Nezir Myrtaj: Xhevdet Syla, shembull i përkushtimit atdhetar

Nezir Myrtaj: Xhevdet Syla, shembull i përkushtimit atdhetar

 Më 5 nëntor të vitit 2015, sëmundja e rëndë e pashërueshme ia mori Kosovës birin e përkushtimit atdhetar dhe njërin prej veprimtarëve të palodhshëm të lëvizjes kombëtare, ish të burgosurin politik dhe punëtorin shumëvjeçar të arsimit, Xhevdet Syla. Vdekja e Xhevdetit ishte humbje e madhe, jo vetëm për familjen, miqtë dhe bashkëveprimtarët e tij, por edhe për arsimin tonë dhe për vetë Kosovën, për lirinë e të cilës ai kishte vuajtur katër vite burg të rëndë në burgun famëkeq të Nishit në Serbi.

Xhevdeti ishte bir i një familjeje të ndershme nga fshati Kopernicë i komunës së Dardanës. Pas shkollimit të mesëm në Gjilan kishte regjistruar studimet në degën e fizikës në Fakultetin e Shkencave Matematike-Natyrore në Prishtinë, ku më pas ishte vendosur me banim edhe familja e tij. Gjatë periudhës së studimeve ndërkohë kishte filluar edhe të punonte si mësimdhënës i lëndës së fizikës, fillimisht në fshatin e lindjes e në Gjilan, kurse më pas në Prishtinë. Në vitet e pasluftës punoi në shkollën e mesme teknike “Shtjefën Gjeçovi” të Prishtinës. Kudo që punoi, u dallua me përkushtimin e tij profesional, duke dhënë edhe shembullin e edukatorit model, i cili do t’u duhej gjeneratave tona të ardhshme.

Gjatë viteve të shkollimit në Gjilan, Xhevdeti kishte përjetuar atmosferën e krijuar nga demonstratat e Nëntorit të vitit 1968, e cila kishte ndikuar fuqishëm në ndjenjat dhe në formimin e tij kombëtar, siç kishte ndikuar edhe në formimin e bashkëkohanikut dhe bashkëveprimtarit të ardhshëm Rexhep Malaj dhe gjithë brezit të tyre.

Më pas në Prishtinë Xhevdeti ishte inkuadruar në lëvizjen e organizuar atdhetare brenda së cilës kishte dhënë kontributin e tij të çmueshëm. Si pjesëtar i kësaj lëvizjeje, pas demonstratave të Marsit e Prillit të vitit 1981 ai ishte arrestuar dhe dënuar për veprimtari kundër shtetit sundues jugosllav dhe të ashtuquajturit vëllazërim-bashkim të rrejshëm jugosllav. Në të gjitha situatat përballë organeve të pushtetit të atëhershëm jugosllav, ku ligjin e bënin organet serbe, ndërsa në ekzekutimin e tij kontribuonin vartëset e tyre në Kosovë, Xhevdeti kishte dëshmuar dinjitet e qëndresë, duke mbrojtur kauzën e Kosovës dhe të popullit të saj për liri përmes kërkesës gjithëpopullore që kishte shtruar koha si imperative, “Kosova-Republikë”.

Atdhetari Xhevdet Syla i kishte të rrallë shokët si ai, i cili në asnjë rrethanë nuk e ndërroi qëndrimin dhe as përcaktimin duke ngelur deri në fund të jetës së tij njeri i thjeshtë, i ndershëm, i dashur, guximtar dhe besnik absolut i idealeve të lirisë së Kosovës dhe bashkimit kombëtar. Njerëzit si Xhevdeti do t’i mungojnë Kosovës!

Mua më kishte takuar çasti fatlum ta njihja Xhevdetin dhe ta kisha atë përkrah në ditët kur Kosovës dhe interesit të saj i duhej mbështetja e pakursyeshme, sakrifica dhe gatishmëria atdhetare për veprim. Në këtë të rrugë rëndë por të lavdishme të veprimit të organizuar për ta çliruar Kosovën, Xhevdeti kishte hyrë me bindjen dhe vendosmërinë e paluhatshme, sepse liria e Kosovës dhe e popullit që i përkiste i ishte bërë siç i mbeti përjetë simbol i shenjtë i qenies së tij. Kjo ishte gatishmëria për të ecur deri në fund rrugës së sakrificave e të vuajtjeve për çështjen e madhe e të përbashkët të lirisë së Kosovës. Në këtë rrugë ai u bë shembull qëndrese dhe frymëzimi për të gjithë ata që të njohën dhe ecën shtegut të tij. Qëndresa prej burri, guximi, besnikëria dhe shpirti atdhetar ishin dhe mbetën letërnjoftimi i përjetshëm i birit të Kosovës Xhevdet Syla. Këto parime të etikës njerëzore e kombëtare përbëjnë biografinë e tij të thjeshtë siç ishte edhe vetë personi i tij, por të pasur, siç ishte edhe vetë shpirti i tij fisnik. Si të tillë, me krenari të ligjshme, bashkëfamiljarët e tij do ta kenë udhërrëfyes jetësor; shokët dhe bashkëveprimtarët e tij do ta kujtojnë me pietet të lartë dhe do ta ruajnë në kujtesë si shokun dhe bashkëveprimtarin model, kurse gjeneratat e shumta të shkollarëve të ngritur e të kalitura nga Xhevdeti, me arsimim dhe edukatë të shëndoshë njerëzore do ta kujtojnë si edukatorin dhe arsimuesin shembullor.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …