Ali Hertica: Liria e fjalës dhe mendimi është e drejtë themelore dhe qytetare

 


 Liria e fjalës dhe të mendimit është e drejtë
themelore e njeriut dhe një komponent thelbësor i çdo Demokracie në botë .
Është kjo liri që u mundëson qytetarëve për të shprehur mendimin dhepër të  shkëmbyer pikëpamjet dhe informacionin, për
të protestuar kundër padrejtësiveqë qevaria bënë dhe merr vendime pa e pytur
sovranin, për të ndikuar në diskursin publik, dhe për të kritikuar veprimet e
Qeverisë. Si e tillë, liria e fjalës dhe 
mendimit ku  paraqet një kusht të
nevojshëm për pjesëmarrjen e informuar dhe efektive politike të qytetarëve të
një vendi siq është Kosova. Kufizimet e të folurit dhe të mendimit dhe fjalës
të lirë do të shkaktojë dëm në jetën demokratike dhe qëndron në kundërshtim me
parimet themelore të Demokracisë së vendeve et zhvilluara – Qeveria duhet të
vendosë jo më shumë se minimumin e nevojshëm të kufizimeve mbi individët dhe
shqerit civile, veçanërisht në lidhje me të drejtat e tyre themelore. E drejtë
themelore e njeriut është një komponent thelbësor i çdo demokracie te atij
shteti .

 A është kjo liri që u mundëson qytetarëve për të
shkëmbyer pikëpamjet dhe informacionin, për të protestuar kundër padrejtësive
siç është ratsti, për të ndikuar në diskursin publik, dhe për të kritikuar
veprimet e qeverisë siq është tani ngerqi politik në Kosovë. Si e tillë, liria
e fjalës paraqet një kusht të nevojshëm për pjesëmarrjen e informuar dhe
efektive politike të qytetarëve të një vendi. Kufizimet e të folurit të lirë të
shkaktojë dëm në jetën demokratike dhe qëndron në kundërshtim me parimet
themelore të Demokracisë – Qeveria duhet të vendosë jo më shumë se minimumin e
nevojshëm të kufizimeve mbi individët, veçanërisht në lidhje me të drejtat e
tyre themelore.

 

Ruajtja e fjalës së lirë është veçanërisht e
rëndësishme për mbrojtjen e të drejtave të grupeve minoritare. Pakicat shpesh
vuajnë nga ndikimi i kufizuar politik dhe qasja e kufizuar në korridoret e
pushtetit, dhe kështu arena e shprehjes publike është vendi ku ata janë më të
mirë në gjendje për të dhënë zë në pozicionet e tyre, për të protestuar, dhe
për të ndikuar opinionin publik. Në vendimet e shumta dhe të rrepta – vendimeve
ligjore, Gjykata e lartë duhet te mbrojë lirinë e fjalës se Partive Politike
dhe individve, duke e quajtur atë “Litari Shpëtimi i Demokracisë¨.

 

Në këto vendime parimore, kohë pas kohe edhe
gjyqtarët kanë afirmuar se testi i vërtetë i lirisë së fjalës nuk është
,mbrojtja e deklaratave të pranuara zakonisht – të cilin askush nuk kërkon të
kufizojë gjithsesi – por e deklaratave që konsiderohen irrituese, ekstreme dhe
s’ka asgjë të jashtëzakonshme. Iniciativat legjislative që kërkojnë të
kufizojnë lirinë e shprehjes, duke përfshirë: Zgjerimin, ndalimin për nxitjen,
ndalimin e bojkotit të imponuar, dhe ate te marrja e fondeve publike për filma
për “Besnikërin që deklaron” regjisori ndaj shtetit. Dy iniciativa të tjera
legjislative, të cilat do të kufizojnë aktivitetet e grupeve të të drejtave të
njeriut, do të diskutohet më vonë në kapitullin.

Fakti që liria e fjalës është shfaqur në mënyrë të
përsëritur në të gjithë kapitujt e këtij raporti tregon si epiqendër e kësaj të
drejte themelore të demokracisë, dhe gjithashtu qëllimin e kërcënimeve që
aktualisht përballet. Në kapitullin e tanishëm, ne do të trajtojm disa manifestime
të tjera shqetësuese të shkeljes mbi lirinë e fjalës, kufizimi i demostrimit të
puntorëve në Kosovë dhe ngacmimet e protestuesve, kufizimet e imponuara në
demonstrata në territoret e pushtuara, sulmet ndaj lirisë së shtypit. Ngacmimi
i aktivistëve politikë dhe atyre që kritikojnë qeverinë. shkelje të lirisë së
shprehjes artistëve, dhe de-legjitimimin e organizatave te të drejtave të
njeriut.




Ali Hertica: Politika e  krimit ekonomik  në Kosovë


Në qasjen e vendit që ka të bëjë me problemin e krimit , në qoftë se ne jemi shumë me fat, në qasjen tonë të sjelljes së politikës sonë, të mirë.

Unë jam duke u referuar sigurisht për kualicionin në mes të PDK-së dhe LDK-së dhe udhëheqësit e dy subjekteve politike të Hashim Thaçit e Isa Mustafës që do të kanë ndikim në zbutjen apo zhdukjen e krimit të politikës në gjithë vendin, dhe në aftësitë e dy udhëheqësve që kanë rënë dakord për të bashkëpunuar në  anti-krim apo ta vazhdojnë siç është kështu .

Një bashkëpunim i tillë është prerazi një hap në drejtimin e duhur. Lexuesit do të jenë të vetëdijshëm për krimin dhe politikën në Kosovë, problemi i kriminalitetit në vendin tonë është i madh se në çdo qeveri të veçantë, në çdo ministri të shtetit të partive që janë në pushtet. Problemi i krimit është një sindrom i pa sheruar dhe mund ta zhdukin vetëm këto dy subjekte politike siç është PDK dhe LDK me strategjinë e tyre të përbashkët, ashtu siç e kanë nisur këtë krim për një shtet të shëndoshë dhe një  strukturë intelektuale të mirëfilltë të politikës së shtetit.

Pas shumë krimeve ekonomike që  janë  nga disa qeveritarë të qeverisjes lokale deri tek shtetërore. Problemi i krimit mund të trajtohet vetëm nga nisma kombëtare, hapi i parë duhet bërë se çështja e krimit duhet të pushojë të jetë një çështje e grindjes partiake politike dhe lidershipit. Politikanët tanë duhet të pushojnë duke u përpjekur për të fituar pikë kundrejt palës tjetër, kur është fjala për krimin qeveria dhe opozita duhet të pajtohen se krimi është një çështje e liderëshipit dhe është benda tryezës së tyre.

Kështu vendimi i dy liderëve politikë që të bashkëpunojnë për këtë çështje të krimit duhet të jetë i lavdëruar. Por këto deri tani ishin vetëm një fjalë. Në këtë drejtim,të zhdukjes së krimit ekonomik të vendit siç e kanë filluar këto dy subjekteve politike siç është ajo e PDK  dhe LDK  ku do të jetë në interes të vendit dhe popullit të Kosovës. Shpresë e vetme është nga këta dy lider siç është Hashim Thaçi e Isa Mustafa që ti  ndalojnë bandat e krimeve ekonomike dhe politike. Qeveria ashtu dhe opozita nuk e kanë marrë kurrë me seriozitet këtë qeshtje por vetëm janë fjalë dhe asgjë tjetër. Sepse planet e vjetra dhe premtimet e qeverisë së tashme ishin vetëm boshe dhe asgjë tjetër.Çështja është se bashkëpunimi me partitë politike mbi çështjen e krimit nuk është, në vetvete, një zgjidhje për krimin. Në artikullin tim të cituar më lart unë shkova për të avokuar për krijimin e Bordit të Politikës Kombëtare të krimit. Unë mendoj që ky bord do të përfshijë, kundërshtimin e qeverisë dhe anëtarët e shoqërisë civile dhe, më e rëndësishmja, se ai do të jetë përgjegjës për hartimin dhe shqyrtimin e të gjitha nismave në drejtim të luftës kundër krimit ekonomik të vendit..

Arsyeja për një bord të tillë gjithë-përfshirës është se zgjidhjet e nevojshme për problemin e krimit janë gjithashtu shumë të vështira,dhe  duket se është shkuar për të marrë vendime të drejtpërdrejta, dhe ndoshta negativisht, cënojnë mbështetësit e saj. Asnjë parti politike, në vetvete, nuk është duke marrë vendime në mënyrë drakoniane, si për të hapur atë deri në dënim të gjerë në lidhje me respektimin e të drejtave të njeriut. Kështu që anëtarët e shoqërisë civile për të cilin krimi është problemi më i madh nuk mund të lejohet të qëndrojë mënjanë dhe të kritikojnë iniciativat të cilat nuk punojnë ose të propozojnë nisma pa pranuar përgjegjësinë për pasojat.

Të ashtuquajturat politikanë mashtrues të cilët kanë qenë të lejuar për të helmuar shërbimin për kaq shumë vite nuk do të shkojnë lehtë.

 

Ka shumë gjëra që mund të thuhet për subjektin e rrugës përpara në përpilimin zgjidhjes së këtij problemi të krimit dhe unë preku shumë për këtë në artikullin tim të cituar më lart. Por duhet të kthehet në një tjetër efekt të rëndësishëm të propozimit tim për një Bord të krimit.

Shumë deputet kanë shprehur shpresën se bashkëpunimi në mes partive politike nuk është një “gju-hov”..

Me këtë rast duhet , një hap në drejtimin e duhur se palët të jenë dakord që të luftojnë krimin ekonomik.

Por, për të shkuar më tej dhe për të krijuar Bordin Kombëtar të Politikës së krimit do të kërkohet nga votuesi që të delegojë pushtetin e vërtetë në duart e këtij bordi. Në qoftë se do të ndodhë atëherë, pavarësisht nga çdo gjë që ka ndodhur me çështjen e krimit, politika e jonë do të kishte marrë një hap të madh përpara.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …