj


 


 


ua shkuli substancën biologjike


tërë një Krahine të shqiptarëve


Serbi fëmijët në prehër na i theri


flet pema që udhëton mbi varre!


 


 


2


 


Në këtë poemë të gjëmëshme


e kam vështirë të bëjë pyetje


pse mungojnë kryengritjet


ku ishte populli ynë, pse nuk


ia dha dorën vëllëzërve të vet


përgjigjje gjatë s´do të ketë


se ata që bën gjenocid mbi ne


të bekuarit e Evropës ia lejuan


 


 


Shpërgulja ishte e dhunshme


me djegie të shtëpive, vrasje


therrje bajonetash, dhunim


grash. Shqiptarët e Krahinës


së Mollës së kuqe, ndiqeshin


nga Ushtria serbe, dhe nga


trojet denbabaden shqiptare!..


Nënat pyesin, pyesin baballarët


përse asnjë nga fqinjët tanë


kurrë për asnjë krim s´u dënuan


Dhe përse Evropë e asnjë kohe


ç´ështjen e tokave të pushtuara


dhe gjenocidin mbi shqiptarët


kurrë nuk e shtroi për zgjidhje!..


Por, krajla, mbretër, perandor


që kurrë s´i patëm kurrë asgjë


ata neve na e gatuan kalvarin


Shpërnguljen – atë gjëmë ferri!..


 


 3


 


 


Kosovë, hapi arkivat e kohës


lexo shekullin e 19 dhe 20-të


dhe 5 qind vjetët me Turqinë


brenda i kemi 200 kryengritje


 


 


Udha për në Selanik me qerre


mbete një dramë më shumë


një përgjakje e papërshkruar


dhe një shkretim i njeriut tonë


 


 


I përndjekuri, Amir Kosova


pjesëmarrës i (tre) luftërave


me lot në sy më drejtohet;


si t´ia fshij gjakun plagës, dhe


si t´ia fshijë plagën zemrës?!


 


 


Në çastin kur më dëbuan


tregon miku ynë i shpërngulur


putha pragun e shtëpisë sime


mora një qese me dhé e qava!..


 


 


Shqiptarë të të gjtha trojeve


deri kur gjëmë e shpërnguljes


do t´i zbrazë tokat tona me ne


duke mos lënë prapa asgjë


as gjysh, as gjyshe, as fëmijë!..


 


 


4


 


 


Në ato vite të shpërnguljes


Stambolli ishte një vetvrasje


ku “vetëdorzohej” identiteti


gjëja më e çmuar e njeriut!


Në Bashkinë e Stambollit


në zyrat e tyre për të huajt


tek po prisja në korridor


të merrja kombësinë turke


në radhët me ne, ishte një


Vajzë bjonde, vjeç 14 , nga


Keçekolla e Prishtinës, serbët


vajzës ia kishin vra 52 anëtar


të familjes; vëllëzërit, xhajat


ndërsa vajza kishte shpëtuar


duke u futur thellë në plevicë


Për t´mos dëgjuar gjëmën e


pushkatimeve të xhelatët serb


Se dorëzimi i identitetit tim


Bërtiste Hanifeja në Bashki


Qenka më i rëndë se gjithçka


Më i rëndë s´e vrasja në luftë!


 


 Në këtë dhé krejt të huaj


gjuhës unë i kërkoj ndihmë


që fjalët t´ia pastroj çdo ditë


me gjuhë të mos harrohem!..


 


 


 


5


 


 


Në këtë dhe krejt të huaj


unë nuk bëhem turke, as


sllave, dhe as anadollake


Ç´janë këta regjistra turpi


dua të kthehem në Kosovë


te varri i mamit dhe babit


dhe te varri i 3 vëllëzërve


Dua të kthehem tek Molla


te varret e 47 kushurinjve


o e gjallë s´ndërroj komb


Daja, dhe ju njerëz të mirë


dua diellin e fshatit tim


mëngjesin e kopshtit tim


më leni të kthehem n´atdhé;


te livadhet me fytyrë bari


te malet me fytyrë lisash


te krojet me fytyrë qielli


dhe te shpatijet me lule


atje dua të bëhem nënë


dhe të lindi shumë fëmijë!..


O më të mirët e shpirtit


Gjergj, Aleks , Trëndëlinë


dhe juve që s´ po u njoh


gjuamëni me gurët tuaj


Se unë Azgani, biri juaj


 


 


 


6


 


 


do të duhej të isha me ju


të jepja dhe unë pak gjak


nga ( gjaku ) i trupit tim


 


 


Malli ka një hënë të veten


të pjekur në prush të yjeve


rrallë zgjohem i hareshëm


mëndja më vete në Kosovë


 


 


Në varrezat e Stambollit


prehen me mijëra shqiptarë


thonë se vdiqën në këmbë


me mall dhe sy nga atdheut


 


 


 


Tragjedinë e shpërnguljes


e kam përjetuar në Selanik


në një anije të vjetër greke


që transportonte shqiptarët


për në humbje dhe harrim


 


 


Në ato vite të shpërnguljes


me sytë e mi e kam parë


një grua nga rrethi Gjilanit


pasi gjuan djalin nga anija


edhe ajo pas hidhet në det!..


 


 


7


 


 


Në botën e të shpërngulurit


ikja vret gjumin e pafajshëm


thyen krahët e zogut të ri, dhe


i shpërnguluri vuan çdo ditë


për të siguruar një gropë varri


dhe një ëndërr për atdheun


 


 


Të dëbuarit Çamë në Turqi


me mund e bëmë këtë jetë


i këputur, i degëtisur, i huaj


shpërngulja çdo ditë më vret


 


 


Kosovën një jetë se kam parë


Tiranën çdo natë e ëndërroj


lexuar kam mjaft për atdheun


për fushat, malet dhe detin


 


 


Me mall për atdheun po vdes


moshë më s´ më ka mbetur


veshët më ushtojnë shumë


e shoh se jam i përmalluar


 


 


Tokë e florinjtë është Çamëria


tronditëse është ëndrra e çamit


kur trapi mbi valë dremitet


dhe çami me çamen puthen!..


 



 


8


 


 


Mosha s´më lë të kapi largësi


fëmijët po na i përtëritin emrat


për ju që e kuptoni këputjen


degën e thyer edhe era e than!..


 


 


Atdhé, o i shtrenjti im atdhé


Nxirre këngën që ti vetë e di


Na lësho një za prej atje, të


mos vdesim të huaj e të pa liri


I huaji në dhe të huaj, as varr


 


  


nuk ka, ligjet e shtetit të huaj


Edhe për varre lypin qëra!..


O vëlla i gjakut tim, o zemër


jam lindur ku rritet rrushi


jam lindur ku piqet molla


kam gjakun e dheut të atdheut


aty ku i njoh dhe më njohin!..


 


(  Atdheu nis tek zemra, tek


Gjuha, flamuri, se në dhé të


huaj, ndrron emrin dhe guri!..)


 


 


 


9


 


 


Shploma dhimbjen Shqipëria ime


shkruajnë nënat e shpërngulura


dhe të rënët e Mollës së kuqe


fjalorër e kujtesës dhe identitetit!


 


 


Të gjallë të atdheut! Na bëni një


gur varri, na kujtoni me shkronja


se s´ mjafton një pemë tek varri


duami një ditë të përkujtohemi


shkruajnë nënave e shpërngulura!


 


 


Shqipëri pellazge, dardane,iliriane


është, zëri i Nënave të Kosovës


zërin i nënave të Ohrit, të Prespes


zëri i nënave të Kumanovës dhe


Tetovës, zëri i nënave të Shkupit


të Preshevës, dhe të Medvegjes


Koha është të ecim kah bashkimi


për t´i mbajtë në gji, trojet tona


Maqedonin, Mollën dhe Çamërinë!


 


Jona, gjuha që s´shkruhet, thahet


dhe tretë, gjuha që s´shkruar


as varri s´e flet! O zot im i madh!


Pse kjo hënë e jona kaq e ligë?


dhe kjo tokë e jona kaq e ngrënë!?


 


 


10


 


Mollën te varri zia nuk e thau


po guri i shkulur dhe i humbur


Atdhe, vuajtja ime e pashpluar


shpërngulja qenka vetë gjëma


Shkulka familje, krahina të tëra


zogu im, falma fluturimin tënd


pa dheun tem vaji më del i huaj!..


 


 


( Grykën e Bosforit, pyeteni


s´e flet; gjysma është lot,


dhe gjysma është det!..)


 


Kjo luftë e ky mundim, do


të sjellë një ditë të bardhë


edhe sikur koha të zbres


në zero, shqiptarët do të


jenë një, dhe të bashkuar!.


 


 


Rrustem Geci – Stamboll, prill,1993

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …