Osman Osmani: PËRTEJ CEREMONIVE: SIGURI SOCIALE, MBROJTJE E JETËS DHE MIRËNJOHJE E BARABARTË

Megjithatë, çdo përkujtim ngre edhe disa pyetje që meritojnë përgjigje.

Sa janë të mbrojtur sot policët, ushtarët, zjarrfikësit dhe punonjësit e tjerë të shërbimeve publike që çdo ditë rrezikojnë jetën për qytetarët? Çfarë sigurie sociale kanë ata dhe familjet e tyre në rast se humbin jetën ose mbeten me pasoja të përhershme gjatë kryerjes së detyrës?

Në vitet e para pas luftës janë përmendur raste kur familjet e policëve të rënë kanë përfituar vetëm një pagesë të kufizuar, ndërsa më pas janë lënë kryesisht në kujdesin e fatit. Pavarësisht përmirësimeve të mëvonshme, mbetet pyetja nëse sot ekziston një sistem i plotë, i drejtë dhe afatgjatë i sigurimit social për të gjithë ata që kujdesen për rendin, sigurinë dhe mbrojtjen e Republikës.

Po ashtu shtrohet pyetja: si trajtohen familjet e dëshmorëve që dhanë jetën për lirinë e Kosovës? A janë përfitimet dhe mbështetja institucionale të mjaftueshme për një jetë dinjitoze, apo edhe këtu ka vend për përmirësime dhe standarde më të larta?

Një shtet që kërkon profesionalizëm, përkushtim dhe gatishmëri për sakrificë duhet të garantojë edhe mbështetje të denjë për familjet e atyre që bien në detyrë ose humbin aftësinë për punë. Kjo nuk është bamirësi, por përgjegjësi e shtetit ndaj atyre që mbrojnë shtetin.

Por ky parim nuk duhet të kufizohet vetëm te bartësit e uniformës.

Nuk duhet të harrojmë as punëtorët që humbin jetën në vendin e punës. Ata nuk bien në fushëbetejë dhe nuk mbajnë uniformë, por edhe ata japin çdo ditë kontributin e tyre për funksionimin dhe zhvillimin e shoqërisë. Çdo vdekje në vendin e punës është një tragjedi për familjen, një humbje për shoqërinë dhe, shumë shpesh, një tregues se masat për mbrojtjen e jetës dhe sigurisë në punë kanë dështuar ose nuk janë zbatuar siç duhet.

Prandaj, edhe familjet e punëtorëve që humbin jetën gjatë kryerjes së punës meritojnë trajtim dinjitoz, mbështetje të qëndrueshme dhe solidaritet institucional. Çdo aksident fatal duhet të pasohet nga hetim i plotë, përgjegjësi konkrete dhe masa parandaluese, në mënyrë që tragjedi të tilla të mos përsëriten.

Fatkeqësisht, deri më sot rrallëherë kemi parë përfaqësuesit më të lartë të institucioneve të marrin pjesë në ceremonitë mortore të punëtorëve të vdekur në vendin e punës, të shprehin publikisht përgjegjësinë e shtetit apo të nxisin një debat serioz për sigurinë në punë. Edhe më rrallë kemi parë që tragjedi të tilla të shndërrohen në reforma konkrete për mbrojtjen e jetës së punëtorëve.

Po aq e rëndësishme është edhe mënyra se si ndërtohet kultura e mirënjohjes.

Fatkeqësisht, në Kosovë ende krijohet përshtypja se, krahas institucioneve shtetërore, edhe organizata e shoqata të ndryshme marrin përsipër rolin e vlerësimit të meritave historike, duke ndarë dekorata, mirënjohje e tituj sipas afërsive grupore, organizative apo politike. Si pasojë, disa individë dhe familje nderohen vazhdimisht, ndërsa të tjerë, me kontribut po aq të rëndësishëm, mbeten në harresë.

Mirënjohja nuk duhet të varet nga përkatësia e dikurshme organizative, partiake apo grupore, as nga fakti se kush organizon ceremoninë. Ajo duhet të mbështetet në kritere të qarta, transparente dhe të zbatueshme njësoj për të gjithë.

Kjo vlen për dëshmorët e luftës, për policët dhe ushtarët e rënë në detyrë, për të burgosurit politikë, veprimtarët e rezistencës, si edhe për të gjithë qytetarët që kanë dhënë kontribut të jashtëzakonshëm për lirinë, shtetndërtimin, demokracinë dhe zhvillimin e Kosovës.

Shteti duhet të jetë autoriteti kryesor për njohjen dhe vlerësimin e meritave, ndërsa kriteret duhet të jenë transparente, të barabarta dhe të verifikueshme për të gjithë, pavarësisht prejardhjes organizative apo politike. Shoqatat dhe organizatat kanë të drejtë të nderojnë anëtarët dhe bashkëpunëtorët e tyre, por ato nuk mund dhe nuk duhet të zëvendësojnë institucionet publike në përcaktimin e meritave kombëtare.

Në një shtet të së drejtës, jeta e njeriut nuk mund të vlerësohet sipas uniformës që mban, profesionit që ushtron, organizatës ku ka bërë pjesë apo bindjeve politike që ka pasur. Polici, ushtari, zjarrfikësi, mjeku, infermieri, minatori, ndërtimtari, shoferi, fermeri, punëtori i fabrikës apo çdo punëtor tjetër që humb jetën duke kryer detyrën e tij meriton respektin, mbrojtjen dhe solidaritetin e njëjtë institucional.

Po aq e rëndësishme është që shteti të mos mjaftohet me homazhe e fjalime përkujtimore. Nderimi më i madh për ata që kanë humbur jetën në shërbim të shoqërisë është parandalimi i viktimave të reja: investimi në siguri në punë, pajisje mbrojtëse, trajnim profesional, zbatim të ligjit dhe llogaridhënie të institucioneve e punëdhënësve.

Kujtesa kolektive nuk ndërtohet mbi përjashtimin, por mbi drejtësinë. Ajo nuk duhet të varet nga afërsitë personale, grupore apo politike, por nga faktet, kontributi dhe vlerat që i kanë shërbyer shoqërisë.

Një shoqëri demokratike nuk matet vetëm nga mënyra se si i përkujton heronjtë e saj, por edhe nga mënyra se si mbron jetën e çdo qytetari dhe si kujdeset për familjet e atyre që sakrifikohen në shërbim të së mirës së përbashkët.

Sepse një shtet i drejtë nuk bën dallim në vlerën e jetës njerëzore. Ai bën dallim vetëm në mënyrën se si arrin ta mbrojë atë.