Bardhyl Mahmuti

Bardhyl Mahmuti: Nuk vritet njeriu edhe në rastin kur shpërndan gënjeshtra

Në muajin korrik të këtij viti gazetari Enver Robelli kishte publikuar një shkrim përmes të cilit njoftonte për hetimet që drejtësia zvicerane zhvillonte kundër Jeton Lleshit, i dyshuar për vendosjen e një pakoje-bombë në redaksinë e gazetës « Bota Sot ». Ajo që më bëri të reagoj  ndaj këtij shkrimi lidhej me mënyrën se si ky gazetar kishte « gjuajtur » në stilin e paparacëve foto nëpër profilet e Facebook-ut për të „dëshmuar“ se Jeton Lleshi paska pasur kontakte me personalitete të ndryshme të skenës politike shqiptare. Në mesin e fotove të publikuara ishte edhe fotoja ku kam dalë me Jeton Lleshin.

Dihet se në përgjithësi kjo mënyrë e veprimit nuk është neutrale. Por, seleksionimi dhe publikimi në media i fotografive të tilla  përderisa zhvillohet një proces hetimor lë çështje të nënkuptueshme dhe ka prapavijë të caktuar.

Në reagimin tim të 25 korrikut 2017  deklarova publikisht se kisha bindjen e plotë që drejtësi zvicerane do të hidhte dritë mbi këtë rast dhe ndriçimi i plotë i kësaj çështjeje do të zhvishte edhe manipulimin që Enver Robelli u bëri fotove dhe emrave që përmendeshin në shkrimin e tij.

Duke qenë i preokupuar me çështje tjera nuk kam pasur mundësitë të përcjell rrjedhat e procesit gjyqësor kundër Jeton Lleshit. Dje, përmes një shkrese private, gazetarja e mirënjohur Elida Buçpapaj më njoftoi se « Gjykata Federale e Zvicrës kishte dënuar Jeton Lleshin me 10 vjet heqje lirie dhe gjobë 15 mijë franga dhe mbetej e habitur pse asnjë shqiptar nuk kishte dalë të solidarizohet me drejtësinë zvicerane ». Tani kur gjërat qenkan ndriçuar nga drejtësia zvicerane Zonja Buçpapaj më shkruan se  « Fotoja juaj me Jeton Lleshin nuk përben as krim as faj, papërgjegjësi intelektuale dhe morale përbën reagimi juaj duke anashkaluar dy fakte kryesore: I pari, se bomba do te shkaktonte kasaphanë dhe i dyti se me këtë hetim deri ne verdikt u mor drejtësia zvicerane ». Në shkresën e saj Zonja Buçpapaj shpreh revoltën që gazeta « Bota Sot » emërtohet nga disa si të ishte gazeta beogradase « Borba » dhe më drejtohet me kërkesën: « ju ftoj të reagoni sepse i keni dalë në mbrojtje Jeton Lleshit, por keni shtuar se keni besim tek drejtësia zvicerane ».

Të gjithë ata që më njohin dhe me të cilët kam bashkëvepruar që nga qershori i vitit 1978 e dinë fare mirë tolerancën time ndaj mendimeve ndryshe.

Të gjithë ata që kanë përcjellë veprimtarinë time gjatë luftës çlirimtare të Kosovës, kur përfaqësoja diplomacinë e UÇK-së, e dinë fare mirë se në asnjë rast nuk kam mbështetur aksione për të cilat kam qenë plotësisht i vetëdijshëm se jo vetëm që nuk zgjidhin probleme por, përkundrazi, mund të dëmtojnë rëndë imazhin e luftës sonë çlirimtare.

Jo vetëm kundër gazetarëve shqiptarë por edhe sikur gazeta beogradase «Borba» të kishte zyrat e saja në cilin do vend të botës nuk do të mbështesja aksione kundër gazetarëve të saj. Edhe sikur dikush të kishte mundësi t’u shkonte gazetarëve të gazetës « Borba » në Beograd unë nuk do të mbështesja « kasaphanën e gazetarëve ». E drejta për jetë është fondamenti i vlerave demokratike dhe kam bindjen e plotë se nuk vritet njeriu edhe në rastin kur shpërndan gënjeshtra e lere më për mendimet ndryshe.

Në reagimin tim të 25 korrikut 2017 deklarova publikisht « se pa marrë parasysh që janë duke u zhvilluar hetime kundër Jeton Lleshit dhe se për dyshimet e ngritura drejtësia zvicerane do të jep vendimin e vet, Jeton Lleshin e konsideroj si një luftëtarë të lirisë që ka dhënë kontributin e vet në luftën e Kosovës, atë të Luginës së Preshevës dhe të luftës në Maqedoni. Sido që të jetë e vërteta lidhur me ndalimin e tij në Zvicër ajo që mund të them pa fije ngurrimi ka të bëjë me parimin që më udhëheq në jetë dhe që konsiston në faktin se asnjë gabim eventual që cilido nga luftëtarët e lirisë ta ketë bërë pas përfundimit të luftës nuk mund të na bëjë që ta mohojmë rolin dhe kontributin e tij. Foton me Jetonin e ruaj si kujtim me një veprimtar të çështjes kombëtare dhe pikë ».

Falënderoj zonjën Buçpapaj që deklaron se « fotoja me Jeton Lleshin nuk përben as krim as faj ». Por, secili gazetarë duhet ta dijë se në kohën kur Enver Robelli publikoi shkrimin e tij gjatë procesit hetimor kundër Jeton Lleshit këto foto nënkuptonin « krimin dhe fajësinë ». Tani kur drejtësia zvicerane ka dhënë fjalën e vet për një vepër të kryer 15 vite më parë nuk na mbetet gjë tjetër pos të respektojmë verdiktin e drejtësisë.

Ajo që më duket e rëndësishme në këtë  çështje ka të bëjë me faktin se veprimtaria atdhetare e cilitdo qoftë nuk e ulë përgjegjësinë e tij për veprat e pasluftës, në të njëjtën masë siç nuk mund ta zbehin veprat e këqija të kujtdo qoftë kontributin e tij atdhetar gjete luftës.

 

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …